ସ୍ଵତେଜସୈଵ ତଂ ଶାପଂ କୁରୁ ସତ୍ଯମୃଷେର୍ଵିଭୋ। ଦେଵାନାଂ ଚାତ୍ମନୋ ଭାଗଂ ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ମୁଖେ ହୁତମ୍
ତୁମ ନିଜ ତେଜରେ ଏହି ଋଷିଙ୍କ ଶାପକୁ ସତ୍ୟ କର, ହେ ପ୍ରଭୁ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ଓ ନିଜର ଅଂଶ ଯେଉଁ ହୋମରେ ଦିଆଯାଏ, ତାହା ମୁହଁରେ ଗ୍ରହଣ କର।
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ଵହ୍ନିଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ପିତାମହମ୍। ଜଗାମ ଶାସନଂ କର୍ତୁଂ ଦେଵସ୍ଯ ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ଅଗ୍ନି ପିତାମହଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏମିତି ହେଉ', ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଦେଵର୍ଷଯଶ୍ଚ ମୁଦିତାସ୍ତତୋ ଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍। ଋଷଯଶ୍ଚ ଯଥା ପୂର୍ଵଂ କ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ
ତାପରେ ଦେବଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ; ଋଷିମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ସମସ୍ତ କର୍ମ କଲେ।
ଦିଵି ଦେଵା ମୁମୁଦିରେ ଭୂତସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ଲୌକିକାଃ। ଅଗ୍ନିଶ୍ଚ ପରମାଂ ପ୍ରୀତିମଵାପ ହତକଲ୍ମଷଃ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଭୂଲୋକର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଖୁସି ହେଲେ; ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ, ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଏଵଂ ସ ଭଗଵାଞ୍ଛାପଂ ଲେଭେଽଗ୍ନିର୍ଭୃଗୁତଃ ପୁରା। ଏଵମେଷ ପୁରା ଵୃତ୍ତ ହତିହାସୋଽଗ୍ନିଶାପଜଃ। ପୁଲୋମ୍ନଶ୍ଚ ଵିନାଶୋଽଯଂ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ଚ ସଂଭଵଃ
ଏଭଳି ପୂର୍ବକାଳରେ ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ଭୃଗୁଙ୍କ ଠାରୁ ଶାପ ପାଇଥିଲେ; ଏହି ଘଟଣା ପ୍ରାଚୀନ—ହତିଙ୍କ ହସ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶାପ, ପୁଲୋମନଙ୍କ ବିନାଶ ଓ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଜନ୍ମ।
ସ ଚାପି ଚ୍ଯଵନୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଭାର୍ଗଵୋଽଜନଯତ୍ସୁତମ୍। ସୁକନ୍ଯାଯାଂ ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରମତିଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍
ଏବଂ ଚ୍ୟବନ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭୃଗୁବଂଶୀ, ସୁକନ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ମହାତ୍ମା ପ୍ରମତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ପ୍ରମତିସ୍ତୁ ରୁରୁଂ ନାମ ଘୃତାଚ୍ଯାଂ ସମଜୀଜନତ୍। ରୁରୁଃ ପ୍ରମଦ୍ଵରାଯାଂ ତୁ ଶୁନକଂ ସମଜୀଜନମ୍
ପ୍ରମତି ଘୃତାଚୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ରୁରୁ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ; ରୁରୁ ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଶୁନକଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଶୁନକସ୍ତୁ ମହାସତ୍ଵଃ ସର୍ଵଭାର୍ଗଵନନ୍ଦନଃ। ଜାତସ୍ତପସି ତୀଵ୍ରେ ଚ ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥିରଯଶାସ୍ତତଃ
ଶୁନକ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ସମସ୍ତ ଭୃଗୁବଂଶୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ଜନ୍ମ ନେଇ ଗୁରୁତର ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କୀର୍ତ୍ତି ଅର୍ଜନ କଲେ।
ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମନ୍ରୁରୋଃ ସର୍ଵଂ ଚରିତଂ ଭୂରିତେଜସଃ। ଵିସ୍ତରେଣ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଚ୍ଛୃଣୁ ତ୍ଵମଶେଷତଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ମୁଁ ରୁରୁଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ଜୀବନ ଗଳ୍ପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି; ତୁମେ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ।
ଋଷିରାସୀନ୍ମହାନ୍ପୂର୍ଵଂ ତପୋଵିଦ୍ଯାସମନ୍ଵିତଃ। ସ୍ଥୂଲକେଶ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ
ପୂର୍ବକାଳରେ ଏକ ମହାନ ତପସ୍ଵୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ସ୍ଥୂଳକେଶ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ମେନକାଯାଂ ପ୍ରଜଜ୍ଞିଵାନ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜୋ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଵିଶ୍ଵାଵସୁରିତି ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ସମୟରେ, ହେ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ରାଜା ବିଶ୍ୱାବସୁ, ମେନକାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅପ୍ସରା ମେନକା ତସ୍ଯ ତଂ ଗର୍ଭଂ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ। ଉତ୍ସସର୍ଜ ଯଥାକାଲଂ ସ୍ଥୂଲକେଶାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ଏହି ମେନକା ଅପ୍ସରା, ଭୃଗୁବଂଶୀ, ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ସ୍ଥୂଳକେଶଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦିଗରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଚୈଵ ତଂ ଗର୍ଭଂ ନଦ୍ଯାସ୍ତୀରେ ଜଗାମ ସା। ଅପ୍ସରା ମେନକା ବ୍ରହ୍ମନ୍ନିର୍ଦଯା ନିରପତ୍ରପା
ଏହିପରି ମେନକା ନଦୀ କୂଳରେ ସେଇ ଗର୍ଭକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲା ଏବଂ ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଲଜ୍ଜାହୀନ ଭାବରେ ଚାଲିଗଲା।
କନ୍ଯାମମରଗର୍ଭାଭାଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତୀମିଵ ଚ ଶ୍ରିଯା। ତାଂ ଦଦର୍ଶ ସମୁତ୍ସୃଷ୍ଟାଂ ନଦୀତୀରେ ମହାନୃଷିଃ
ଏହିଭଳି ଏକ ମହାଋଷି ନଦୀ କୂଳରେ ପଡ଼ିଥିବା, ଦେବତାଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ସୁନ୍ଦର ଏକ ଝିଅକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ୍ଥୂଲକେଶଃ ସ ତେଜସ୍ଵୀ ଵିଜନେ ବନ୍ଧୁଵର୍ଜିତାମ୍। ସ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା କନ୍ଯାଂ ସ୍ଥୂଲକେଶୋ ମହାଦ୍ଵିଜଃ
ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ମହାମନ୍ତ୍ରୀ ଷ୍ଠୂଳକେଶ ଏହି ଝିଅକୁ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅକେଳା ଓ ନିଜ ପରିବାର ବିହୀନ ଦେଖିଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କୃପାଵିଷ୍ଟଃ ପୁପୋଷ ଚ। ଵଵୃଧେ ସା ଵରାରୋହା ତସ୍ଯାଶ୍ରମପଦେ ଶୁଭେ
ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ମହାଋଷି ଝିଅକୁ ନେଇଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଲାଡ଼ିପାଳି ରଖିଲେ। ସେ ଶୁଭ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାହାଁରେ ଶୋଭା ପାଇଲେ।
ଜାତକାଦ୍ଯାଃ କ୍ରିଯାଶ୍ଚାସ୍ଯା ଵିଧିପୂର୍ଵଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ସ୍ଥୂଲକେଶୋ ମହାଭାଗଶ୍ଚକାର ସୁମହାନୃଷିଃ
ମହାଋଷି ଷ୍ଠୂଳକେଶ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଲେ।
ପ୍ରମଦାଭ୍ଯୋ ଵରା ସା ତୁ ସତ୍ତ୍ଵରୂପଗୁଣାନ୍ଵିତା। ତତଃ ପ୍ରମଦ୍ଵରେତ୍ଯସ୍ଯା ନାମ ଚକ୍ରେ ମହାନୃଷିଃ
ସେ ଝିଅ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର, ଆକୃତିମାନ୍ୟ ଓ ଗୁଣବତୀ ଥିଲେ। ଏହିକାରଣରେ ମହାଋଷି ତାଙ୍କୁ 'ପ୍ରମଦ୍ବରା' ନାମ ଦେଲେ।
ତାମାଶ୍ରମପଦେ ତସ୍ଯ ରୁରୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରମଦ୍ଵରାମ୍। ବଭୂଵ କିଲ ଧର୍ମାତ୍ମା ମଦନୋପହତସ୍ତଦା
ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରମଦ୍ବରାକୁ ଦେଖି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରୁରୁ ମନରେ ପ୍ରେମରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲେ।
ପିତରଂ ସଖିଭିଃ ସୋଽଥ ଶ୍ରାଵଯାମାସ ଭାର୍ଗଵମ୍। ପ୍ରମତିଶ୍ଚାଭ୍ଯଯାଚତ୍ତାଂ ସ୍ଥୂଲକେଶଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍
ତାପରେ ରୁରୁ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଏବଂ ସାଙ୍ଗମାନେଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇଲେ। ପ୍ରମତି ମଧ୍ୟ ଷ୍ଠୂଳକେଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରାଦାତ୍ପିତା କନ୍ଯାଂ ରୁରଵେ ତାଂ ପ୍ରମଦ୍ଵରାମ୍। ଵିଵାହଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵାଗ୍ରେ ନକ୍ଷତ୍ରେ ଭଗଦୈଵତେ
ତାପରେ ପିତା ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବତାଙ୍କ ନକ୍ଷତ୍ର ଅନୁସାରେ ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କୁ ରୁରୁଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଇଦେଲେ।
ତତଃ କତିପଯାହସ୍ଯ ଵିଵାହେ ସମୁପସ୍ଥିତେ। ସଖୀଭିଃ କ୍ରୀଡତୀ ସାର୍ଧଂ ସା କନ୍ଯାଵରଵର୍ଣିନୀ
କିଛି ଦିନ ପରେ ବିବାହ ସମୟ ଆସିଲା। ସେ ସୁନ୍ଦର ଝିଅ ସାଙ୍ଗମାନେ ସହ ଖେଳୁଥିଲେ।
ନାପଶ୍ଯତ୍ସଂପ୍ରସୁପ୍ତଂ ଵୈ ଭୁଜଂଗଂ ତିର୍ଯଗାଯତମ୍। ପଦା ଚୈନଂ ସମାକ୍ରାମନ୍ମୁମୂର୍ଷୁଃ କାଲଚୋଦିତା
ସେ ଜଣେ ସପ ତଳେ ଶୁଇଥିବାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଭାଗ୍ୟର ଚେତନାରେ, ସେ ତାହା ଉପରେ ପାଦ ଦେଲେ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କଲେ।
ସ ତସ୍ଯାଃ ସଂପ୍ରମତ୍ତାଯାଶ୍ଚୋଦିତଃ କାଲଧର୍ମଣା। ଵିଷୋପଲିପ୍ତାନ୍ଦଶନାନ୍ଭୃଶମଙ୍ଗେ ନ୍ଯପାତଯତ୍
ସେ ଅସାବଧାନ ଥିବାବେଳେ, ସମୟର ନିୟମରେ ସେଇ ସପ ତାଙ୍କୁ ବେଶି ଦମ୍ଭରେ ବିଷ ଦାଁତରେ କାମଡ଼ିଲା।
ସା ଦଷ୍ଟା ତେନ ସର୍ପେଣ ପପାତ ସହସା ଭୁଵି। ଵିଵର୍ଣା ଵିଗତଶ୍ରୀକା ଭ୍ରଷ୍ଟାଭରଣଚେତନା
ସେ ସପର କାମଡ଼ାରେ ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କ ରଙ୍ଗ ହରାଇଗଲା, ଶୋଭା ହରାଇଗଲା, ଗହଣା ଓ ଜ୍ଞାନ ହରାଇଗଲା।
ନିରାନନ୍ଦକରୀ ତେଷାଂ ବନ୍ଧୂନାଂ ମୁକ୍ତମୂର୍ଧଜା। ଵ୍ଯସୁରପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯା ସା ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯତମାଽଭଵତ୍
ଖୋଲା କେଶ, ଜୀବନ ହୀନ ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେ ଏବେ ନିଜ ପରିବାର ପାଇଁ ଦୁଃଖର କାରଣ ହେଲେ, ଯଦ୍ୟପି ପୂର୍ବରୁ ସେ ସବୁଠାରୁ ଦେଖିବାକୁ ଭଲ ଥିଲେ।
ପ୍ରସୁପ୍ତେଵାଭଵଚ୍ଚାପି ଭୁଵି ସର୍ପଵିଷାର୍ଦିତା। ଭୂଯୋ ମନୋହରତରା ବଭୂଵ ତନୁମଧ୍ଯମା
ସପର ବିଷରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା, ସେ ଭୂମିରେ ଶୁଇଥିଲେ ମନେ ହେଲା ଯେ ଶୁଇଯାଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଶରୀର ଆଉ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଲାଗିଲା।
ଦଦର୍ଶ ତାଂ ପିତା ଚୈଵ ଯେ ଚୈଵାନ୍ଯେ ତପସ୍ଵିନଃ। ଵିଚେଷ୍ଟମାନାଂ ପତିତାଂ ଭୂତଲେ ପଦ୍ମଵର୍ଚସମ୍
ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା, ମନୋହର ପଦ୍ମ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦେଖିଲେ।
ତତଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜତରାଃ ସମାଜଗ୍ମୁଃ କୃପାନ୍ଵିତାଃ। ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯାତ୍ରେଯୋ ମହାଜାନୁଃ କୁଶିକଃ ଶଙ୍ଖମେଖଲଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ: ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟାତ୍ରେୟ, ମହାଜାନୁ, କୁଶିକ ଓ ଶଂଖମେଖଳ।
ଉଦ୍ଦାଲକଃ କଠଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ଵେତଶ୍ଚୈଵ ମହାଯଶାଃ। ଭରଦ୍ଵାଜଃ କୌଣକୃତ୍ସ୍ଯ ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣୋଽଥ ଗୌତମଃ
ଉଦ୍ଦାଳକ, କଠ, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶ୍ୱେତ, ଭୃଗୁବଂଶୀ ଭରଦ୍ୱାଜ, କୌଣକୃତ୍ସ, ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ ଏବଂ ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।