ନ ହି ତଂ ଵାରଯାମାସ ଵସିଷ୍ଠୋ ରକ୍ଷସାଂ ଵଧାତ୍। ଦ୍ଵିତୀଯାମସ୍ଯ ମାଂ ଭାଙ୍କ୍ଷଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାମିତି ନିଶ୍ଚଯାତ୍
ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ହତ୍ୟାରୁ ବାଞ୍ଚାଇଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ ଯେ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ନିଜେ ଭୋଗିବେ।
ତ୍ରଯାଣାଂ ପାଵକାନାଂ ଚ ସତ୍ରେ ତସ୍ମିନ୍ମହାମୁନିଃ। ଆସୀତ୍ପୁରସ୍ତାଦ୍ଦୀପ୍ତାନାଂ ଚତୁର୍ଥ ଇଵ ପାଵକଃ
ସେ ୟଜ୍ଞରେ, ତିନିଟି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ସେ ମହାମୁନି ପ୍ରଥମ ପାଖରେ ଚତୁର୍ଥ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତେନ ଯଜ୍ଞେନ ଶୁଭ୍ରେଣ ହୂଯମାନେନ ଶକ୍ତିତଃ। ତଦ୍ଵିଦୀପିତମାକାଶଂ ସୂର୍ଯେଣେଵ ଘନାତ୍ଯଯେ
ଶୁଭ୍ର ଏହି ୟଜ୍ଞ, ଶକ୍ତିର ଶକ୍ତିରେ ହୋମ ହେବା ଦ୍ୱାରା, ଆକାଶକୁ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲା, ଯେପରି ଘନ ମେଘ ହଟିବା ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶକୁ ଆଲୋକିତ କରେ।
ତଂ ଵସିଷ୍ଠାଦଯଃ ସର୍ଵେ ମୁନଯସ୍ତତ୍ର ମେନିରେ। ତେଜସା ଦୀପ୍ଯମାନଂ ଵୈ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ଭାସ୍କରମ୍
ସେଠାରେ, ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖି, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ମନେ କଲେ।
ତତଃ ପରମଦୁଷ୍ପ୍ରାପମନ୍ଯୈର୍ଋଷିରୁଧାରଧୀଃ। ସମାପିପଯିଷୁଃ ସତ୍ରଂ ତମତ୍ରିଃ ସମୁପାଗମତ୍
ତାପରେ, ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞକୁ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ପାଇପାରିବେ ନାହାନ୍ତି, ସେହି ଦୃଢ଼ ଧୃତି ଥିବା ଅତ୍ରି ମୁନି ସେ ୟଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଆସିଲେ।
ତଥା ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଶ୍ଚୈଵ ମହାକ୍ରତୁଃ। ତତ୍ରାଜଗ୍ମୁରମିତ୍ରଘ୍ନ ରକ୍ଷସାଂ ଜୀଵିତେପ୍ସଯା
ଏଭଳି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ ଓ ମହାକ୍ରତୁ କ୍ରତୁ ମଧ୍ୟ, ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁ ଵଧାତ୍ତେଷାଂ ରକ୍ଷସାଂ ଭରତର୍ଷଭ। ଉଵାଚେଦଂ ଵଚଃ ପାର୍ଥ ପରାଶରମରିନ୍ଦମମ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ହତ୍ୟା ବିଷୟରେ ଅରିନାଶକ ପରାଶରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କଚ୍ଚିତ୍ତାତାପଵିଘ୍ନଂ ତେ କଚ୍ଚିନ୍ନନ୍ଦସି ପୁତ୍ରକ। ଅଜାନତାମଦୋଷାଣାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ରକ୍ଷସାଂ ଵଧାତ୍
ପୁତ୍ର, ଏହି ନାଶ ତୁମକୁ କଷ୍ଟ ଦେଉନାହିଁ କି? ଅଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଦୋଷହୀନ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ହତ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହାଁ କି?
ପ୍ରଜୋଚ୍ଛେଦମିମଂ ମହ୍ଯଂ ନ ହି କର୍ତୁ ତ୍ଵମର୍ହସି। ନୈଷ ତାତ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଧର୍ମୋ ଦୃଷ୍ଟସ୍ତପସ୍ଵିନାମ୍
ମୋ ପ୍ରଜାମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏହା କରିବା ତୁମର ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତପସ୍ୱୀ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ନୁହେଁ, ପୁତ୍ର।
ଶମ ଏଵ ପରୋ ଧର୍ମସ୍ତମାଚର ପରାଶର। ଅଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଵରିଷ୍ଠଃ ସନ୍କୁରୁଷେ ତ୍ଵଂ ପରାଶର
ଏହି ଶମ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ପରାଶର, ଏହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର। ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ।
ଶକ୍ତିଂ ଚାପି ହି ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ନାତିକ୍ରାନ୍ତୁମିହାର୍ହସି। ପ୍ରଜାଯାଶ୍ଚ ମମୋଚ୍ଛେଦଂ ନ ଚୈଵଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଧର୍ମଜ୍ଞ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ମୋ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ନାଶ କରିବା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଶାପାଦ୍ଧି ଶକ୍ତେର୍ଵାସିଷ୍ଠ ତଦା ତଦୁପପାଦିତମ୍। ଆତ୍ମଜେନ ସ ଦୋଷେଣ ଶକ୍ତିର୍ନୀତ ଇତୋ ଦିଵମ୍
ଶକ୍ତିଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ହେ ବଶିଷ୍ଠ, ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା; ନିଜ ଦୋଷରେ, ତୁମ ପୁଅ ଶକ୍ତି ଏଠାରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ନ ହି ତଂ ରାକ୍ଷସଃ କଶ୍ଚିଚ୍ଛକ୍ତୋ ଭକ୍ଷଯିତୁଂ ମୁନେ। `ଵାସିଷ୍ଠୋ ଭକ୍ଷିତଶ୍ଚାସୀତ୍କୌଶିକୋତ୍ସୃଷ୍ଟରକ୍ଷସା। ଶାପଂ ନ କୁର୍ଵନ୍ତି ତଦା ନ ଚ ତ୍ରାଣପରାଯଣାଃ
କୌଣସି ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ହେ ମୁନି; ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅକୁ କୌଶିକ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଭକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ସେମାନେ ଶାପ ଦେଇନଥିଲେ, ନାହିଁ କିଛି ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।
କ୍ଷମାଵନ୍ତୋଽଦହନ୍ଦେହଂ ଦେହମନ୍ଯଦ୍ଭଵତ୍ଵିତି।' ଆତ୍ମନୈଵାତ୍ମନସ୍ତେନ ଦୃଷ୍ଟୋ ମୃତ୍ଯୁସ୍ତଦାଽଭଵତ୍
ସେମାନେ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ଥିଲେ, ନିଜ ଦେହକୁ ଦହିଦେଇ, 'ଅନ୍ୟ ଦେହ ହେଉ' ବୋଲି କହିଥିଲେ। ଏଭଳି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସେ ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖାଗଲା।
ନିମିତ୍ତଭୂତସ୍ତତ୍ରାସୀଦ୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ପରାଶର। ରାଜା କଲ୍ମାଷପାଦଶ୍ଚ ଦିଵମାରୁହ୍ଯ ମୋଦତେ
ସେଠି ନିମିତ୍ତ ହେଲେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ପରାଶର। ରାଜା କଳ୍ମାଷପାଦ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଉଠି ଆନନ୍ଦରେ ରହିଛନ୍ତି।
ଯେ ଚ ଶକ୍ତ୍ଯଵରାଃ ପୁତ୍ରା ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାମୁନେ। ତେ ଚ ସର୍ଵେ ମୁଦା ଯୁକ୍ତା ମୋଦନ୍ତେ ସହିତାଃ ସୁରୈଃ
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୁହନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଖୁସିରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି।
ସର୍ଵମେତଦ୍ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଵିଦିତଂ ଵୈ ମହାମୁନେ। ରକ୍ଷସାଂ ଚ ସମୁଚ୍ଛେଦ ଏଷ ତାତ ତପସ୍ଵିନାମ୍
ଏହି ସବୁ କଥା ବସିଷ୍ଠ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଜଣା। ଏହା ହେଉଛି ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାଶ।
ନିମିତ୍ତଭୂତସ୍ତ୍ଵଂ ଚାତ୍ର କ୍ରତୌ ଵାସିଷ୍ଠନନ୍ଦନ। ତତ୍ସତ୍ରଂ ମୁଞ୍ଚ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସମାପ୍ତମିଦମସ୍ତୁ ତେ
ଏଠି ଏହି ବିଦି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିମିତ୍ତ ହେଲେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ। ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଛାଡିଦିଅ, ତୁମର ଭଲ ହେଉ, ଏହା ଶେଷ ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯେନ ଵସିଷ୍ଠେନ ଚ ଧୀମତା। ତଦା ସମାପଯାମାସ ସତ୍ରଂ ଶାକ୍ତୋ ମହାମୁନିଃ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇ ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୁଅ ମହାମୁନି ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଶେଷ କଲେ।
ସର୍ଵରାକ୍ଷସସତ୍ରାଯ ସଂଭୃତଂ ପାଵକଂ ତଦା। ଉତ୍ତରେ ହିମଵତ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ଉତ୍ସସର୍ଜ ମହାଵନେ
ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ସେ ହିମବତର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱର ଏକ ବଡ଼ ଜଂଗଲରେ ଛାଡିଦେଲେ।
ସ ତତ୍ରାଦ୍ଯାପି ରକ୍ଷାଂସି ଵୃକ୍ଷାନଶ୍ମନ ଏଵ ଚ। ଭକ୍ଷଯନ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଵହ୍ନିଃ ସଦା ପର୍ଵଣି ପର୍ଵଣି
ସେଠି ଏଯାଁ ଅଜି ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତି ପର୍ବରେ ରାକ୍ଷସ, ଗଛ, ପଥର ଭକ୍ଷଣ କରୁଛି।
ପୁନଶ୍ଚୈଵ ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଜିଘାଂସଯା। ଅଗ୍ନିଂ ସଂଭୃତଵାନ୍ଘୋରଂ ଶାକ୍ତେଯଃ ସୁମହାତପାଃ
ପୁନି ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୁଅ ମହାତପସ୍ୱୀ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ସଂଗ୍ରହ କଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ।
ଵାସିଷ୍ଠସଂଭୃତଶ୍ଚାଗ୍ନିର୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରହିତୈଷିଣା। ତେଜସା ଵହ୍ନିତୁଲ୍ଯେନ ଗ୍ରସ୍ତଃ ସ୍କନ୍ଦେନ ଧୀମତା
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସ୍କନ୍ଦ ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜରେ ଗ୍ରସ୍ତ କଲେ।
ରାଜ୍ଞା କଲ୍ମାଷପାଦେନ ଗୁରୌ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରେ। କାରଣଂ କିଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଵୈ ସନ୍ନିଯୋଜିତା
ରାଜା କଳ୍ମାଷପାଦ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିଏ ନିମିତ୍ତରେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦେଇଥିଲେ?
ଜାନତା ଵୈ ପରଂ ଧର୍ମଂ ଵସିଷ୍ଠେନ ମହାତ୍ମନା। ଅଗମ୍ଯାଗମନଂ କସ୍ମାତ୍କୃତଂ ତେନ ମହର୍ଷିଣା
ବସିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିଲେ, ତେବେ କିଏ ନିମିତ୍ତରେ ଅଗମ୍ୟାଙ୍କୁ ସମ୍ପର୍କ କଲେ?
ଅଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଵସିଷ୍ଠେନ କୃତଂ ଚାପି ପୁରା ସଖେ। ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ସର୍ଵଂ ଛେତ୍ତୁମର୍ହସି ପୃଚ୍ଛତଃ
ବସିଷ୍ଠ କେବେ ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ବନ୍ଧୁ। ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ଏହି ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଦିଅ।
ଧନଞ୍ଜଯ ନିବୋଧେଯଂ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି। ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରତି ଦୁର୍ଧର୍ଷ ତଥା ମିତ୍ରସହଂ ନୃପମ୍
ଧନଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ବସିଷ୍ଠ ଓ ମିତ୍ରସହ ରାଜା ବିଷୟରେ, ମୁଁ ସେଥିରେ କଥା କହିବି।
କଥିତଂ ତେ ମଯା ସର୍ଵଂ ଯଥା ଶପ୍ତଃ ସ ପାର୍ଥିଵଃ। ଶକ୍ତିନା ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵାସିଷ୍ଠେନ ମହାତ୍ମନା
ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଛି, କିପରି ଶକ୍ତି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ ମହାତ୍ମା, ଏହି ରାଜାକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଭାରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ ତୁ ଶାପଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କ୍ରୋଧପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣଃ। ନିର୍ଜଗାମ ପୁରାଦ୍ରାଜା ସହଦାରଃ ପରନ୍ତପଃ
ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, କ୍ରୋଧରେ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁ, ରାଜା ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ନଗର ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।
ଅରଣ୍ଯଂ ନିର୍ଜନଂ ଗତ୍ଵା ସଦାରଃ ପରିଚକ୍ରମେ। ନାନାମୃଗଗଣାକୀର୍ଣଂ ନାନାସତ୍ଵସମାକୁଲମ୍
ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଏକ ଜନଶୂନ୍ୟ ଜଂଗଲକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁ ଓ ପଶୁ ରହିଥିଲେ।