ତମାପତନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଵାରଯାମାସ ତେଜସ୍ଵୀ ହୁଙ୍କାରେଣୈଵ ଭାରତ
ସେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଭଗବାନ ବସିଷ୍ଠ ଋଷି ତାଙ୍କୁ କେବଳ 'ହୁଁ' ଶବ୍ଦରେ ରୋକିଦେଲେ, ହେ ଭାରତ।
ମନ୍ତ୍ରପୂତେନ ଚ ପୁନଃ ସ ତମଭ୍ଯୁକ୍ଷ୍ଯ ଵାରିଣା। ମୋକ୍ଷଯାମାସ ଵୈ ଶାପାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଯୋଗାନ୍ନରାଧିପମ୍
ପୁଣି ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳ ଛିଟି, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ତାଙ୍କର ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା।
ସ ହି ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଵାସିଷ୍ଠସ୍ଯୈଵ ତେଜସା। ଗ୍ରସ୍ତ ଆସୀଦ୍ଗ୍ରହେଣେଵ ପର୍ଵକାଲେ ଦିଵାକରଃ
ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଗ୍ରସ୍ତ ଥିଲେ, ଯେପରି ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଢାକାଯାଏ।
ରକ୍ଷସା ଵିପ୍ରମୁକ୍ତୋଽଥ ସ ନୃପସ୍ତଦ୍ଵନଂ ମହତ୍। ତେଜସା ରଞ୍ଜଯାମାସ ନ୍ଧ୍ଯାଭ୍ରମିଵ ଭାସ୍କରଃ
ରାକ୍ଷସରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ରାଜା ସେଇ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାନ୍ଧ୍ୟା ମେଘକୁ ରଙ୍ଗିଥାଏ।
ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ତତଃ ସଂଜ୍ଞାମଭିଵାଦ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ଉଵାଚ ନୃପତିଃ କାଲେ ଵସିଷ୍ଠମୃଷିସତ୍ତମମ୍
ପୁଣି ସଚେତନ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନମସ୍କାର କଲେ, ଯଥା ସମୟରେ ରାଜା ବସିଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୌଦାସୋଽହଂ ମହାଭାଗ ଯାଜ୍ଯସ୍ତେ ମୁନିସତ୍ତମ। ଅସ୍ମିନ୍କାଲେ ଯଦିଷ୍ଟଂ ତେ ବ୍ରୂହି କିଂ କରଵାଣି ତେ
ହେ ମହାଭାଗ, ମୁଁ ସଉଦାସ, ଯେଉଁକୁ ଆପଣ ଯଜ୍ଞ କରାଇଥିଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏ ସମୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଯଦି କିଛି ଆବଶ୍ୟକ, କହନ୍ତୁ, ମୁଁ କଣ କରିବି?
ଵୃତ୍ତମେତଦ୍ଯଥାକାଲଂ ଗଚ୍ଛ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାଧି ଵୈ। ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତୁ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ମାଽଵମଂସ୍ଥାଃ କଦାଚନ
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ନୀତି ଅନୁସାରେ ଚାଲିବା ଓ ରାଜ୍ୟର ଭଲ ଭାବେ ଶାସନ କର। କିନ୍ତୁ, ରାଜା, କେବେ ବି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନାଵମଂସ୍ଯେ ମହାଭାଗ କଦାଚିଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣର୍ଷଭାନ୍। ତ୍ଵନ୍ନିଦେଶେ ସ୍ଥିତଃ ସମ୍ଯକ୍ ପୂଜଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଦ୍ଵିଜାନ୍
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୁଁ କେବେ ବି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବି ନାହିଁ। ତୁମର ଆଦେଶରେ ରହି, ମୁଁ ସମ୍ମାନର ସହିତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପୂଜିବି।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ଚ ଯେନାହମନୃଣଃ ସ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ତତ୍ତ୍ଵତ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ସର୍ଵଵେଦଵିଦାଂ ଵର
ହେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ, ତୁମେ ମୋତେ ସେଇ ଉପାୟ କହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ପ୍ରତି ଋଣମୁକ୍ତ ହେଇପାରିବି।
ଅପତ୍ଯାଯେପ୍ସିତାଯ ତ୍ଵଂ ମହିଷୀଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି। ଶୀଲରୂପଗୁଣୋପେତାମିକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲଵୃଦ୍ଧଯେ
ସନ୍ତାନ ପାଇଁ, ତୁମେ ନୀତି, ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଣୀଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ବୃଦ୍ଧି ହେବ।
ଦଦାନୀତ୍ଯେଵ ତଂ ତତ୍ର ରାଜାନଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ। ଵସିଷ୍ଠଃ ପରମେଷ୍ଵାସଂ ସତ୍ଯସନ୍ଧୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ତାପରେ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ପରମ ଧନୁର୍ଧର ବସିଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦେବି।'
ତତଃ ପ୍ରତିଯଯୌ କାଲେ ଵସିଷ୍ଠଃ ସହ ତେନ ଵୈ। ଖ୍ଯାତାଂ ପୁରୀମିମାଂ ଲୋକେଷ୍ଵଯୋଧ୍ଯାଂ ମନୁଜେଶ୍ଵର
ତାପରେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ବସିଷ୍ଠ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ, ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ବିଶ୍ୱରେ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରକୁ ଗଲେ।
ତଂ ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରତିମୋଦନ୍ତ୍ଯଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗତାସ୍ତଦା। ଵିପାପ୍ମାନଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଦିଵୌକସ ଇଵେଶ୍ଵରମ୍
ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜନମାନେ ଖୁସିରେ ତାଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ବାହାରିଲେ—ପାପରହିତ, ମହାତ୍ମା, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନାୟକଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରନ୍ତି।
ସୁଚିରାଯ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋ ନଗରୀଂ ପୁଣ୍ଯଲକ୍ଷଣାମ୍। ଵିଵେଶ ସହିତସ୍ତେନ ଵସିଷ୍ଠେନ ମହର୍ଷିଣା
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ରାଜା ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ସହିତ, ସେ ପୁଣ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତଂ ମହୀପାଲମଯୋଧ୍ଯାଵାସିନୋ ଜନାଃ। ପୁରୋହିତେନ ସହିତଂ ଦିଵାକରମିଵୋଦିତମ୍
ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀ ଲୋକମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହିତ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ସ ଚ ତାଂ ପୂରଯାମାସ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମୀଵତାଂ ଵରଃ। ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଵ୍ଯୋମ ଶୀତାଂଶୁଃ ଶରତ୍କାଲ ଇଵୋଦିତଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଏମିତି ଅଳଙ୍କୃତ କଲେ, ଯେପରି ଶରତ୍କାଳର ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶକୁ ଆଲୋକିତ କରେ।
ସଂସକ୍ତିମୃଷ୍ଟପନ୍ଥାନଂ ପତାକାଧ୍ଵଜଶୋଭିତମ୍। ମନଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦଯାମାସ ତସ୍ଯ ତତ୍ପୁରମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ଉତ୍ତମ ପୁରୀର ସୁଖଳ ଓ ସୁନ୍ଦର ପଥ, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ, ରାଜାଙ୍କ ମନକୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲା।
ତୁଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣା ସା ପୁରୀ କୁରୁନନ୍ଦନ। ଅଶୋଭତ ତଦା ତେନ ଶକ୍ରେଣେଵାମରାଵତୀ
ସେଇ ସମୟରେ, ତୁଷ୍ଟ ଓ ପୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା ସେହି ପୁରୀ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅମରାବତୀ।
ତତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ରାଜର୍ଷୌ ତସ୍ମିଂସ୍ତତ୍ପୁରମୁତ୍ତମମ୍। ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ଦେଵୀ ଵସିଷ୍ଠମୁପଚକ୍ରମେ
ତାପରେ, ସେ ରାଜା ଋଷି ଉତ୍ତମ ପୁରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦେବୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଋତାଵଥ ମହର୍ଷିସ୍ତୁ ସଂବଭୂଵ ତଯା ସହ। ଦେଵ୍ଯା ଦିଵ୍ଯେନ ଵିଧିନା ଵସିଷ୍ଠଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଭାଗୃଷିଃ
ଏବଂ ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ, ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଦେବୀ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ବିଧିରେ ଯୋଗ ହେଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ଗର୍ଭେ ସ ମୁନିସତ୍ତମଃ। ରାଜ୍ଞାଭିଵାଦିତସ୍ତେନ ଜଗାମ ମୁନିରାଶ୍ରମମ୍
ତାପରେ, ଦେବୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେବା ପରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ରାଜାଙ୍କ ଶୁଭେଚ୍ଛା ନେଇ, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଦୀର୍ଘକାଲେନ ସା ଗର୍ଭଂ ସୁଷୁଵେ ନ ତୁ ତଂ ଯଦା। ତଦା ଦେଵ୍ଯଶ୍ମନା କୁକ୍ଷିଂ ନିର୍ବିଭେଦ ଯଶସ୍ଵିନୀ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଦେବୀ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଯଶସ୍ୱିନୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭକୁ ପଥର ଦ୍ୱାରା ଫାଟିଲେ।
ତତୋ ଦ୍ଵାଦଶମେ ଵର୍ଷେ ସ ଜଜ୍ଞେ ପୁରଷର୍ଷଭଃ। ଅଶ୍ମକୋ ନାମ ରାଜର୍ଷିଃ ପୌଦନ୍ଯଂ ଯୋ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ତାପରେ, ବାର ମସିହାରେ, ସେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ରାଜା ଋଷି ଅଶ୍ମକ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ପୌଦନ୍ୟ ନଗରକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ଆଶ୍ରମସ୍ଥା ତତଃ ପୁତ୍ରମଦୃଶ୍ଯନ୍ତୀ ଵ୍ଯଜାଯତ। ଶକ୍ତେଃ କୁଲକରଂ ରାଜନ୍ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ଶକ୍ତିନମ୍
ତାପରେ, ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ଶକ୍ତିଙ୍କ ବଂଶର ଗୌରବ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ରାଜା।
ଜାତକର୍ମାଦିକାସ୍ତସ୍ଯ କ୍ରିଯାଃ ସ ମୁନିସତ୍ତମଃ। ପୌତ୍ରସ୍ଯ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚକାର ଭଗଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଓ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ମହାମୁନି ନିଜ ନାତିଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ନିଜେ କରିଥିଲେ।
ପରାସୁଃ ସ ଯତସ୍ତେନ ଵସିଷ୍ଠଃ ସ୍ଥାପିତୋ ମୁନିଃ। ଗର୍ଭସ୍ଥେନ ତତୋ ଲୋକେ ପରାଶର ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ତାଙ୍କର ପିତା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରୟାଣ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁନିବର ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକ ହେଲେ। ଏହା ସମୟରେ ସେ ଗର୍ଭରେ ଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ପାରାଶର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ଅମନ୍ଯତ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵସିଷ୍ଠଂ ପିତରଂ ମୁନିଃ। ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ପିତରୀଵାନ୍ଵଵର୍ତତ
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନିଜ ପିତା ବୋଲି ଭାବିଲେ ଏବଂ ଜନ୍ମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ପରି ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ।
ସ ତାତ ଇତି ଵିପ୍ରର୍ଷିଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ମାତୁଃ ସମକ୍ଷଂ କୌନ୍ତେଯ ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଃ ପରନ୍ତପ
ଓ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ତାଙ୍କର ମାଆ ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେ ବଶିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ 'ତାତ' ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ।
ତାତେତି ପରିପୂର୍ଣାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ତନ୍ମଧୁରଂ ଵଚଃ। ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷୀ ଶୃଣ୍ଵତୀ ତମୁଵାଚ ହ
ସେ ଯେତେବେଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ 'ତାତ' ବୋଲି କହିଲେ, ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ ଜଳଭରା ଆଖିରେ ସେଇ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମା ତାତ ତାତତାତେତି ବ୍ରୂହ୍ଯେନଂ ପିତରଂ ପିତୁଃ। ରକ୍ଷସା ଭକ୍ଷିତସ୍ତାତ ତଵ ତାତୋ ଵନାନ୍ତରେ
ମୁଁ ତୋତେ କହୁଁଛି, ପୁଅ, ଏହାକୁ 'ତାତ' ବୋଲି ଡାକନିଅ। ତୋର ପିତାକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଖାଇଦେଇଛି।