ନିର୍ଜିତୋଽସି ମହାରାଜ ଦୁରାତ୍ମନ୍ଗାଧିନନ୍ଦନ। ଯଦି ତେଽସ୍ତି ପରଂ ଶୌର୍ଯଂ ତଦ୍ଦର୍ଶଯ ମଯି ସ୍ଥିତେ
ହେ ରାଜା, ହେ ଦୁଷ୍ଟ ଗାଧିପୁତ୍ର, ତୁମେ ପରାଜିତ ହେଲ; ଯଦି ତୁମର କିଛି ଅଧିକ ସାହସ ଅଛି, ତେବେ ମୋ ଆଗରେ ଦେଖାଇଦିଅ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତଥା ଚୋକ୍ତୋ ଵସିଷ୍ଠେନ ନରାଧିପଃ। ନୋଵାଚ କିଂଚିଦ୍ଵ୍ରୀଡାଢ୍ଯୋ ଵିଦ୍ରାଵିତମହାବଲଃ
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ନରପତି, ଲଜ୍ଜାରେ ମୌନ ରହିଲେ, ତାଙ୍କ ବଡ଼ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତନ୍ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମତେଜୋଭଵଂ ତଦା। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ କ୍ଷତ୍ରଭାଵାନ୍ନିର୍ଵିଣ୍ଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଧିଗ୍ବଲଂ କ୍ଷତ୍ରିଯବଲଂ ବ୍ରହ୍ମତେଜୋବଲଂ ବଲମ୍
ବ୍ରହ୍ମତେଜସ୍ବଳିତ ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତିରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, କହିଲେ: 'କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ଅପମାନ ହେଉ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଜ ହେଉ ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି।'
ସ ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଫୀତମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତାଂ ଚ ଦୀପ୍ତାଂ ନୃପଶ୍ରିଯମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ରାଜ୍ୟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜା ମହିମାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଭୋଗାଂଶ୍ଚ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ତପସ୍ଯେଵ ମନୋ ଦଧେ। ସ ଗତ୍ଵା ତପସା ସିଦ୍ଧିଂ ଲୋକାନ୍ଵିଷ୍ଟଭ୍ଯ ତେଜସା
ସେ ଭୋଗବିଲାସକୁ ପଛରେ ରଖି, ମନକୁ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗାଇଲେ; ତାପରେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି, ତାଙ୍କ ତେଜସ୍ୱିତାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କଲେ।
ତତାପ ସର୍ଵାନ୍ଦୀପ୍ତୌଜା ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ଵମଵାପ୍ତଵାନ୍। ଅପିବଚ୍ଚ ତତଃ ସୋମମିନ୍ଦ୍ରେଣ ସହ କୌଶିକଃ
ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ତପସ୍ୟା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ତାପରେ କୌଶିକ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସୋମରସ ପାନ କଲେ।
ଏଵଂଵୀର୍ଯସ୍ତୁ ରାଜର୍ଷିର୍ଵିପ୍ରର୍ଷିଃ ସଂବଭୂଵ ହ
ଏହିପରି ଶକ୍ତି ଥିବା ସେ ରାଜା ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମହାନ ଦୃଷ୍ଟା ହେଲେ।
ଋଷ୍ଯୋସ୍ତୁ ଯତ୍କୃତେ ଵୈରଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵସିଷ୍ଠଯୋଃ। ବଭୂଵ ଗନ୍ଧର୍ଵପତେ ଶଂସ ତତ୍ସର୍ଵମେଵ ମେ
ହେ ଗନ୍ଧର୍ବନାଥ, କୃପାକରି ମୋତେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହ, କି କାରଣରୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁତା ହେଲା।
ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମତେଜସଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଚ ତଥା କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ, ତାଙ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଓ ତାପସ୍ୟା ଶକ୍ତି, ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କ ରାଜଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କହ।
ନ ଶୃଣ୍ଵାନସ୍ତ୍ଵହଂ ତୃପ୍ତିମୁପଗଚ୍ଛାମି ଖେଚର। ଆଖ୍ଯାହି ଗନ୍ଧର୍ଵପତେ ଶଂସ ତତ୍ସର୍ଵମେଵ ମେ
ହେ ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା, ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ବିନା ମୋ ପ୍ରସନ୍ନତା ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ, ହେ ଗନ୍ଧର୍ବନାଥ।
ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଭାଷତେ
ସେ ବଶିଷ୍ଠ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦୁହେଁଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ କଥା କହିଲେ।
ଇଦଂ ଵାସିଷ୍ଠମାଖ୍ଯାନଂ ପୁରାଣଂ ପୁଣ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। ପାର୍ଥ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଂ ତନ୍ନିବୋଧ ମେ
ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି ପୁରାତନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର ବଶିଷ୍ଠ କଥା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହାକୁ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
କଲ୍ମାଷପାଦ ଇତ୍ଯେଵଂ ଲୋକେ ରାଜା ବଭୂଵ ହ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶଜଃ ପାର୍ଥ ତେଜସାଽସଦୃଶୋ ଭୁଵି
ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଜନ୍ମ ଥିବା କଳ୍ମାଷପାଦ ନାମକ ଏକ ରାଜା ହେଲେ, ଯିଏ ତେଜରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ।
ସ କଦାଚିଦ୍ଵନଂ ରାଜା ମୃଗଯାଂ ନିର୍ଯଯୌ ପୁରାତ୍। ମୃଗାନ୍ଵିଧ୍ଯନ୍ଵରାହାଂଶ୍ଚ ଚଚାର ରିପୁମର୍ଦନଃ
ସେ ରାଜା ଗୋଟେ ଦିନ ସହରୁ ବନକୁ ଶିକାର ପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ। ଶତ୍ରୁମାରକ ସେ ମୃଗ ଓ ବନଶୁକର ମାରି ବନରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଵନେ ମହାଘୋରେ ଖଙ୍ଗାଂଶ୍ଚ ବହୁଶୋଽହନତ୍। ହତ୍ଵା ଚ ସୁଚିରଂ ଶ୍ରାନ୍ତୋ ରାଜା ନିଵଵୃତେ ତତଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ବନରେ ବହୁ ବାଘ ମାରିଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମାରିବା ପରେ ରାଜା କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ପଛକୁ ଫେରିଲେ।
ଅକାମଯତ୍ତଂ ଯାଜ୍ଯାର୍ଥେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ସ ତୁ ରାଜା ମହାତ୍ମାନଂ ଵାସିଷ୍ଠମୃଷିସତ୍ତମମ୍
ସେ ସମୟରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜା ଏହାକୁ ଚାହିଲେନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ମହାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତୃଷାର୍ତଶ୍ଚ କ୍ଷୁଧାର୍ତଶ୍ଚ ଏକାଯନଗତଃ ପଥି। ଅପଶ୍ଯଦଜିତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ମୁନିଂ ପ୍ରତିମୁଖାଗତମ୍
ତିବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ଭୋକରେ ପୀଡିତ, ଏକା ଚାଲିଥିବା ସେ ଅଜୟ ରାଜା, ପଥରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଆସୁଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଶକ୍ତିଂ ନାମ ମହାଭାଗଂ ଵସିଷ୍ଠକୁଲଵର୍ଧନମ୍। ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରଶତାଦ୍ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବଶିଷ୍ଠ କୁଳକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଶତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼।
ଅପଗଚ୍ଛ ପଥୋଽସ୍ମାକମିତ୍ଯେଵଂ ପାର୍ଥିଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ତଥା ଋଷିରୁଵାଚୈନଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯଞ୍ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା
'ଆମ ପଥରୁ ହଟିଯାଆ', ରାଜା କହିଲେ। ତେବେ ଋଷି ମୃଦୁ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମମ ପନ୍ଥା ମହାରାଜ ଧର୍ମ ଏଷ ସନାତନଃ। `ଵୃଦ୍ଧଭୀରୁନୃପସ୍ନାତସ୍ତ୍ରୀରୋଗିଵରଚକ୍ରିଣାମ୍
'ମହାରାଜ, ଏହି ପଥ ମୋର। ଏହା ଚିରକାଳର ଧର୍ମ; ବୃଦ୍ଧ, ଭୟଭିତ, ରାଜା, ସ୍ନାତକ, ଜଣାଣୀ, ରୋଗୀ ଓ ଭାର ବୋହୁଥିବାଙ୍କ ପାଇଁ—
ପନ୍ଥା ଦେଯୋ ନୃପୈସ୍ତେଷାମନ୍ଯୈସ୍ତୈସ୍ତସ୍ଯ ଭୂପତେଃ।' ରାଜ୍ଞା ସର୍ଵେଷା ଧର୍ମେଷୁ ଦେଯଃ ପନ୍ଥା ଦ୍ଵିଜାତଯେ
—ଅନ୍ୟମାନେ ପଥ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ, ହେ ଭୂପତି। ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କୁ ସଦା ପଥ ଦେବା ଉଚିତ।'
ଏଵଂ ପରସ୍ପରଂ ତୌ ତୁ ପଥୋଽର୍ଥଂ ଵାକ୍ଯମୂଚତୁଃ। ଅପସର୍ପାପସର୍ପେତି ଵାଗୁତ୍ତରମକୁର୍ଵତାମ୍
ଏଭଳି, ଦୁହେଁ ପଥ ନେଇ ଆଲୋଚନା କରି, 'ହଟ, ତୁମେ ହଟ' ବୋଲି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ପଛୁଆଇଲେନାହିଁ।
ଋଷିସ୍ତୁ ନାପଚକ୍ରାମ ତସ୍ମିନ୍ଧର୍ମପଥେ ସ୍ଥିତଃ। `ଅପି ରାଜା ମୁନେର୍ମାର୍ଗାତ୍କ୍ରୋଧାନ୍ନାପଜଗାମ ହ
ଋଷି ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ପଥ ଛାଡ଼ିଲେନାହିଁ। ରାଜା ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ମୁନିଙ୍କ ପଥରୁ ହଟିଲେନାହିଁ।
ଅମୁଞ୍ଚନ୍ତଂ ତୁ ପନ୍ଥାନଂ ତମୃଷିଂ ନୃପସତ୍ତମଃ। ଜଗାମ କଶଯା ମୋହାତ୍ତଦା ରାକ୍ଷସନ୍ମୁନିମ୍
ଋଷି ପଥ ଛାଡ଼ିଲେନାହିଁବୋଲି, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଚାବୁକରେ ମାଡ଼ିଲେ, ସେ ସମୟରେ ରାକ୍ଷସ ଭୂତି ଆସିଥିଲା।
କଶାପ୍ରହାରାଭିହତସ୍ତତଃ ସ ମୁନିସତ୍ତମଃ। ତଂ ଶଶାପ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵାସିଷ୍ଠଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ତାପରେ, ଲାଠିର ଆଘାତରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ ମହାନ ଋଷି ବସିଷ୍ଠ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ହଂସି ରାକ୍ଷସଵଦ୍ଯସ୍ମାଦ୍ରାଜାପଶଦ ତାପସମ୍। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ପୁରୁଷାଦୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଯେପରି ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେଉଛ, ସେପରି ଏକ ତାପସକୁ ହତ୍ୟା କରିଛ, ଏହିଥିରୁ ଆଜିଠାରୁ ତୁମେ ମାନବମାଂସ ଖାଉଥିବା ହେବ।
ମନୁଷ୍ଯପିଶିତେ ସକ୍ତଶ୍ଚରିଷ୍ଯସି ମହୀମିମାମ୍। ଗଚ୍ଛ ରାଜାଧମେତ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶକ୍ତିନା ଵୀର୍ଯଶକ୍ତିନା
ମାନବମାଂସରେ ଆସକ୍ତି ହୋଇ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବାକୁ ପଡିବ; ହେ ଦୁଷ୍ଟ ରାଜା, ଏହିପରି ଶକ୍ତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛ।
ତତୋ ଯାଜ୍ଯନିମିତ୍ତଂ ତୁ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵସିଷ୍ଠଯୋଃ। ଵୈରମାସୀତ୍ତଦା ତଂ ତୁ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽନ୍ଵପଦ୍ଯତ
ତାପରୁ ବସିଷ୍ଠ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପର୍କରେ ଦ୍ୱେଷ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ତଯୋର୍ଵିଵଦତୋରେଵଂ ସମୀପମୁପଚକ୍ରମେ। ଋଷିରୁଗ୍ରତପାଃ ପାର୍ଥ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଏଭଳି ଦୁଇଜଣ ଝଗଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ହେ ପାର୍ଥ।
ତତଃ ସ ବୁବୁଧେ ପଶ୍ଚାତ୍ତମୃଷିଂ ନୃପସତ୍ତମଃ। ଋଷେଃ ପୁତ୍ରଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠମିଵ ତେଜସା
ତାପରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ, ଏହି ଋଷି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ, ତେଉଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ।