ଯଦା ତୁ ମୃତ୍ଯୁରାଦାତୁଂ ନ ନଃ ଶକ୍ନୋତି ସର୍ଵଶଃ। ତଦାଽସ୍ମାଭିରଯଂ ଦୃଷ୍ଟ ଉପାଯସ୍ତାତ ସଂମତଃ
‘ଯେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇଯିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲା, ସେତେବେଳେ, ହେ ପୁତ୍ର, ଏହି ଉପାୟକୁ ଆମେ ଭଲ ବୋଲି ଭାବିଲୁ।’
ଆତ୍ମହା ଚ ପୁମାଂସ୍ତାତ ନ ଲୋକାଁଲ୍ଲଭତେ ଶୁଭାନ୍। ତତୋଽସ୍ମାଭିଃ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈଵଂ ନାତ୍ମନାତ୍ମା ନିପାତିତଃ
‘ଯିଏ ନିଜେ ନିଜକୁ ମାରେ, ସେ କେବେ ମଧୁର ଲୋକକୁ ପାଉନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହିପରି ଭାବି, ଆମେ ନିଜେ ନିଜକୁ ମାରିନାହିଁ।’
ନ ଚୈତନ୍ନଃ ପ୍ରିଯଂ ତାତ ଯଦିଦଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛସି। ନିଯଚ୍ଛେଦଂ ମନଃ ପାପାତ୍ସର୍ଵଲୋକପରାଭଵାତ୍
‘ଏହି କାମ ତୁମେ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ, ଏହା ଆମ ପସନ୍ଦ ନୁହେଁ, ହେ ପୁତ୍ର; ତୁମ ମନକୁ ଏହି ପାପରୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ନଶ୍ୱର କରିବାରୁ ରୋକ।’
ମା ଵଧୀଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଂସ୍ତାତ ନ ଲୋକାନ୍ସପ୍ତ ପୁତ୍ରକ। ଦୂଷଯନ୍ତଂ ତପସ୍ତେଜଃ କ୍ରୋଧମୁତ୍ପତିତଂ ଜହି
‘କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ କିମ୍ବା ସପ୍ତ ଲୋକକୁ ମାରିବା ଚେଷ୍ଟା କରନାହିଁ, ହେ ପୁତ୍ର; ତୁମ ତପସ୍ୟାର ତେଜ ଅପବିତ୍ର ହେଉନାହିଁ, ଉଠିଥିବା କ୍ରୋଧକୁ ଶାନ୍ତ କର।’
ଉକ୍ତଵାନସ୍ମି ଯାଂ କ୍ରୋଧାତ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ପିତରସ୍ତଦା। ସର୍ଵଲୋକଵିନାଶାଯ ନ ସା ମେ ଵିତଥା ଭଵେତ୍
‘ମୁଁ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କ୍ରୋଧରେ କରିଥିଲି, ପିତୃମାନେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ନଶ୍ୱର କରିବା ପାଇଁ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଫଳହୀନ ହେଉନାହିଁ।’
ଵୃଥାରୋଷପ୍ରତିଜ୍ଞୋ ଵୈ ନାହଂ ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ। ଅନିସ୍ତୀର୍ଣୋ ହି ମାଂ ରୋଷୋ ଦହେଦଗ୍ନିରିଵାରଣିମ୍
‘ଅକାରଣ କ୍ରୋଧରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଫଳିଲାନାହିଁ ଦେଖି, ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବିନାହିଁ; ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୋଧ ମୋତେ ଶୁଖିଲା କାଠ ଭଳି ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଦେଉଛି।’
ଯୋ ହି କାରଣତଃ କ୍ରୋଧଂ ସଂଜାତଂ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହତି। ନାଲଂ ସ ମନୁଜଃ ସମ୍ଯକ୍ ତ୍ରିଵର୍ଗଂ ପରିରକ୍ଷିତୁମ୍
‘ଯିଏ କାରଣବଶତଃ କ୍ରୋଧ ଆଣି, ପରେ ଛାଡିଦିଏ, ସେ ଠିକ୍ ଭଳି ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ — ଏଇ ତିନିଟି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରେନାହିଁ।’
ଅଶିଷ୍ଟାନାଂ ନିଯନ୍ତା ହି ଶିଷ୍ଟାନାଂ ପରିରକ୍ଷିତା। ସ୍ଥାନେ ରୋଷଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତଃ ସ୍ଯାନ୍ନୃପୈଃ ସର୍ଵଜିଗୀଷୁଭିଃ
‘ଯିଏ ଅନିୟମିତଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ଶିଷ୍ଟଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେଇ ଠିକ୍ ରାଜା; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଥିବା ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ କ୍ରୋଧ ଉଚିତ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।’
ଅଶ୍ରୌଷମହମୂରୁସ୍ଥୋ ଗର୍ଭଶଯ୍ଯାଗତସ୍ତଦା। ଆରାଵଂ ମାତୃଵର୍ଗସ୍ଯ ଭୃଗୂଣାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଵଧେ
ମୁଁ ମା'ଙ୍କ ଜଠରରେ ଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଉରୁପରେ ଶୁଇଥିବା ସମୟରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଭୃଗୁ ଗୋତ୍ରର ମହିଳାମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ, ତେବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଥିଲି।
ସାମରୈର୍ହି ଯଦା ଲୋକେ ଭୃଗୂଣାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଧମୈଃ। ଆଗର୍ଭୋତ୍ସାଦନଂ କ୍ଷାନ୍ତଂ ତଦା ମାଂ ମନ୍ଯୁରାଵିଶତ୍
ଯେତେବେଳେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଭୃଗୁ ଗୋତ୍ରର ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁମାନେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ମୋ ମନରେ ଦ୍ୱେଷ ଆସିଗଲା।
ପ୍ରକୀର୍ଣକେଶାଃ କିଲ ମେ ମାତରଃ ପିତରସ୍ତଥା। ଭଯାତ୍ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ନାଧିଜଗ୍ମୁଃ ପରାଯଣମ୍
ମୋ ମା'ମାନେ ଏବଂ ପିତାମାନେ, ଭୟରେ ଚୁଲ ଖୁଲିଯାଇଥିଲା, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତାନ୍ଭୃଗୂଣାଂ ଯଦା ଦାରାନ୍କଶ୍ଚିନ୍ନାଭ୍ଯୁପପଦ୍ଯତ। ମାତା ତଦା ଦଧାରେଯମୂରୁଣୈକେନ ମାଂ ଶୁଭା
ଯେତେବେଳେ ଭୃଗୁ ଗୋତ୍ରର ଜନମାନେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ପାଇଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ମୋ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମା' ମୋତେ ତାଙ୍କ ଉରୁରେ ଧରିଥିଲେ।
ପ୍ରତିଷେଦ୍ଧା ହି ପାପସ୍ଯ ଯଦା ଲୋକେଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ। ତଦା ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ପାପକୃନ୍ନୋପପଦ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ଜଗତରେ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ କିଏ ଅଛି, ସେତେବେଳେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଲୋକ ଉପଜେଇ ନାହିଁ।
ଯଦା ତୁ ପ୍ରତିଷେଦ୍ଧାରଂ ପାପୋ ନ ଲଭତେ କ୍ଵଚିତ୍। ତିଷ୍ଠନ୍ତି ବହଵୋ ଲୋକାସ୍ତଦା ପାପେଷୁ କର୍ମସୁ
କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ କିଏ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଅନେକ ଲୋକ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ ରହନ୍ତି।
ଜାନନ୍ନପି ଚ ଯଃ ପାପଂ ଶକ୍ତିମାନ୍ନ ନିଯଚ୍ଛତି। ଈଶଃ ସନ୍ସୋଽପି ତେନୈଵ କର୍ମଣା ସଂପ୍ରଯୁଜ୍ଯତେ
ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଜାଣିଛି ଏବଂ ରୋକିବା ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରୋକେନାହିଁ, ସେ ରାଜା ହେଉଥିବା ସତ୍ତା ମଧ୍ୟ ତାହାର ଫଳରେ ଦୋଷୀ ହେବେ।
ରାଜଭିଶ୍ଚେଶ୍ଵରୈଶ୍ଚୈଵ ଯଦି ଵୈ ପିତରୋ ମମ। ଶକ୍ତୈର୍ନ ଶକିତାସ୍ତ୍ରାତୁମିଷ୍ଟଂ ମତ୍ଵେହ ଜୀଵିତମ୍
ମୋ ପିତାମାନେ ରାଜା ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ରକ୍ଷା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ଏଠାରେ ଜୀବନକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅତ ଏଷାମହଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଲୋକାନାମୀଶ୍ଵରୋ ହ୍ଯହମ୍। ଭଵତାଂ ଚ ଵଚୋ ନାଲମହଂ ସମଭିଵର୍ତିତୁମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏହି ଜଗତର ନାୟକ ହେଲି; ଏବଂ ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ମୁଁ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ମମାପି ଚେଦ୍ଭଵେଦେଵମୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ସତୋ ମହତ୍। ଉପେକ୍ଷମାଣସ୍ଯ ପୁନର୍ଲୋକାନାଂ କିଲ୍ବିଷାଦ୍ଭଯମ୍
ମୁଁ ଏହି ଜଗତର ମହାନ ନାୟକ ହେବା ସତ୍ତା, ଯଦି ମୁଁ ଜଗତକୁ ଅନ୍ଦେଖା କରିଦେଉ, ତେବେ ଲୋକମାନେ ପାପର ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଇଯିବେ।
ଯଶ୍ଚାଯଂ ମନ୍ଯୁଜୋ ମେଽଗ୍ନିର୍ଲୋକାନାଦାତୁମିଚ୍ଛତି। ଦହେଦେଷ ଚ ମାମେଵ ନିଗୃହୀତଃ ସ୍ଵତେଜସା
ମୋ ଭିତରେ ଥିବା ଏହି କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନି ଜଗତକୁ ଭସ୍ମ କରିବାକୁ ଚାହେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ରୋକିଲେ, ଏହି ଅଗ୍ନି ମୋତେ ମାତ୍ର ଜଳାଇଦେବ।
ଭଵତାଂ ଚ ଵିଜାନାମି ସର୍ଵଲୋକହିତେପ୍ସୁତାମ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଵିଧଦ୍ଧ୍ଵଂ ଯଚ୍ଛ୍ରେଯୋ ଲୋକାନାଂ ମମ ଚେଶ୍ଵରାଃ
ମୁଁ ଜାଣିଛି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ଚାହୁଛ; ତେଣୁ, ମୋ ନାୟକମାନେ, ଜଗତ ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ଯାହା ଭଲ, ତାହା କର।
ଯ ଏଷ ମନ୍ଯୁଜସ୍ତେଽଗ୍ନିର୍ଲୋକାନାଦାତୁମିଚ୍ଛତି। ଅପ୍ସୁ ତଂ ମୁଞ୍ଚ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଲୋକା ହ୍ଯପ୍ସୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ
ତୁମ ଭିତରେ ଥିବା ଏହି କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନି ଯାହା ଜଗତକୁ ଭସ୍ମ କରିବାକୁ ଚାହେ, ଏହାକୁ ଜଳରେ ମୁକ୍ତ କର; ତୁମେ ଭଲ ରୁହ, କାରଣ ଜଗତ ଜଳରେ ଉପସ୍ଥିତ।
ଆପୋମଯାଃ ସର୍ଵରସାଃ ସର୍ଵମାପୋମଯଂ ଜଗତ୍। ତସ୍ମାଦପ୍ସୁ ଵିମୁଞ୍ଚେମଂ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ସମସ୍ତ ରସ ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜଳରୁ ଗଠିତ; ତେଣୁ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳରେ ମୁକ୍ତ କର।
ଅଯଂ ତିଷ୍ଠତୁ ତେ ଵିପ୍ର ଯଦୀଚ୍ଛସି ମହୋଦଧୌ। ମନ୍ଯୁଜୋଽଗ୍ନିର୍ଦହନ୍ନାପୋ ଲୋକା ହ୍ଯାପୋମଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯଦି ତୁମେ ଚାହୁଛ, ଏହି କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନି ମହାସାଗରରେ ରହୁ; ଏହା ଜଳକୁ ଜଳାଇବେ ନାହିଁ, କାରଣ ଜଗତ ଜଳରୁ ଗଠିତ ବୋଲି କହାଯାଏ।
ଏଵଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସତ୍ଯେଯଂ ତଵାନଘ ଭଵିଷ୍ଯତି। ନ ଚୈଵଂ ସାମରା ଲୋକା ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ପରାଭଵମ୍
ଏଭଳି, ତୁମର ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ ହେବ; ଏବଂ ଜଗତ ସହ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତଂ କ୍ରୋଧଜଂ ତାତ ଔର୍ଵୋଽଗ୍ନିଂ ଵରୁଣାଲଯେ। ଉତ୍ସସର୍ଜ ସ ଚୈଵାପ ଉପଯୁଙ୍କ୍ତେ ମହୋଦଧୌ
ତାପରେ, ଓ ପିତା, ଔର୍ବ ତାହା କ୍ରୋଧରୁ ଜନିଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସରେ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ଏହା ମହାସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ମହଦ୍ଧଯଶିରୋ ଭୂତ୍ଵା ଯତ୍ତଦ୍ଵେଦଵିଦୋ ଵିଦୁଃ। ତମଗ୍ନିମୁଦ୍ହିରଦ୍ଵକ୍ତ୍ରାତ୍ପିବତ୍ଯାପୋ ମହୋଦଧୌ
ଏହି ଅଗ୍ନି ବେଦ ଜଣା ଲୋକମାନେ କହିଥିବା ଅନୁସାରେ, ବଡ଼ ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ତାହାର ମୁଁହରୁ ଜଳକୁ ପିଇ ମହାସାଗରରେ ରହିଗଲା।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ଭଦ୍ରଂ ତେ ନ ଲୋକାନ୍ହନ୍ତୁମର୍ହସି। ପରାଶରଂ ପରାଁଲ୍ଲୋକାଞ୍ଜାନଞ୍ଜ୍ଞାନଵତାଂ ଵର
ତେଣୁ, ତୁମର ଭଲ ପାଇଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହେ ପରାଶର, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତୁମେ ଆତ୍ମାମାନେ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚାଲିଯିବା ପାଇଁ କାରଣ ହେଉନାହାଁ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଵିପ୍ରର୍ଷିର୍ଵସିଷ୍ଠେନ ମହାତ୍ମନା। ନ୍ଯଯଚ୍ଛଦାତ୍ମନଃ କ୍ରୋଧଂ ସର୍ଵଲୋକପରାଭଵାତ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ମହାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ପାଇ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ପରାଶର ସମସ୍ତ ଜୀବର ଭଲ ପାଇଁ ନିଜ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କଲେ।
ଈଜେ ଚ ସ ମହାତେଜାଃ ସର୍ଵଵେଦଵିଦାଂ ଵରଃ। ଋଷୀ ରାକ୍ଷସସତ୍ରେଣ ଶାକ୍ତେଯୋଽଥ ପରାଶରଃ
ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦ ଜାଣିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତେଜସ୍ବୀ ପରାଶର ଋଷି ରାକ୍ଷସମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକ ୟଜ୍ଞ କଲେ।
ତତୋ ଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ବାଲାଂଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାନ୍ସ ମହାମୁନିଃ। ଦଦାହ ଵିତତେ ଯଜ୍ଞେ ଶକ୍ତେର୍ଵଧମନୁସ୍ମରନ୍
ତାପରେ, ଶକ୍ତିଙ୍କ ହତ୍ୟାକୁ ମନେ ପକାଇ, ସେ ମହାମୁନି ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ରାକ୍ଷସମାନେ ୟଜ୍ଞର ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଦେଲେ।