ଦଦାନୀତ୍ଯେଵ ତଂ ତତ୍ର ରାଜାନଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ। ଵସିଷ୍ଠଃ ପରମେଷ୍ଵାସଂ ସତ୍ଯସନ୍ଧୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ତାପରେ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ପରମ ଧନୁର୍ଧର ବସିଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦେବି।'
ତତଃ ପ୍ରତିଯଯୌ କାଲେ ଵସିଷ୍ଠଃ ସହ ତେନ ଵୈ। ଖ୍ଯାତାଂ ପୁରୀମିମାଂ ଲୋକେଷ୍ଵଯୋଧ୍ଯାଂ ମନୁଜେଶ୍ଵର
ତାପରେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ବସିଷ୍ଠ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ, ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ବିଶ୍ୱରେ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରକୁ ଗଲେ।
ତଂ ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରତିମୋଦନ୍ତ୍ଯଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗତାସ୍ତଦା। ଵିପାପ୍ମାନଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଦିଵୌକସ ଇଵେଶ୍ଵରମ୍
ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜନମାନେ ଖୁସିରେ ତାଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ବାହାରିଲେ—ପାପରହିତ, ମହାତ୍ମା, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନାୟକଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରନ୍ତି।
ସୁଚିରାଯ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋ ନଗରୀଂ ପୁଣ୍ଯଲକ୍ଷଣାମ୍। ଵିଵେଶ ସହିତସ୍ତେନ ଵସିଷ୍ଠେନ ମହର୍ଷିଣା
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ରାଜା ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ସହିତ, ସେ ପୁଣ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତଂ ମହୀପାଲମଯୋଧ୍ଯାଵାସିନୋ ଜନାଃ। ପୁରୋହିତେନ ସହିତଂ ଦିଵାକରମିଵୋଦିତମ୍
ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ଲୋକମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହିତ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ସ ଚ ତାଂ ପୂରଯାମାସ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମୀଵତାଂ ଵରଃ। ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଵ୍ଯୋମ ଶୀତାଂଶୁଃ ଶରତ୍କାଲ ଇଵୋଦିତଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଏମିତି ଅଳଙ୍କୃତ କଲେ, ଯେପରି ଶରତ୍କାଳର ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶକୁ ଆଲୋକିତ କରେ।
ସଂସକ୍ତିମୃଷ୍ଟପନ୍ଥାନଂ ପତାକାଧ୍ଵଜଶୋଭିତମ୍। ମନଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦଯାମାସ ତସ୍ଯ ତତ୍ପୁରମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ଉତ୍ତମ ପୁରୀର ସୁଖଳ ଓ ସୁନ୍ଦର ପଥ, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ, ରାଜାଙ୍କ ମନକୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲା।
ତୁଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣା ସା ପୁରୀ କୁରୁନନ୍ଦନ। ଅଶୋଭତ ତଦା ତେନ ଶକ୍ରେଣେଵାମରାଵତୀ
ସେଇ ସମୟରେ, ତୁଷ୍ଟ ଓ ପୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା ସେହି ପୁରୀ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅମରାବତୀ।
ତତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ରାଜର୍ଷୌ ତସ୍ମିଂସ୍ତତ୍ପୁରମୁତ୍ତମମ୍। ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ଦେଵୀ ଵସିଷ୍ଠମୁପଚକ୍ରମେ
ତାପରେ, ସେ ରାଜା ଋଷି ଉତ୍ତମ ପୁରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦେବୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଋତାଵଥ ମହର୍ଷିସ୍ତୁ ସଂବଭୂଵ ତଯା ସହ। ଦେଵ୍ଯା ଦିଵ୍ଯେନ ଵିଧିନା ଵସିଷ୍ଠଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଭାଗୃଷିଃ
ଏବଂ ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ, ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଦେବୀ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ବିଧିରେ ଯୋଗ ହେଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ଗର୍ଭେ ସ ମୁନିସତ୍ତମଃ। ରାଜ୍ଞାଭିଵାଦିତସ୍ତେନ ଜଗାମ ମୁନିରାଶ୍ରମମ୍
ତାପରେ, ଦେବୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେବା ପରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ରାଜାଙ୍କ ଶୁଭେଚ୍ଛା ନେଇ, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଦୀର୍ଘକାଲେନ ସା ଗର୍ଭଂ ସୁଷୁଵେ ନ ତୁ ତଂ ଯଦା। ତଦା ଦେଵ୍ଯଶ୍ମନା କୁକ୍ଷିଂ ନିର୍ବିଭେଦ ଯଶସ୍ଵିନୀ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଦେବୀ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଯଶସ୍ୱିନୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭକୁ ପଥର ଦ୍ୱାରା ଫାଟିଲେ।
ତତୋ ଦ୍ଵାଦଶମେ ଵର୍ଷେ ସ ଜଜ୍ଞେ ପୁରଷର୍ଷଭଃ। ଅଶ୍ମକୋ ନାମ ରାଜର୍ଷିଃ ପୌଦନ୍ଯଂ ଯୋ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ତାପରେ, ବାର ମସିହାରେ, ସେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ରାଜା ଋଷି ଅଶ୍ମକ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ପୌଦନ୍ୟ ନଗରକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ଆଶ୍ରମସ୍ଥା ତତଃ ପୁତ୍ରମଦୃଶ୍ଯନ୍ତୀ ଵ୍ଯଜାଯତ। ଶକ୍ତେଃ କୁଲକରଂ ରାଜନ୍ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ଶକ୍ତିନମ୍
ତାପରେ, ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ଶକ୍ତିଙ୍କ ବଂଶର ଗୌରବ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ରାଜା।
ଜାତକର୍ମାଦିକାସ୍ତସ୍ଯ କ୍ରିଯାଃ ସ ମୁନିସତ୍ତମଃ। ପୌତ୍ରସ୍ଯ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚକାର ଭଗଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଓ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ମହାମୁନି ନିଜ ନାତିଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ନିଜେ କରିଥିଲେ।
ପରାସୁଃ ସ ଯତସ୍ତେନ ଵସିଷ୍ଠଃ ସ୍ଥାପିତୋ ମୁନିଃ। ଗର୍ଭସ୍ଥେନ ତତୋ ଲୋକେ ପରାଶର ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ତାଙ୍କର ପିତା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରୟାଣ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁନିବର ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକ ହେଲେ। ଏହା ସମୟରେ ସେ ଗର୍ଭରେ ଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ପାରାଶର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ଅମନ୍ଯତ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵସିଷ୍ଠଂ ପିତରଂ ମୁନିଃ। ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ପିତରୀଵାନ୍ଵଵର୍ତତ
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନିଜ ପିତା ବୋଲି ଭାବିଲେ ଏବଂ ଜନ୍ମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ପରି ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ।
ସ ତାତ ଇତି ଵିପ୍ରର୍ଷିଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ମାତୁଃ ସମକ୍ଷଂ କୌନ୍ତେଯ ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଃ ପରନ୍ତପ
ଓ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ତାଙ୍କର ମାଆ ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେ ବଶିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ 'ତାତ' ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ।
ତାତେତି ପରିପୂର୍ଣାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ତନ୍ମଧୁରଂ ଵଚଃ। ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷୀ ଶୃଣ୍ଵତୀ ତମୁଵାଚ ହ
ସେ ଯେତେବେଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ 'ତାତ' ବୋଲି କହିଲେ, ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ ଜଳଭରା ଆଖିରେ ସେଇ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମା ତାତ ତାତତାତେତି ବ୍ରୂହ୍ଯେନଂ ପିତରଂ ପିତୁଃ। ରକ୍ଷସା ଭକ୍ଷିତସ୍ତାତ ତଵ ତାତୋ ଵନାନ୍ତରେ
ମୁଁ ତୋତେ କହୁଁଛି, ପୁଅ, ଏହାକୁ 'ତାତ' ବୋଲି ଡାକନିଅ। ତୋର ପିତାକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଖାଇଦେଇଛି।
ମନ୍ଯସେ ଯଂ ତୁ ତାତେତି ନୈଷ ତାତସ୍ତଵାନଘ। ଆର୍ଯ ଏଷ ପିତା ତସ୍ଯ ପିତୁସ୍ତଵ ଯଶସ୍ଵିନଃ
ପୁଅ, ଯାହାକୁ ତୁମେ 'ତାତ' ବୋଲୁଛ, ସେ ତୁମର ପିତା ନୁହଁନ୍ତି। ସେ ଏକ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ତୁମର ପିତାଙ୍କର ପିତା।
ସ ଏଵମୁକ୍ତୋ ଦୁଃଖାର୍ତଃ ସତ୍ଯଵାଗୃଷିସତ୍ତମଃ। ସର୍ଵଲୋକଵିନାଶାଯ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ମହାମନାଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ମହାନ ଋଷି ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ମନେ ଧାରଣ କଲେ।
ତଂ ତଥା ନିଶ୍ଚିତାତ୍ମାନଂ ସ ମହାତ୍ମା ମହାତପାଃ। ଋଷିର୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଶ୍ରଷ୍ଠୋ ମୈତ୍ରାଵରୁଣିରନ୍ତ୍ଯଧୀଃ
ସେ ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବାକୁ ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରଥମ, ମୈତ୍ରାବରୁଣି ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାରଯାମାସ ହେତୁନା ଯେନ ତଚ୍ଛୃଣୁ
ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ କାରଣ ଦେଇ ରୋକିଲେ, ଏହା କିପରି ହେଲା ତୁମେ ଶୁଣ।
ଯାଜ୍ଯୋ ଵେଦଵିଦାଂ ଲୋକେ ଭୃଗୂଣାଂ ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭଃ। ସ ତାନଗ୍ରଭୁଜସ୍ତାତ ଧାନ୍ଯେନ ଚ ଧନେନ ଚ
ଓ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଜଗତରେ ଭୃଗୁମାନେ ବେଦଜ୍ଞ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ସେମାନେ ଧାନ ଓ ଧନରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ।
ସୋମାନ୍ତେ ତର୍ପଯାମାସ ଵିପୁଲେନ ଵିଶାଂପତିଃ। ତସ୍ମିନ୍ନୃପତିଶାର୍ଦୂଲେ ସ୍ଵର୍ଯାତେଽଥ କଥଂଚନ
ସୋମ ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ଦାନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ। ପରେ, ସେ ରାଜା କିପରି ହେଉନାହୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ବଭୂଵ ତତ୍କୁଲେଯାନାଂ ଦ୍ରଵ୍ଯକାର୍ଯମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଭୃଗୂଣାଂ ତୁ ଧନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଜାନଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ
ତାପରେ, ସେ ଉତ୍ତରଧିକାରୀ ଗୋତିରେ ଧନର ଆବଶ୍ୟକତା ଆସିଲା। ଭୃଗୁମାନେ ଧନବାନ ବୋଲି ଜାଣି, ସମସ୍ତ ରାଜା—
ଯାଚିଷ୍ଣଵୋଽଭିଜଗ୍ମୁସ୍ତାଂସ୍ତତୋ ଭାର୍ଗଵସତ୍ତମାନ୍। ଭୂମୌ ତୁ ନିଦଦୁଃ କେଚିଦ୍ଭୃଗଵୋ ଧନମକ୍ଷଯମ୍
—ସେଇ ଭାର୍ଗବ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ମାଗିବାକୁ ଆସିଲେ। କିଛି ଭୃଗୁ ତାଙ୍କର ଅକ୍ଷୟ ଧନ ଭୂମିରେ ଲୁଚାଇଦେଲେ।
ଦଦୁଃ କେଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କ୍ଷତ୍ରିଯତୋ ଭଯମ୍। ଭୃହଵସ୍ତୁ ଦଦୁଃ କେଚିତ୍ତେଷାଂ ଵିତ୍ତଂ ଯଥେପ୍ସିତମ୍
କିଛି ଭୃଗୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରି ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଧନ ଦେଲେ। ଆଉ କିଛି ଭୃଗୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତେ ଧନ ଦାନ କରିଦେଲେ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ତଦା ତାତ କାରଣାନ୍ତରଦର୍ଶନାତ୍। ତତୋ ମହୀତଲଂ ତାତ କ୍ଷତ୍ରିଯେଣ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଏହା ପରେ, ପୁଅ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ କାରଣ ଦେଖି, ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯେଉଁ ଧନ ଭୂମିରେ ଲୁଚାଇଥିଲେ—