ମନ୍ଯସେ ଯଂ ତୁ ତାତେତି ନୈଷ ତାତସ୍ତଵାନଘ। ଆର୍ଯ ଏଷ ପିତା ତସ୍ଯ ପିତୁସ୍ତଵ ଯଶସ୍ଵିନଃ
ପୁଅ, ଯାହାକୁ ତୁମେ 'ତାତ' ବୋଲୁଛ, ସେ ତୁମର ପିତା ନୁହଁନ୍ତି। ସେ ଏକ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ତୁମର ପିତାଙ୍କର ପିତା।
ସ ଏଵମୁକ୍ତୋ ଦୁଃଖାର୍ତଃ ସତ୍ଯଵାଗୃଷିସତ୍ତମଃ। ସର୍ଵଲୋକଵିନାଶାଯ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ମହାମନାଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ମହାନ ଋଷି ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ମନେ ଧାରଣ କଲେ।
ତଂ ତଥା ନିଶ୍ଚିତାତ୍ମାନଂ ସ ମହାତ୍ମା ମହାତପାଃ। ଋଷିର୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଶ୍ରଷ୍ଠୋ ମୈତ୍ରାଵରୁଣିରନ୍ତ୍ଯଧୀଃ
ସେ ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବାକୁ ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରଥମ, ମୈତ୍ରାବରୁଣି ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାରଯାମାସ ହେତୁନା ଯେନ ତଚ୍ଛୃଣୁ
ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ କାରଣ ଦେଇ ରୋକିଲେ, ଏହା କିପରି ହେଲା ତୁମେ ଶୁଣ।
ଯାଜ୍ଯୋ ଵେଦଵିଦାଂ ଲୋକେ ଭୃଗୂଣାଂ ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭଃ। ସ ତାନଗ୍ରଭୁଜସ୍ତାତ ଧାନ୍ଯେନ ଚ ଧନେନ ଚ
ଓ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଜଗତରେ ଭୃଗୁମାନେ ବେଦଜ୍ଞ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ସେମାନେ ଧାନ ଓ ଧନରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ।
ସୋମାନ୍ତେ ତର୍ପଯାମାସ ଵିପୁଲେନ ଵିଶାଂପତିଃ। ତସ୍ମିନ୍ନୃପତିଶାର୍ଦୂଲେ ସ୍ଵର୍ଯାତେଽଥ କଥଂଚନ
ସୋମ ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ଦାନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ। ପରେ, ସେ ରାଜା କିପରି ହେଉନାହୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ବଭୂଵ ତତ୍କୁଲେଯାନାଂ ଦ୍ରଵ୍ଯକାର୍ଯମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଭୃଗୂଣାଂ ତୁ ଧନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଜାନଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ
ତାପରେ, ସେ ଉତ୍ତରଧିକାରୀ ଗୋତିରେ ଧନର ଆବଶ୍ୟକତା ଆସିଲା। ଭୃଗୁମାନେ ଧନବାନ ବୋଲି ଜାଣି, ସମସ୍ତ ରାଜା—
ଯାଚିଷ୍ଣଵୋଽଭିଜଗ୍ମୁସ୍ତାଂସ୍ତତୋ ଭାର୍ଗଵସତ୍ତମାନ୍। ଭୂମୌ ତୁ ନିଦଦୁଃ କେଚିଦ୍ଭୃଗଵୋ ଧନମକ୍ଷଯମ୍
—ସେଇ ଭାର୍ଗବ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ମାଗିବାକୁ ଆସିଲେ। କିଛି ଭୃଗୁ ତାଙ୍କର ଅକ୍ଷୟ ଧନ ଭୂମିରେ ଲୁଚାଇଦେଲେ।
ଦଦୁଃ କେଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କ୍ଷତ୍ରିଯତୋ ଭଯମ୍। ଭୃହଵସ୍ତୁ ଦଦୁଃ କେଚିତ୍ତେଷାଂ ଵିତ୍ତଂ ଯଥେପ୍ସିତମ୍
କିଛି ଭୃଗୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରି ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଧନ ଦେଲେ। ଆଉ କିଛି ଭୃଗୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତେ ଧନ ଦାନ କରିଦେଲେ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ତଦା ତାତ କାରଣାନ୍ତରଦର୍ଶନାତ୍। ତତୋ ମହୀତଲଂ ତାତ କ୍ଷତ୍ରିଯେଣ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଏହା ପରେ, ପୁଅ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ କାରଣ ଦେଖି, ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯେଉଁ ଧନ ଭୂମିରେ ଲୁଚାଇଥିଲେ—
ଖନତାଽଧିଗତଂ ଵିତ୍ତଂ କେନଚ୍ଚିଦ୍ଧୃଗୁଵେଶ୍ମନି। ତଦ୍ଵିତ୍ତଂ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵେ ସମେତାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭାଃ
—ସେଇ ଧନ କାହାରୋ ଭୃଗୁଙ୍କ ଘରେ ଖୋଦିବା ସମୟରେ ମିଳିଗଲା। ସମସ୍ତ ଏକତ୍ରିତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମୁଖ୍ୟମାନେ ସେ ଧନ ଦେଖିଲେ।
ଅଵମନ୍ଯ ତତଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ଭୃଗୂଂସ୍ତାଞ୍ଛରଣଗତାନ୍। ନିଜଘ୍ନୁଃ ପରମେଷ୍ଵାସାଃ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନ୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ, ଶରଣ ନେଇଥିବା ଭୃଗୁମାନେଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧନୁର୍ଧରମାନେ କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ମାରିଦେଲେ।
ଆଗର୍ଭାଦଵକୃନ୍ତନ୍ତଶ୍ଚେରୁଃ ସର୍ଵାଂ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍। ତତ ଉଚ୍ଛିଦ୍ଯମାନେଷୁ ଭୃଗୁଷ୍ଵେଵଂ ଭଯାତ୍ତଦା
ଭୃଗୁବଂଶୀମାନେ ଗର୍ଭରୁ କାଟି ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚି ଫିରୁଥିଲେ। ଏପରି ଭୟରେ ଭୃଗୁବଂଶୀମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ବେଳେ—
ଭୃଗୁପତ୍ନ୍ଯୋ ଗିରିଂ ଦୁର୍ଗଂ ହିମଵନ୍ତଂ ପ୍ରପେଦିରେ। ତାସାମନ୍ଯତମା ଗର୍ଭଂ ଭଯାଦ୍ଦଧ୍ରେ ମହୌଜସମ୍
ଭୃଗୁବଂଶୀମାନେଙ୍କ ଜନନୀମାନେ ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼ର ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନକୁ ପଳାଇ ଯାଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଜନନୀ ଭୟରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଶୁକୁ ଗର୍ଭରେ ଧରିଥିଲେ।
ଊରୁଣୈକେନ ଵାଭୋରୂର୍ଭର୍ତୁଃ କୁଲଵିଵୃଦ୍ଧଯେ। ତଂ ଗର୍ଭମୁପଲଭ୍ଯାଶୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯେକା ଭଯାର୍ଦିତା
ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କ ପରମ୍ପରାର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଗୋଡ଼ର ଉପରେ ଗର୍ଭକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଥିଲେ। ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଦେଖି, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହିଳା ଭୟରେ ତୁରନ୍ତ—
ଗତ୍ଵା ଵୈ କଥଯାମାସ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାମୁପହ୍ଵରେ। ତତସ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଜଗ୍ମୁସ୍ତଂ ଗର୍ଭଂ ହନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତାଃ
ସେ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ। ତାପରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଗର୍ଭକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ଯାଇଲେ।
ଦଦୃଶୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ତେଽଥ ଦୀପ୍ଯମାନାଂ ସ୍ଵତେଜସା। ଅଥ ଗର୍ଭଃ ସ ଭିତ୍ତ୍ଵୋରୁଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯା ନିର୍ଜଗାମ ହ
ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ଗର୍ଭ ଗୋଡ଼ ଫାଟି ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ବାହାରିଗଲା।
ମୁଷ୍ଣନ୍ଦୃଷ୍ଟୀଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ମଧ୍ଯାହ୍ନ ଇଵ ଭାସ୍କରଃ। ତତଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଵିହୀନାସ୍ତେ ଗିରିଦୁର୍ଗେଷୁ ବଭ୍ରମୁଃ
ସେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ତେଣୁ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ହୋଇ ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତତସ୍ତେ ମୋଘସଙ୍କଲ୍ପା ଭଯାର୍ତାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ପୁନଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ଶରମଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ତାମନିନ୍ଦିତାମ୍
ତାପରେ ଫଳହୀନ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ଉହା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପୁନି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଫେରାଇବା ପାଇଁ ଆଶା କରି ଆସିଲେ।
ଊଚୁଶ୍ଚୈନାଂ ମହାଭାଗାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତେ ଵିଚେତସଃ। ଜ୍ଯୋତିଃପ୍ରହୀଣା ଦୁଃଖାର୍ତାଃ ଶାନ୍ତାର୍ଚିଷ ଇଵାଗ୍ନଯଃ
ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ଅନ୍ଧା ଓ ଦୁଃଖରେ ଭ୍ରମିତ, ଏହି ମହାଭାଗିନୀଙ୍କୁ ଏମିତି କହିଲେ, ଯେପରି ଶାନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଦୁଃଖରେ ନିଜ ଅନ୍ତର ଦେଖାଏ।
ଭଗଵତ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦେନ ଗଚ୍ଛେତ୍କ୍ଷତ୍ରମନାମଯମ୍। ଉପାରମ୍ଯ ଚ ଗଚ୍ଛେମ ସହିତାଃ ପାପକର୍ମଣଃ
ମାନ୍ୟବାଦିନୀ, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ; ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରୁ ଏକସାଥି ଯାଇପାରିବା।
ସପୁତ୍ରା ତ୍ଵଂ ପ୍ରସାଦଂ ନଃ କର୍ତୁମର୍ହସି ଶୋଭନେ। ପୁନର୍ଦୃଷ୍ଟିପ୍ରଦାନେନ ରାଜ୍ଞଃ ସଂତ୍ରାତୁମର୍ହସି
ଆପଣ ଓ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଆମେ ଉପକୃତ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ପୁନି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ରାଜାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଆପଣଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
ଗନ୍ଧର୍ଵ ଉଵାଚ
ଗନ୍ଧର୍ବ କହିଲେ:
ତେନ ଚକ୍ଷୂଂଷି ଵସ୍ତାତା ଵ୍ଯକ୍ତଂ କୋପାନ୍ମହାତ୍ମନା। ସ୍ମରତା ନିହତାନ୍ବନ୍ଧୂନାଦତ୍ତାନି ନ ସଂଶଯଃ
ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ, ନିଜ ହତ ବନ୍ଧୁମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ମନେ ପକାଇ, ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି ନିଅଯାଇଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଗର୍ଭାନପି ଯଦା ଯୂଯଂ ଭୃଗୂଣାଂ ଘ୍ନତ ପୁତ୍ରକାଃ। ତଦାଯମୂରୁଣା ଗର୍ଭୋ ମଯା ଵର୍ଷଶତଂ ଧୃତଃ
ତୁମେ ଭୃଗୁ ବଂଶର ଅଜନ୍ମା ଶିଶୁମାନେକୁ ମାରିଥିଲେ, ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ଏହି ଶିଶୁକୁ ମୋ ଉରୁରେ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ଧରିଥିଲି।
ଷଡଙ୍ଗଶ୍ଚାଖିଲୋ ଵେଦ ଇମଂ ଗର୍ଭସ୍ଥମେଵ ହ। ଵିଵେଶ ଭୃଗୁଵଂଶସ୍ଯ ଭୂଯଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା
ସମସ୍ତ ଷଡଅଙ୍ଗ ବେଦ ଏହି ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା, ଭୃଗୁ ବଂଶର ଭଲ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି।
ସୋଽଯଂ ପିତୃଵଧାଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତଂ କ୍ରୋଧାଦ୍ଵୋ ହନ୍ତୁମିଚ୍ଛତି। ତେଜସା ତସ୍ଯ ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୂଂଷି ମୁଷିତାନି ଵଃ
ପିତୃଗଣଙ୍କର ବଧ ହେବାରୁ ସେ ରାଗରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମମାନେଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।
ତମେଵ ଯୂଯଂ ଯାଚଧ୍ଵମୌର୍ଵଂ ମମ ସୁତୋତ୍ତମମ୍। ଅଯଂ ଵଃ ପ୍ରଣିପାତେନ ତୁଷ୍ଟୋ ଦୃଷ୍ଟୀଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ତୁମେମାନେ ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଔର୍ବଙ୍କୁ ଯାଇ ଅନୁରୋଧ କର; ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଶିର ନମାଉଛ, ସେ ଖୁସି ହେଇ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଫେରାଇ ଦେବେ।
ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ ରାଜାନସ୍ତେ ତମୂରୁଜମ୍। ଊଚୁଃ ପ୍ରସୀଦେତି ତଦା ପ୍ରସାଦଂ ଚ ଚକାର ସଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଔର୍ବଙ୍କୁ ଯାଇ ଦୟା ଚାହିଲେ; ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କୁ କୃପା କରିଲେ।
ଅନେନୈଵ ଚ ଵିଖ୍ଯାତୋ ନାମ୍ନା ଲୋକେଷୁ ସତ୍ତମଃ। ସ ଔର୍ଵ ଇତି ଵିପ୍ରର୍ଷିରୂରୁଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଵ୍ଯଜାଯତ
ଏହି ନାମ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ଏଭଳି ଉରୁ ଫାଟି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବିପ୍ର ଋଷି ଔର୍ବ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।