ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଭାଷତେ
ସେ ବଶିଷ୍ଠ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦୁହେଁଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ କଥା କହିଲେ।
ଇଦଂ ଵାସିଷ୍ଠମାଖ୍ଯାନଂ ପୁରାଣଂ ପୁଣ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। ପାର୍ଥ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଂ ତନ୍ନିବୋଧ ମେ
ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି ପୁରାତନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର ବଶିଷ୍ଠ କଥା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହାକୁ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
କଲ୍ମାଷପାଦ ଇତ୍ଯେଵଂ ଲୋକେ ରାଜା ବଭୂଵ ହ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶଜଃ ପାର୍ଥ ତେଜସାଽସଦୃଶୋ ଭୁଵି
ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଜନ୍ମ ଥିବା କଳ୍ମାଷପାଦ ନାମକ ଏକ ରାଜା ହେଲେ, ଯିଏ ତେଜରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ।
ସ କଦାଚିଦ୍ଵନଂ ରାଜା ମୃଗଯାଂ ନିର୍ଯଯୌ ପୁରାତ୍। ମୃଗାନ୍ଵିଧ୍ଯନ୍ଵରାହାଂଶ୍ଚ ଚଚାର ରିପୁମର୍ଦନଃ
ସେ ରାଜା ଗୋଟେ ଦିନ ସହରୁ ବନକୁ ଶିକାର ପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ। ଶତ୍ରୁମାରକ ସେ ମୃଗ ଓ ବନଶୁକର ମାରି ବନରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଵନେ ମହାଘୋରେ ଖଙ୍ଗାଂଶ୍ଚ ବହୁଶୋଽହନତ୍। ହତ୍ଵା ଚ ସୁଚିରଂ ଶ୍ରାନ୍ତୋ ରାଜା ନିଵଵୃତେ ତତଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ବନରେ ବହୁ ବାଘ ମାରିଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମାରିବା ପରେ ରାଜା କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ପଛକୁ ଫେରିଲେ।
ଅକାମଯତ୍ତଂ ଯାଜ୍ଯାର୍ଥେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ସ ତୁ ରାଜା ମହାତ୍ମାନଂ ଵାସିଷ୍ଠମୃଷିସତ୍ତମମ୍
ସେ ସମୟରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜା ଏହାକୁ ଚାହିଲେନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ମହାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତୃଷାର୍ତଶ୍ଚ କ୍ଷୁଧାର୍ତଶ୍ଚ ଏକାଯନଗତଃ ପଥି। ଅପଶ୍ଯଦଜିତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ମୁନିଂ ପ୍ରତିମୁଖାଗତମ୍
ତିବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ଭୋକରେ ପୀଡିତ, ଏକା ଚାଲିଥିବା ସେ ଅଜୟ ରାଜା, ପଥରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଆସୁଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଶକ୍ତିଂ ନାମ ମହାଭାଗଂ ଵସିଷ୍ଠକୁଲଵର୍ଧନମ୍। ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରଶତାଦ୍ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବଶିଷ୍ଠ କୁଳକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଶତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼।
ଅପଗଚ୍ଛ ପଥୋଽସ୍ମାକମିତ୍ଯେଵଂ ପାର୍ଥିଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ତଥା ଋଷିରୁଵାଚୈନଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯଞ୍ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା
'ଆମ ପଥରୁ ହଟିଯାଆ', ରାଜା କହିଲେ। ତେବେ ଋଷି ମୃଦୁ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମମ ପନ୍ଥା ମହାରାଜ ଧର୍ମ ଏଷ ସନାତନଃ। `ଵୃଦ୍ଧଭୀରୁନୃପସ୍ନାତସ୍ତ୍ରୀରୋଗିଵରଚକ୍ରିଣାମ୍
'ମହାରାଜ, ଏହି ପଥ ମୋର। ଏହା ଚିରକାଳର ଧର୍ମ; ବୃଦ୍ଧ, ଭୟଭିତ, ରାଜା, ସ୍ନାତକ, ଜଣାଣୀ, ରୋଗୀ ଓ ଭାର ବୋହୁଥିବାଙ୍କ ପାଇଁ—
ପନ୍ଥା ଦେଯୋ ନୃପୈସ୍ତେଷାମନ୍ଯୈସ୍ତୈସ୍ତସ୍ଯ ଭୂପତେଃ।' ରାଜ୍ଞା ସର୍ଵେଷା ଧର୍ମେଷୁ ଦେଯଃ ପନ୍ଥା ଦ୍ଵିଜାତଯେ
—ଅନ୍ୟମାନେ ପଥ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ, ହେ ଭୂପତି। ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କୁ ସଦା ପଥ ଦେବା ଉଚିତ।'
ଏଵଂ ପରସ୍ପରଂ ତୌ ତୁ ପଥୋଽର୍ଥଂ ଵାକ୍ଯମୂଚତୁଃ। ଅପସର୍ପାପସର୍ପେତି ଵାଗୁତ୍ତରମକୁର୍ଵତାମ୍
ଏଭଳି, ଦୁହେଁ ପଥ ନେଇ ଆଲୋଚନା କରି, 'ହଟ, ତୁମେ ହଟ' ବୋଲି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ପଛୁଆଇଲେନାହିଁ।
ଋଷିସ୍ତୁ ନାପଚକ୍ରାମ ତସ୍ମିନ୍ଧର୍ମପଥେ ସ୍ଥିତଃ। `ଅପି ରାଜା ମୁନେର୍ମାର୍ଗାତ୍କ୍ରୋଧାନ୍ନାପଜଗାମ ହ
ଋଷି ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ପଥ ଛାଡ଼ିଲେନାହିଁ। ରାଜା ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ମୁନିଙ୍କ ପଥରୁ ହଟିଲେନାହିଁ।
ଅମୁଞ୍ଚନ୍ତଂ ତୁ ପନ୍ଥାନଂ ତମୃଷିଂ ନୃପସତ୍ତମଃ। ଜଗାମ କଶଯା ମୋହାତ୍ତଦା ରାକ୍ଷସନ୍ମୁନିମ୍
ଋଷି ପଥ ଛାଡ଼ିଲେନାହିଁବୋଲି, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଚାବୁକରେ ମାଡ଼ିଲେ, ସେ ସମୟରେ ରାକ୍ଷସ ଭୂତି ଆସିଥିଲା।
କଶାପ୍ରହାରାଭିହତସ୍ତତଃ ସ ମୁନିସତ୍ତମଃ। ତଂ ଶଶାପ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵାସିଷ୍ଠଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ତାପରେ, ଲାଠିର ଆଘାତରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ ମହାନ ଋଷି ବସିଷ୍ଠ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ହଂସି ରାକ୍ଷସଵଦ୍ଯସ୍ମାଦ୍ରାଜାପଶଦ ତାପସମ୍। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ପୁରୁଷାଦୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଯେପରି ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେଉଛ, ସେପରି ଏକ ତାପସକୁ ହତ୍ୟା କରିଛ, ଏହିଥିରୁ ଆଜିଠାରୁ ତୁମେ ମାନବମାଂସ ଖାଉଥିବା ହେବ।
ମନୁଷ୍ଯପିଶିତେ ସକ୍ତଶ୍ଚରିଷ୍ଯସି ମହୀମିମାମ୍। ଗଚ୍ଛ ରାଜାଧମେତ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶକ୍ତିନା ଵୀର୍ଯଶକ୍ତିନା
ମାନବମାଂସରେ ଆସକ୍ତି ହୋଇ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବାକୁ ପଡିବ; ହେ ଦୁଷ୍ଟ ରାଜା, ଏହିପରି ଶକ୍ତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛ।
ତତୋ ଯାଜ୍ଯନିମିତ୍ତଂ ତୁ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵସିଷ୍ଠଯୋଃ। ଵୈରମାସୀତ୍ତଦା ତଂ ତୁ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽନ୍ଵପଦ୍ଯତ
ତାପରୁ ବସିଷ୍ଠ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପର୍କରେ ଦ୍ୱେଷ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ତଯୋର୍ଵିଵଦତୋରେଵଂ ସମୀପମୁପଚକ୍ରମେ। ଋଷିରୁଗ୍ରତପାଃ ପାର୍ଥ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଏଭଳି ଦୁଇଜଣ ଝଗଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ହେ ପାର୍ଥ।
ତତଃ ସ ବୁବୁଧେ ପଶ୍ଚାତ୍ତମୃଷିଂ ନୃପସତ୍ତମଃ। ଋଷେଃ ପୁତ୍ରଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠମିଵ ତେଜସା
ତାପରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ, ଏହି ଋଷି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ, ତେଉଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ।
ଅନ୍ତର୍ଧାଯ ତତୋଽତ୍ମାନଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽପି ଭାରତ। ତାଵୁଭାଵତିଚକ୍ରାମ ଚିକୀର୍ଷନ୍ନାତ୍ମନଃ ପ୍ରିଯମ୍
ହେ ଭାରତ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେଠାରେ ନିଜକୁ ଗୋପନ କଲେ, ଏବଂ ଦୁଇଜଣ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ତୁ ଶପ୍ତସ୍ତଦା ତେନ ଶକ୍ତିନା ଵୈ ନୃପୋତ୍ତମଃ। ଜଗାମ ଶରଣଂ ଶକ୍ତିଂ ପ୍ରସାଦଯିତୁମର୍ହଯନ୍
ତାପରେ, ଶକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହୋଇ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଶକ୍ତିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ତସ୍ଯ ଭାଵଂ ଵିଦିତ୍ଵା ସ ନୃପତେଃ କୁରୁସତ୍ତମ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତତୋ ରକ୍ଷ ଆଦିଦେଶ ନୃପଂ ପ୍ରତି
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜାଙ୍କ ଭାବନା ଜାଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକ ରାକ୍ଷସକୁ ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଶାପାତ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଵିପ୍ରର୍ଷେର୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଚାଜ୍ଞଯା। ରାକ୍ଷସଃ କିଙ୍କରୋ ନାମ ଵିଵେଶ ନୃପତିଂ ତଦା
ସେ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଶାପ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ, କିଙ୍କର ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସ ସେଇ ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ରକ୍ଷସା ତଂ ଗୃହୀତଂ ତୁ ଵିଦିତ୍ଵା ମୁନିସତ୍ତମଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽପ୍ଯପାକ୍ରାମତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦେଶାଦରିନ୍ଦମ
ସେ ମହାନ ଋଷି ବୁଝିଲେ ଯେ, ରାଜା ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।
ତତଃ ସ ନୃପତିର୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ରକ୍ଷନ୍ନାତ୍ମାନମାତ୍ମନା। ବଲଵତ୍ପୀଡ୍ଯମାନୋଽପି ରକ୍ଷସାନ୍ତର୍ଗତେନ ହ
ତାପରେ, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରି, ରାକ୍ଷସ ଭିତରେ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲେ।
ଦଦର୍ଶାଥ ଦ୍ଵିଜଃ କଶ୍ଚିଦ୍ରାଜାନଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଵନମ୍। ଅଯାଚତ କ୍ଷୁଧାପନ୍ନଃ ସମାଂସଂ ଭୋଜନଂ ତଦା
ତାପରେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେଖିଲେ ଯେ ରାଜା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଉଛନ୍ତି; ସେ ଭୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ତମୁଵାଚାଥ ରାଜର୍ଷିର୍ଦ୍ଵିଜଂ ମିତ୍ରସହସ୍ତଦା। ଆସ୍ସ୍ଵ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତ୍ଵମତ୍ରୈଵ ମୁହୂର୍ତଂ ପ୍ରତିପାଲଯନ୍
ତାପରେ, ରାଜା ମିତ୍ରସହ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏଠି ଥାଅ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିଛି ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କର।'
ନିଵୃତ୍ତଃ ପ୍ରତିଦାସ୍ଯାମି ଭୋଜନଂ ତେ ଯଥେପ୍ସିତମ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ରାଜା ତସ୍ଥୌ ଚ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
'ମୁଁ ଫେରିଲେ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଚାହୁଁଛ, ଦେଇଦେବି।' ଏହିପରି କହି, ରାଜା ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅପେକ୍ଷା କଲେ।
ତତୋ ରାଜା ପରିକ୍ରମ୍ଯ ଯଥାକାମଂ ଯଥାସୁଖମ୍। ନିଵୃତ୍ତୋଽନ୍ତଃପୁରଂ ପାର୍ଥ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାମନାଃ
ତାପରେ, ରାଜା ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଓ ସୁଖ ଅନୁଯାୟୀ ଘୁରି, ଫେରି ନିଜ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମନ ଉନ୍ନତ ଥିଲା।