ହଂଭାଯମାନା କଲ୍ଯାଣୀ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯାଥ ନନ୍ଦିନୀ। ଆଗମ୍ଯାଭିମୁଖୀ ପାର୍ଥ ତସ୍ଥୌ ଭଗଵଦୁନ୍ମୁଖୀ
ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଶୁଭ ଗାଈ ନନ୍ଦିନୀ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ରଂଭାଇ କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ଆଗକୁ ଆସି ତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲା, ହେ ପାର୍ଥ।
ଶୃଣୋମି ତେ ରଵଂ ଭଦ୍ରେ ଵିନଦନ୍ତ୍ଯାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମର ଏହି ରଂଭାଇ ମୁଁ ପୁନିପୁନି ଶୁଣୁଛି।
ହ୍ରିଯସେ ତ୍ଵଂ ବଲାଦ୍ଭଦ୍ରେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ନନ୍ଦିନି। କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯା ତତ୍ର କ୍ଷମାଵାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ହ୍ଯହମ୍
ହେ ଭଦ୍ରା, ନନ୍ଦିନୀ, ବଳବାନ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୁମକୁ ନେଉଛନ୍ତି; ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ କଣ କରିବି? କାରଣ ମୁଁ ଏକ ଦୟାଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ସା ଭଯାନ୍ନନ୍ଦିନୀ ତେଷାଂ ବଲାନାଂ ଭରତର୍ଷଭ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନା ଵସିଷ୍ଠଂ ସମୁପାଗମତ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ନନ୍ଦିନୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲା।
କଶାଗ୍ରଦଣ୍ଡାଭିହତାଂ କ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ ମାମନାଥଵତ୍। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରବଲୈର୍ଘୋରୈର୍ଭଗଵନ୍ କିମୁପେକ୍ଷସେ
ଚାବୁକ ଓ ଲାଠିରେ ପିଟାଯାଇ, ଅନାଥ ଭଳି କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା ମୋତେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ସେନା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଯାତିତ ହେଉଛି; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏହାକୁ କାହିଁକି ଦେଖି ମୌନ ରହୁଛନ୍ତି?
ଏଵଂ ତସ୍ଯାଂ ତଦା ପାର୍ଥ ଧର୍ଷିତାଯାଂ ମହାମୁନିଃ। ନ ଚୁକ୍ଷୁଭେ ତଦା ଧୈର୍ଯାନ୍ନ ଚଚାଲ ଧୃତଵ୍ରତଃ
ଏପରି ଅପମାନ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାମୁନି ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଡ଼ିଗ ରହିଲେ, କେବେ ଭୀତ ହେଲେ ନାହିଁ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ବଲଂ ତେଜୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ କ୍ଷମା ବଲମ୍। କ୍ଷମା ମାଂ ଭଜତେ ଯସ୍ମାଦ୍ଗମ୍ଯତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ବଳ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ବଳ ହେଉଛି କ୍ଷମା। ମୋର ଆଶ୍ରୟ କ୍ଷମା ଥିବାରୁ, ତୁମେ ଚାହିଁଲେ ଯାଅ।
କିଂ ନୁ ତ୍ଯକ୍ତାଽସ୍ମି ଭଗଵନ୍ଯଦେଵଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଭାଷସେ। ଅତ୍ଯକ୍ତାଽହଂ ତ୍ଵଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ନେତୁଂ ଶକ୍ଯା ନ ଵୈ ବଲାତ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏପରି କଥା କହୁଛନ୍ତି, ମୁଁ କି ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇଛି? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ମୋତେ ବଳଜୋର କରି ନେଇଯିବା ଅସମ୍ଭବ।
ନ ତ୍ଵାଂ ତ୍ଯଜାମି କଲ୍ଯାଣି ସ୍ଥୀଯତାଂ ଯଦି ଶକ୍ଯତେ। ଦୃଢେନ ଦାମ୍ନା ବଦ୍ଧ୍ଵୈଷ ଵତ୍ସସ୍ତେ ହିଯତେ ବଲାତ୍
ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗୁନି; ଯଦି ସମ୍ଭବ ହୁଏ ତ ରୁହ। ତୁମର ବଛଡ଼ାକୁ ଦୃଢ଼ ଦାମରେ ବାନ୍ଧି ବଳପୂର୍ବକ ନେଉଯାଉଛନ୍ତି।
ସ୍ଥୀଯତାମିତି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ପଯସ୍ଵିନୀ। ଊର୍ଧ୍ଵାଞ୍ଚିତଶିରୋଗ୍ରୀଵା ପ୍ରବଭୌ ରୌଦ୍ରଦର୍ଶନା
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ମୁଁ ରୁହ ବୋଲି କହିବାକୁ ଶୁଣି, ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ଗାଈ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ଉଁଚ କରି, ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଚମକି ଉଠିଲା।
କ୍ରୋଧରକ୍ତେକ୍ଷଣା ସା ଗୌର୍ହଂଭାରଵଘନସ୍ଵନା। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ଵ୍ଯଦ୍ରାଵଯତ ସର୍ଵଶଃ
କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ୍ ଆଖି, ଗଭୀର ଓ ଗର୍ଜନ ସ୍ୱରରେ ରଂଭାଇ କରୁଥିବା ସେ ଗାଈ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଚାରିପାଖରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା।
କଶାଗ୍ରଦଣ୍ଡାଭିହତା କାଲ୍ଯମାନା ତତସ୍ତତଃ। କ୍ରୋଧରକ୍ତେକ୍ଷଣା କ୍ରୋଧଂ ଭୂଯ ଏଵ ସମାଦଦେ
ଚାବୁକ ଓ ଲାଠିରେ ପିଟାଯାଇ, ଏଠା ସେଠା ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ୍ ଆଖି ସହିତ, ସେ ଆଉ ଅଧିକ ରିଷିଗଲା।
ଆଦିତ୍ଯ ଇଵ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ କ୍ରୋଧଦୀପ୍ତଵପୁର୍ବଭୌ। ଅଙ୍ଗାରଵର୍ଷଂ ମୁଞ୍ଚନ୍ତୀ ମୁହୁର୍ଵାଲଧିତୋ ମହତ୍
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି କ୍ରୋଧର ତେଜରେ ଚମକୁଥିବା, ସେ ଗାଈ ତାଙ୍କର ପୁଛରୁ ବଡ଼ ଅଙ୍ଗାର ବର୍ଷା ପୁନିପୁନି କରିଲା।
ଅସୃଜତ୍ପହ୍ଲଵାନ୍ପୁଚ୍ଛାତ୍ପ୍ରସ୍ରଵାଦ୍ଦ୍ରାଵିଡାଞ୍ଛକାନ୍। ଯୋନିଦେଶାଚ୍ଚ ଯଵାନାଞ୍ଶକୃତଃ ଶବରାନ୍ବହୂନ୍
ତାଙ୍କର ପୁଛରୁ ପହ୍ଲବମାନେ, ମଳମୁତ୍ରରୁ ଦ୍ରାବିଡ଼ ଓ ଶକମାନେ, ଗର୍ଭରୁ ବହୁ ଯବନ ଓ ଶବରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ମୂତ୍ରତଶ୍ଚାସୃଜତ୍କାଂଶ୍ଚିଚ୍ଛବରାଂଶ୍ଚୈଵ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ। ପୌଣ୍ଡ୍ରାନ୍କିରାତାନ୍ଯଵନାନ୍ସିଂହଲାନ୍ବର୍ବରାନ୍ଖସାନ୍
ମୁତ୍ରରୁ କିଛି ଶବର, ପାଶ୍ୱଦେଶରୁ ପୁଣି ପୌଣ୍ଡ୍ର, କିରାତ, ଯବନ, ସିଂହଳ, ବର୍ବର ଓ ଖସମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଚିବୁକାଂଶ୍ଚ ପୁଲିନ୍ଦାଂଶ୍ଚ ଚୀନାନ୍ହୂଣାନ୍ସକେରଲାନ୍। ସସର୍ଜ ଫେନତଃ ସା ଗୌର୍ମ୍ଲେଚ୍ଛାନ୍ବହୁଵିଧାନପି
ଫେନରୁ ସେ ଗାଈ ଚିବୁକ, ପୁଲିନ୍ଦ, ଚୀନ, ହୁଣ ଓ କେରଳ ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ତୈର୍ଵିସୃଷ୍ଟୈର୍ମହାସୈନ୍ଯୈର୍ନାନାମ୍ଲେଚ୍ଛଗଣୈସ୍ତଦା। ନାନାଵରଣସଂଛନ୍ନୈର୍ନାନାଯୁଧଧରୈସ୍ତଥା
ଏହିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ସେନା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଦଳ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କବଚ ପିନ୍ଧି, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ।
ଅଵାକୀର୍ଯତ ସଂରବ୍ଧୈର୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ। ଏକୈକଶ୍ଚ ତଦା ଯୋଧଃ ପଞ୍ଚଭିଃ ସପ୍ତଭିର୍ଵୃତଃ
ସେମାନେ ରାଗରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲେ; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୋଦ୍ଧା ପାଖରେ ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ସାତ ଜଣ ସହଯୋଦ୍ଧା ଥିଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରଵର୍ଷେଣ ମହତା ଵଧ୍ଯମାନଂ ବଲଂ ତଦା। ପ୍ରଭଗ୍ନଂ ସର୍ଵତସ୍ତ୍ରସ୍ତଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ସେ ସମୟରେ ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷ ହେବାରୁ ସେଠାରେ ବଡ଼ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହେଇ, ସବୁଦିଗରେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଥିଲା, ଏହା ସବୁ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଉଥିଲା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଖିରେ।
ତସ୍ଯ ତଚ୍ଚତୁରଙ୍ଗଂ ଵୈ ବଲଂ ପରମଦୁଃସହମ୍। ପ୍ରଭଗ୍ନଂ ସର୍ଵତୋ ଘୋରଂ ପଯସ୍ଵିନ୍ଯା ଵିନିର୍ଜିତମ୍
ତାଙ୍କର ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା, ଯାହାକୁ ଜିତିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ସେଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଙ୍ଗ ହେଇଗଲା, ଭୟାନକ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲା, ଏବଂ ସେ 'ପୟସ୍ବିନୀ' ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲା।
ନ ଚ ପ୍ରାଣୈର୍ଵିଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ କେଚିତ୍ତତ୍ରାସ୍ଯ ସୈନିକାଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୈର୍ଵାସିଷ୍ଠୈର୍ଭରତର୍ଷଭ
ତଥାପି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେନାର କେହିଁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇନାହାନ୍ତି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ସେମାନେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଅଟକି ଥିଲେ।
ସା ଗୌସ୍ତତ୍ସକଲଂ ସୈନ୍ଯଂ କାଲଯାମାସ ଦୂରତଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ କାଲ୍ଯମାନଂ ତ୍ରିଯୋଜନମ୍
ସେ ଗାଈ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନାକୁ ଦୂରକୁ ହଂକିଦେଲା; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେନା ତିନି ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଚିଁହିଁ ହୋଇ ପଳାଇଗଲା।
କ୍ରୋଶମାନଂ ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନଂ ତ୍ରାତାରଂ ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛତ। `ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟଃ ସ ରୋଦସୀ
ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ସେମାନେ କୌଣସି ରକ୍ଷକ ମିଳିଲେନାହିଁ; ଏହା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ ଉଭୟ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲା।
ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷାଣି ଵସିଷ୍ଠେ ମୁନିସତ୍ତମେ। ଘୋରରୂପାଂଶ୍ଚ ନାରାଚାନ୍କ୍ଷୁରାନ୍ଭଲ୍ଲାନ୍ମହାମୁନିଃ
ତେଣୁ ବଡ଼ ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବସିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷ କଲେ, ଭୟାନକ ତୀର, କଟାରୀ ଓ ଚଉଡ଼ା ମୁଣ୍ଡିଆ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରପ୍ରଯୁକ୍ତାଂସ୍ତାନ୍ଵୈଣଵେନ ଵ୍ଯମୋଚଯତ୍। ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ମକୌଶଲମାହଵେ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବୈଣବ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯାଇଥିଲା; ଏହି ସମୟରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧକୁଶଳତା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽପି କୋପେନ ଭୂଯଃ ଶତ୍ରୁନିପାତନଃ। ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଵର୍ଷଂ ତସ୍ମୈ ସ ପ୍ରାହିଣୋନ୍ମୁନଯେ ରୁଷା
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଆଉଥରେ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଆଗ୍ନେଯଂ ଵାରୁଣଂ ଚୈନ୍ଦ୍ରଂ ଯାମ୍ଯଂ ଵାଯଵ୍ଯମେଵ ଚ। ଵିସସର୍ଜ ମହାଭାଗେ ଵସିଷ୍ଠେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତେ
ସେ ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ ଓ ବାୟୁଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବଡ଼ ମହିମାଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵତୋ ଜ୍ଵାଲାଂ ଵିସୃଜନ୍ତି ପ୍ରପେଦିରେ। ଯୁଗାନ୍ତସମଯେ ଘୋରାଃ ପତଙ୍ଗସ୍ଯେଵ ରଶ୍ମଯଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଚାରିପଟେ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଛାଡ଼ି, ଯୁଗାନ୍ତ ସମୟର ସୂର୍ଯ୍ୟର ତୀବ୍ର କିରଣ ପରି, ଭୟାନକ ଭାବେ ଆଗକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠୋଽପି ମହାତେଜା ବ୍ରହ୍ମଶକ୍ତିପ୍ରଯୁକ୍ତଯା। ଯଷ୍ଟ୍ଯା ନିଵାରଯାମାସ ସର୍ଵାଣ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ସ ସ୍ମଯନ୍
କିନ୍ତୁ ବସିଷ୍ଠ, ବଡ଼ ତେଜସ୍ବୀ, ହସି ହସି ବ୍ରହ୍ମଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ରୋକିଦେଲେ।
ତତସ୍ତେ ଭସ୍ମସାଦ୍ଭୂତାଃ ପତନ୍ତି ସ୍ମ ମହୀତଲେ। ଅପୋହ୍ଯ ଦିଵ୍ଯାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଇଁ ହୋଇ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନଷ୍ଟ କରି ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ,