ତତସ୍ତସ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ଗର୍ଭେ ସ ମୁନିସତ୍ତମଃ। ରାଜ୍ଞାଭିଵାଦିତସ୍ତେନ ଜଗାମ ମୁନିରାଶ୍ରମମ୍
ତାପରେ, ଦେବୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେବା ପରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ରାଜାଙ୍କ ଶୁଭେଚ୍ଛା ନେଇ, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଦୀର୍ଘକାଲେନ ସା ଗର୍ଭଂ ସୁଷୁଵେ ନ ତୁ ତଂ ଯଦା। ତଦା ଦେଵ୍ଯଶ୍ମନା କୁକ୍ଷିଂ ନିର୍ବିଭେଦ ଯଶସ୍ଵିନୀ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଦେବୀ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଯଶସ୍ୱିନୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭକୁ ପଥର ଦ୍ୱାରା ଫାଟିଲେ।
ତତୋ ଦ୍ଵାଦଶମେ ଵର୍ଷେ ସ ଜଜ୍ଞେ ପୁରଷର୍ଷଭଃ। ଅଶ୍ମକୋ ନାମ ରାଜର୍ଷିଃ ପୌଦନ୍ଯଂ ଯୋ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ତାପରେ, ବାର ମସିହାରେ, ସେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ରାଜା ଋଷି ଅଶ୍ମକ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ପୌଦନ୍ୟ ନଗରକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ଆଶ୍ରମସ୍ଥା ତତଃ ପୁତ୍ରମଦୃଶ୍ଯନ୍ତୀ ଵ୍ଯଜାଯତ। ଶକ୍ତେଃ କୁଲକରଂ ରାଜନ୍ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ଶକ୍ତିନମ୍
ତାପରେ, ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ଶକ୍ତିଙ୍କ ବଂଶର ଗୌରବ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ରାଜା।
ଜାତକର୍ମାଦିକାସ୍ତସ୍ଯ କ୍ରିଯାଃ ସ ମୁନିସତ୍ତମଃ। ପୌତ୍ରସ୍ଯ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚକାର ଭଗଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଓ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ମହାମୁନି ନିଜ ନାତିଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ନିଜେ କରିଥିଲେ।
ପରାସୁଃ ସ ଯତସ୍ତେନ ଵସିଷ୍ଠଃ ସ୍ଥାପିତୋ ମୁନିଃ। ଗର୍ଭସ୍ଥେନ ତତୋ ଲୋକେ ପରାଶର ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ତାଙ୍କର ପିତା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରୟାଣ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁନିବର ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକ ହେଲେ। ଏହା ସମୟରେ ସେ ଗର୍ଭରେ ଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ପାରାଶର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ଅମନ୍ଯତ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵସିଷ୍ଠଂ ପିତରଂ ମୁନିଃ। ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ପିତରୀଵାନ୍ଵଵର୍ତତ
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନିଜ ପିତା ବୋଲି ଭାବିଲେ ଏବଂ ଜନ୍ମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ପରି ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ।
ସ ତାତ ଇତି ଵିପ୍ରର୍ଷିଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ମାତୁଃ ସମକ୍ଷଂ କୌନ୍ତେଯ ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଃ ପରନ୍ତପ
ଓ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ତାଙ୍କର ମାଆ ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେ ବଶିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ 'ତାତ' ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ।
ତାତେତି ପରିପୂର୍ଣାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ତନ୍ମଧୁରଂ ଵଚଃ। ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷୀ ଶୃଣ୍ଵତୀ ତମୁଵାଚ ହ
ସେ ଯେତେବେଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ 'ତାତ' ବୋଲି କହିଲେ, ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ ଜଳଭରା ଆଖିରେ ସେଇ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମା ତାତ ତାତତାତେତି ବ୍ରୂହ୍ଯେନଂ ପିତରଂ ପିତୁଃ। ରକ୍ଷସା ଭକ୍ଷିତସ୍ତାତ ତଵ ତାତୋ ଵନାନ୍ତରେ
ମୁଁ ତୋତେ କହୁଁଛି, ପୁଅ, ଏହାକୁ 'ତାତ' ବୋଲି ଡାକନିଅ। ତୋର ପିତାକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଖାଇଦେଇଛି।
ମନ୍ଯସେ ଯଂ ତୁ ତାତେତି ନୈଷ ତାତସ୍ତଵାନଘ। ଆର୍ଯ ଏଷ ପିତା ତସ୍ଯ ପିତୁସ୍ତଵ ଯଶସ୍ଵିନଃ
ପୁଅ, ଯାହାକୁ ତୁମେ 'ତାତ' ବୋଲୁଛ, ସେ ତୁମର ପିତା ନୁହଁନ୍ତି। ସେ ଏକ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ତୁମର ପିତାଙ୍କର ପିତା।
ସ ଏଵମୁକ୍ତୋ ଦୁଃଖାର୍ତଃ ସତ୍ଯଵାଗୃଷିସତ୍ତମଃ। ସର୍ଵଲୋକଵିନାଶାଯ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ମହାମନାଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ମହାନ ଋଷି ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ମନେ ଧାରଣ କଲେ।
ତଂ ତଥା ନିଶ୍ଚିତାତ୍ମାନଂ ସ ମହାତ୍ମା ମହାତପାଃ। ଋଷିର୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଶ୍ରଷ୍ଠୋ ମୈତ୍ରାଵରୁଣିରନ୍ତ୍ଯଧୀଃ
ସେ ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବାକୁ ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରଥମ, ମୈତ୍ରାବରୁଣି ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାରଯାମାସ ହେତୁନା ଯେନ ତଚ୍ଛୃଣୁ
ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ କାରଣ ଦେଇ ରୋକିଲେ, ଏହା କିପରି ହେଲା ତୁମେ ଶୁଣ।
ଯାଜ୍ଯୋ ଵେଦଵିଦାଂ ଲୋକେ ଭୃଗୂଣାଂ ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭଃ। ସ ତାନଗ୍ରଭୁଜସ୍ତାତ ଧାନ୍ଯେନ ଚ ଧନେନ ଚ
ଓ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଜଗତରେ ଭୃଗୁମାନେ ବେଦଜ୍ଞ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ସେମାନେ ଧାନ ଓ ଧନରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ।
ସୋମାନ୍ତେ ତର୍ପଯାମାସ ଵିପୁଲେନ ଵିଶାଂପତିଃ। ତସ୍ମିନ୍ନୃପତିଶାର୍ଦୂଲେ ସ୍ଵର୍ଯାତେଽଥ କଥଂଚନ
ସୋମ ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ଦାନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ। ପରେ, ସେ ରାଜା କିପରି ହେଉନାହୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ବଭୂଵ ତତ୍କୁଲେଯାନାଂ ଦ୍ରଵ୍ଯକାର୍ଯମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଭୃଗୂଣାଂ ତୁ ଧନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଜାନଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ
ତାପରେ, ସେ ଉତ୍ତରଧିକାରୀ ଗୋତିରେ ଧନର ଆବଶ୍ୟକତା ଆସିଲା। ଭୃଗୁମାନେ ଧନବାନ ବୋଲି ଜାଣି, ସମସ୍ତ ରାଜା—
ଯାଚିଷ୍ଣଵୋଽଭିଜଗ୍ମୁସ୍ତାଂସ୍ତତୋ ଭାର୍ଗଵସତ୍ତମାନ୍। ଭୂମୌ ତୁ ନିଦଦୁଃ କେଚିଦ୍ଭୃଗଵୋ ଧନମକ୍ଷଯମ୍
—ସେଇ ଭାର୍ଗବ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ମାଗିବାକୁ ଆସିଲେ। କିଛି ଭୃଗୁ ତାଙ୍କର ଅକ୍ଷୟ ଧନ ଭୂମିରେ ଲୁଚାଇଦେଲେ।
ଦଦୁଃ କେଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କ୍ଷତ୍ରିଯତୋ ଭଯମ୍। ଭୃହଵସ୍ତୁ ଦଦୁଃ କେଚିତ୍ତେଷାଂ ଵିତ୍ତଂ ଯଥେପ୍ସିତମ୍
କିଛି ଭୃଗୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରି ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଧନ ଦେଲେ। ଆଉ କିଛି ଭୃଗୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତେ ଧନ ଦାନ କରିଦେଲେ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ତଦା ତାତ କାରଣାନ୍ତରଦର୍ଶନାତ୍। ତତୋ ମହୀତଲଂ ତାତ କ୍ଷତ୍ରିଯେଣ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଏହା ପରେ, ପୁଅ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ କାରଣ ଦେଖି, ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯେଉଁ ଧନ ଭୂମିରେ ଲୁଚାଇଥିଲେ—
ଖନତାଽଧିଗତଂ ଵିତ୍ତଂ କେନଚ୍ଚିଦ୍ଧୃଗୁଵେଶ୍ମନି। ତଦ୍ଵିତ୍ତଂ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵେ ସମେତାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭାଃ
—ସେଇ ଧନ କାହାରୋ ଭୃଗୁଙ୍କ ଘରେ ଖୋଦିବା ସମୟରେ ମିଳିଗଲା। ସମସ୍ତ ଏକତ୍ରିତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମୁଖ୍ୟମାନେ ସେ ଧନ ଦେଖିଲେ।
ଅଵମନ୍ଯ ତତଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ଭୃଗୂଂସ୍ତାଞ୍ଛରଣଗତାନ୍। ନିଜଘ୍ନୁଃ ପରମେଷ୍ଵାସାଃ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନ୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ, ଶରଣ ନେଇଥିବା ଭୃଗୁମାନେଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧନୁର୍ଧରମାନେ କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ମାରିଦେଲେ।
ଆଗର୍ଭାଦଵକୃନ୍ତନ୍ତଶ୍ଚେରୁଃ ସର୍ଵାଂ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍। ତତ ଉଚ୍ଛିଦ୍ଯମାନେଷୁ ଭୃଗୁଷ୍ଵେଵଂ ଭଯାତ୍ତଦା
ଭୃଗୁବଂଶୀମାନେ ଗର୍ଭରୁ କାଟି ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚି ଫିରୁଥିଲେ। ଏପରି ଭୟରେ ଭୃଗୁବଂଶୀମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ବେଳେ—
ଭୃଗୁପତ୍ନ୍ଯୋ ଗିରିଂ ଦୁର୍ଗଂ ହିମଵନ୍ତଂ ପ୍ରପେଦିରେ। ତାସାମନ୍ଯତମା ଗର୍ଭଂ ଭଯାଦ୍ଦଧ୍ରେ ମହୌଜସମ୍
ଭୃଗୁବଂଶୀମାନେଙ୍କ ଜନନୀମାନେ ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼ର ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନକୁ ପଳାଇ ଯାଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଜନନୀ ଭୟରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଶୁକୁ ଗର୍ଭରେ ଧରିଥିଲେ।
ଊରୁଣୈକେନ ଵାଭୋରୂର୍ଭର୍ତୁଃ କୁଲଵିଵୃଦ୍ଧଯେ। ତଂ ଗର୍ଭମୁପଲଭ୍ଯାଶୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯେକା ଭଯାର୍ଦିତା
ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କ ପରମ୍ପରାର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଗୋଡ଼ର ଉପରେ ଗର୍ଭକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଥିଲେ। ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଦେଖି, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହିଳା ଭୟରେ ତୁରନ୍ତ—
ଗତ୍ଵା ଵୈ କଥଯାମାସ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାମୁପହ୍ଵରେ। ତତସ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଜଗ୍ମୁସ୍ତଂ ଗର୍ଭଂ ହନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତାଃ
ସେ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ। ତାପରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଗର୍ଭକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ଯାଇଲେ।
ଦଦୃଶୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ତେଽଥ ଦୀପ୍ଯମାନାଂ ସ୍ଵତେଜସା। ଅଥ ଗର୍ଭଃ ସ ଭିତ୍ତ୍ଵୋରୁଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯା ନିର୍ଜଗାମ ହ
ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ଗର୍ଭ ଗୋଡ଼ ଫାଟି ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ବାହାରିଗଲା।
ମୁଷ୍ଣନ୍ଦୃଷ୍ଟୀଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ମଧ୍ଯାହ୍ନ ଇଵ ଭାସ୍କରଃ। ତତଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଵିହୀନାସ୍ତେ ଗିରିଦୁର୍ଗେଷୁ ବଭ୍ରମୁଃ
ସେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ତେଣୁ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ହୋଇ ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତତସ୍ତେ ମୋଘସଙ୍କଲ୍ପା ଭଯାର୍ତାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ପୁନଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ଶରମଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ତାମନିନ୍ଦିତାମ୍
ତାପରେ ଫଳହୀନ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ଉହା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପୁନି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଫେରାଇବା ପାଇଁ ଆଶା କରି ଆସିଲେ।
ଊଚୁଶ୍ଚୈନାଂ ମହାଭାଗାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତେ ଵିଚେତସଃ। ଜ୍ଯୋତିଃପ୍ରହୀଣା ଦୁଃଖାର୍ତାଃ ଶାନ୍ତାର୍ଚିଷ ଇଵାଗ୍ନଯଃ
ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ଅନ୍ଧା ଓ ଦୁଃଖରେ ଭ୍ରମିତ, ଏହି ମହାଭାଗିନୀଙ୍କୁ ଏମିତି କହିଲେ, ଯେପରି ଶାନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଦୁଃଖରେ ନିଜ ଅନ୍ତର ଦେଖାଏ।