ଅଗ୍ନିନାଶାତ୍କ୍ରିଯାଭ୍ରାଂଶାଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ଲୋକାସ୍ତ୍ରଯୋଽନଘାଃ। ଵିଧଧ୍ଵମତ୍ର ଯତ୍କାର୍ଯଂ ନ ସ୍ଯାତ୍କାଲାତ୍ଯଯୋ ଯଥା
ଅଗ୍ନି ନ ଥିବା ଓ କ୍ରିୟା ବିଘ୍ନ ହେବାରୁ ତିନି ଲୋକ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ; ସମୟର ଅନୁକ୍ରମ ଭଙ୍ଗ ନ ହେଉ, ଏହିଠାରେ ଯାହା ଦରକାର, କର।
ଅଥର୍ଷଯଶ୍ଚ ଦେଵାଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣମୁପଗମ୍ଯ ତୁ। ଅଗ୍ନେରାଵେଦଯଞ୍ଶାପଂ କ୍ରିଯାସଂହାରମେଵ ଚ
ତାପରେ ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶାପ ଓ କ୍ରିୟା ବନ୍ଦ ହେବା ବିଷୟ ଜଣାଇଲେ।
ଭୃଗୁଣା ଵୈ ମହାଭାଗ ଶପ୍ତୋଽଗ୍ନିଃ କାରଣାନ୍ତରେ। କଥଂ ଦେଵମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ଯଜ୍ଞଭାଗାଗ୍ରଭୁକ୍ ତଥା
ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ଅଗ୍ନି ଶାପିତ ହେଲେ; ସେ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖ ହୋଇ କିପରି ପୁଣି ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ ଭୋଗ କରିପାରିବେ?
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵଚସ୍ତେଷାମଗ୍ନିମାହୂଯ ଵିଶ୍ଵକୃତ୍
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ରଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଭୂତଭାଵନମଵ୍ଯଯମ୍। ଲୋକାନାମିହ ସର୍ଵେଷାଂ ତ୍ଵଂ କର୍ତା ଚାନ୍ତ ଏଵ ଚ
ସେ ମୃଦୁ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସମାପ୍ତି ହେଉଛ।'
ତ୍ଵଂ ଧାରଯସି ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍କ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ପ୍ରଵର୍ତକଃ। ସ ତଥା କୁରୁ ଲୋକେଶ ନୋଚ୍ଛିଦ୍ଯେରନ୍ଯଥା କ୍ରିଯାଃ
ତୁମେ ତିନି ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଛ ଓ ସମସ୍ତ କର୍ମର ଆରମ୍ଭକାରୀ। ଏହିପରି କର, ହେ ଜଗତ୍ନାଥ, ନହେଲେ କର୍ମଗୁଡ଼ିକ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଇଯିବ।
କସ୍ମାଦେଵଂ ଵିମୂଢସ୍ତ୍ଵମୀଶ୍ଵରଃ ସନ୍ ହୁତାଶେନ। ତ୍ଵଂ ପଵିତ୍ରଂ ସଦା ଲୋକେ ସର୍ଵଭୂତଗତିଶ୍ଚ ହ
ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ଈଶ୍ୱର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏମିତି ଭ୍ରମିତ କାହିଁକି? ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ।
ନ ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଶରୀରେଣ ସର୍ଵଭକ୍ଷତ୍ଵମେଷ୍ଯସି। ଅପାନେ ହ୍ଯର୍ଚିଷୋ ଯାସ୍ତେ ସର୍ଵଂ ଭକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତାଃ ଶିଖିନ୍
ତୁମେ ସମଗ୍ର ଦେହରେ ସମସ୍ତକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ପାରିବ ନାହିଁ; କାରଣ, ତୁମର ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିଶିଖା ନିମ୍ନବାୟୁରେ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କରେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତକୁ ଭକ୍ଷଣ କରେ, ହେ ଶିଖୀ।
କ୍ରଵ୍ଯାଦା ଚ ତନୁର୍ଯା ତେ ସା ସର୍ଵଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି। ଯଥା ସୂର୍ଯାଂଶୁଭିଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଂ ଶୁଚି ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ତୁମର ଯେ ମାଂସଭକ୍ଷୀ ରୂପ ଅଛି, ସେ ରୂପ ସମସ୍ତକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବ; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଛୁଇଁଲେ ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଦେଖାଯାଏ।
ତଥା ତ୍ଵଦର୍ଚିର୍ନିର୍ଦଗ୍ଧଂ ସର୍ଵଂ ଶୁଚି ଭଵିଷ୍ଯତି। ତ୍ଵମଗ୍ନେ ପରମଂ ତେଜଃ ସ୍ଵପ୍ରଭାଵାଦ୍ଵିନିର୍ଗତମ୍
ଏହିପରି, ତୁମ ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ଯାହା ଦହିଯିବ, ସେ ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ହେବ; ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ତୁମ ଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜସ୍ବୀ।
ସ୍ଵତେଜସୈଵ ତଂ ଶାପଂ କୁରୁ ସତ୍ଯମୃଷେର୍ଵିଭୋ। ଦେଵାନାଂ ଚାତ୍ମନୋ ଭାଗଂ ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ମୁଖେ ହୁତମ୍
ତୁମ ନିଜ ତେଜରେ ଏହି ଋଷିଙ୍କ ଶାପକୁ ସତ୍ୟ କର, ହେ ପ୍ରଭୁ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ଓ ନିଜର ଅଂଶ ଯେଉଁ ହୋମରେ ଦିଆଯାଏ, ତାହା ମୁହଁରେ ଗ୍ରହଣ କର।
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ଵହ୍ନିଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ପିତାମହମ୍। ଜଗାମ ଶାସନଂ କର୍ତୁଂ ଦେଵସ୍ଯ ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ଅଗ୍ନି ପିତାମହଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏମିତି ହେଉ', ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଦେଵର୍ଷଯଶ୍ଚ ମୁଦିତାସ୍ତତୋ ଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍। ଋଷଯଶ୍ଚ ଯଥା ପୂର୍ଵଂ କ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ
ତାପରେ ଦେବଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ; ଋଷିମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ସମସ୍ତ କର୍ମ କଲେ।
ଦିଵି ଦେଵା ମୁମୁଦିରେ ଭୂତସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ଲୌକିକାଃ। ଅଗ୍ନିଶ୍ଚ ପରମାଂ ପ୍ରୀତିମଵାପ ହତକଲ୍ମଷଃ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଭୂଲୋକର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଖୁସି ହେଲେ; ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ, ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଏଵଂ ସ ଭଗଵାଞ୍ଛାପଂ ଲେଭେଽଗ୍ନିର୍ଭୃଗୁତଃ ପୁରା। ଏଵମେଷ ପୁରା ଵୃତ୍ତ ହତିହାସୋଽଗ୍ନିଶାପଜଃ। ପୁଲୋମ୍ନଶ୍ଚ ଵିନାଶୋଽଯଂ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ଚ ସଂଭଵଃ
ଏଭଳି ପୂର୍ବକାଳରେ ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ଭୃଗୁଙ୍କ ଠାରୁ ଶାପ ପାଇଥିଲେ; ଏହି ଘଟଣା ପ୍ରାଚୀନ—ହତିଙ୍କ ହସ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶାପ, ପୁଲୋମନଙ୍କ ବିନାଶ ଓ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଜନ୍ମ।
ସ ଚାପି ଚ୍ଯଵନୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଭାର୍ଗଵୋଽଜନଯତ୍ସୁତମ୍। ସୁକନ୍ଯାଯାଂ ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରମତିଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍
ଏବଂ ଚ୍ୟବନ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭୃଗୁବଂଶୀ, ସୁକନ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ମହାତ୍ମା ପ୍ରମତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ପ୍ରମତିସ୍ତୁ ରୁରୁଂ ନାମ ଘୃତାଚ୍ଯାଂ ସମଜୀଜନତ୍। ରୁରୁଃ ପ୍ରମଦ୍ଵରାଯାଂ ତୁ ଶୁନକଂ ସମଜୀଜନମ୍
ପ୍ରମତି ଘୃତାଚୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ରୁରୁ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ; ରୁରୁ ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଶୁନକଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଶୁନକସ୍ତୁ ମହାସତ୍ଵଃ ସର୍ଵଭାର୍ଗଵନନ୍ଦନଃ। ଜାତସ୍ତପସି ତୀଵ୍ରେ ଚ ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥିରଯଶାସ୍ତତଃ
ଶୁନକ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ସମସ୍ତ ଭୃଗୁବଂଶୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ଜନ୍ମ ନେଇ ଗୁରୁତର ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କୀର୍ତ୍ତି ଅର୍ଜନ କଲେ।
ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମନ୍ରୁରୋଃ ସର୍ଵଂ ଚରିତଂ ଭୂରିତେଜସଃ। ଵିସ୍ତରେଣ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଚ୍ଛୃଣୁ ତ୍ଵମଶେଷତଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ମୁଁ ରୁରୁଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ଜୀବନ ଗଳ୍ପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି; ତୁମେ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ।
ଋଷିରାସୀନ୍ମହାନ୍ପୂର୍ଵଂ ତପୋଵିଦ୍ଯାସମନ୍ଵିତଃ। ସ୍ଥୂଲକେଶ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ
ପୂର୍ବକାଳରେ ଏକ ମହାନ ତପସ୍ଵୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ସ୍ଥୂଳକେଶ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ମେନକାଯାଂ ପ୍ରଜଜ୍ଞିଵାନ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜୋ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଵିଶ୍ଵାଵସୁରିତି ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ସମୟରେ, ହେ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ରାଜା ବିଶ୍ୱାବସୁ, ମେନକାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅପ୍ସରା ମେନକା ତସ୍ଯ ତଂ ଗର୍ଭଂ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ। ଉତ୍ସସର୍ଜ ଯଥାକାଲଂ ସ୍ଥୂଲକେଶାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ଏହି ମେନକା ଅପ୍ସରା, ଭୃଗୁବଂଶୀ, ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ସ୍ଥୂଳକେଶଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦିଗରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଚୈଵ ତଂ ଗର୍ଭଂ ନଦ୍ଯାସ୍ତୀରେ ଜଗାମ ସା। ଅପ୍ସରା ମେନକା ବ୍ରହ୍ମନ୍ନିର୍ଦଯା ନିରପତ୍ରପା
ଏହିପରି ମେନକା ନଦୀ କୂଳରେ ସେଇ ଗର୍ଭକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲା ଏବଂ ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଲଜ୍ଜାହୀନ ଭାବରେ ଚାଲିଗଲା।
କନ୍ଯାମମରଗର୍ଭାଭାଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତୀମିଵ ଚ ଶ୍ରିଯା। ତାଂ ଦଦର୍ଶ ସମୁତ୍ସୃଷ୍ଟାଂ ନଦୀତୀରେ ମହାନୃଷିଃ
ଏହିଭଳି ଏକ ମହାଋଷି ନଦୀ କୂଳରେ ପଡ଼ିଥିବା, ଦେବତାଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ସୁନ୍ଦର ଏକ ଝିଅକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ୍ଥୂଲକେଶଃ ସ ତେଜସ୍ଵୀ ଵିଜନେ ବନ୍ଧୁଵର୍ଜିତାମ୍। ସ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା କନ୍ଯାଂ ସ୍ଥୂଲକେଶୋ ମହାଦ୍ଵିଜଃ
ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ମହାମନ୍ତ୍ରୀ ଷ୍ଠୂଳକେଶ ଏହି ଝିଅକୁ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅକେଳା ଓ ନିଜ ପରିବାର ବିହୀନ ଦେଖିଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କୃପାଵିଷ୍ଟଃ ପୁପୋଷ ଚ। ଵଵୃଧେ ସା ଵରାରୋହା ତସ୍ଯାଶ୍ରମପଦେ ଶୁଭେ
ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ମହାଋଷି ଝିଅକୁ ନେଇଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଲାଡ଼ିପାଳି ରଖିଲେ। ସେ ଶୁଭ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାହାଁରେ ଶୋଭା ପାଇଲେ।
ଜାତକାଦ୍ଯାଃ କ୍ରିଯାଶ୍ଚାସ୍ଯା ଵିଧିପୂର୍ଵଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ସ୍ଥୂଲକେଶୋ ମହାଭାଗଶ୍ଚକାର ସୁମହାନୃଷିଃ
ମହାଋଷି ଷ୍ଠୂଳକେଶ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଲେ।
ପ୍ରମଦାଭ୍ଯୋ ଵରା ସା ତୁ ସତ୍ତ୍ଵରୂପଗୁଣାନ୍ଵିତା। ତତଃ ପ୍ରମଦ୍ଵରେତ୍ଯସ୍ଯା ନାମ ଚକ୍ରେ ମହାନୃଷିଃ
ସେ ଝିଅ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର, ଆକୃତିମାନ୍ୟ ଓ ଗୁଣବତୀ ଥିଲେ। ଏହିକାରଣରେ ମହାଋଷି ତାଙ୍କୁ 'ପ୍ରମଦ୍ବରା' ନାମ ଦେଲେ।
ତାମାଶ୍ରମପଦେ ତସ୍ଯ ରୁରୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରମଦ୍ଵରାମ୍। ବଭୂଵ କିଲ ଧର୍ମାତ୍ମା ମଦନୋପହତସ୍ତଦା
ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରମଦ୍ବରାକୁ ଦେଖି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରୁରୁ ମନରେ ପ୍ରେମରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲେ।
ପିତରଂ ସଖିଭିଃ ସୋଽଥ ଶ୍ରାଵଯାମାସ ଭାର୍ଗଵମ୍। ପ୍ରମତିଶ୍ଚାଭ୍ଯଯାଚତ୍ତାଂ ସ୍ଥୂଲକେଶଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍
ତାପରେ ରୁରୁ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଏବଂ ସାଙ୍ଗମାନେଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇଲେ। ପ୍ରମତି ମଧ୍ୟ ଷ୍ଠୂଳକେଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।