ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଜିତାତ୍ମାନଂ ମହାତ୍ମାନଂ ନରାଧିପାଃ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକଵୋ ମହୀପାଲା ଲେଭିରେ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍
ଏହି ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ମହାନ୍ତ ମନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପାଇ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ।
ପୁରୋହିତମିମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠମୃଷିସତ୍ତମମ୍। ଈଜିରେ କ୍ରତୁଭିଶ୍ଚୈଵ ନୃପାସ୍ତେ କୁରୁନନ୍ଦନ
ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ପାଇ, ସେହି ରାଜାମାନେ, ହେ କୁରୁବଂଶୀ, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ସ ହି ତାନ୍ଯାଜଯାମାସ ସର୍ଵାନ୍ନୃପତିସତ୍ତମାନ୍। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଃ ପାଣ୍ଡଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃହସ୍ପତିରିଵାମରାନ୍
ଏହି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରାଇଥିଲେ, ହେ ପାଣ୍ଡବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ବୃହସ୍ପତି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କରାନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମପ୍ରଧାନାତ୍ମା ଵେଦଧର୍ମଵିଦୀପ୍ସିତଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଗୁଣଵାନ୍କଶ୍ଚିତ୍ପୁରୋଧାଃ ପ୍ରତିଦୃଶ୍ଯତାମ୍
ସେହିପାଇଁ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଧାନ କରୁଥିବା, ବେଦ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା, ଗୁଣବତୀ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଚୟନ କରାଯାଉ।
କ୍ଷତ୍ରିଯେଣାଭିଜାତେନ ପୃଥିଵୀଂ ଜେତୁମିଚ୍ଛତା। ପୂର୍ଵଂ ପୁରୋହିତଃ କାର୍ଯଃ ପାର୍ଥ ରାଜ୍ଯାଭିଵୃଦ୍ଧଯେ
ଏକ ଉତ୍ତମ କୁଳର କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯଦି ରାଜ୍ୟ ଜିତିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ପ୍ରଥମେ ପୁରୋହିତ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଦରକାର, ହେ ପାର୍ଥ, ରାଜ୍ୟର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ।
ମହୀଂ ଜିଗୀଷତା ରାଜ୍ଞା ବ୍ରହ୍ମ କାର୍ଯଂ ପୁରଃସ୍କୃତମ୍। ତସ୍ମାତ୍ପୁରୋହିତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଗୁଣଵାନ୍ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ଵିଦ୍ଵାନ୍ଭଵତୁ ଵୋ ଵିପ୍ରୋ ଧର୍ମକାମାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍
ଏକ ରାଜା ଯଦି ପୃଥିବୀ ଜିତିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ଏକ ଗୁଣବତୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମେମାନେ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କର।
କିଂନିମିତ୍ତମଭୂଦ୍ଵୈରଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵସିଷ୍ଠଯୋଃ। ଵସତୋରାଶ୍ରମେ ଦିଵ୍ଯେ ଶଂସ ନଃ ସର୍ଵମେଵ ତତ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଏହି ଶତ୍ରୁତା ଆରମ୍ଭ ହେଲା? ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବାବେଳେ କ'ଣ ଘଟିଲା, ସେ ସବୁ ଆମକୁ କହ।
ଇଦଂ ଵାସିଷ୍ଠମାଖ୍ଯାନଂ ପୁରାଣଂ ପରିଚକ୍ଷତେ। ପାର୍ଥ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଯଥାଵତ୍ତନ୍ନିବୋଧ ମେ
ଏହି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କର ପୁରୁଣା କଥା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ହେ ପାର୍ଥ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଏହାକୁ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।
କାନ୍ଯକୁବ୍ଜେ ମହାନାସୀତ୍ପାର୍ଥିଵୋ ଭରତର୍ଷଭ। ଗାଧୀତି ଵିଶ୍ରୁତୋ ଲୋକେ କୁଶିକସ୍ଯାତ୍ମସଂଭଵଃ
କାନ୍ୟକୁବ୍ଜରେ ଏକ ମହାନ ରାଜା ଥିଲେ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଗାଧି, ସେ କୁଶିକଙ୍କ ଝିଅ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମନଃ ପୁତ୍ରଃ ସମୃଦ୍ଧବଲଵାହନଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଇତି ଖ୍ଯତୋ ବଭୂଵ ରିପୁମର୍ଦନଃ
ସେହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କର ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଥିବା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିଲେ।
ସ ଚଚାର ସହାମାତ୍ଯୋ ମୃଗଯାଂ ଗହନେ ଵନେ। ମୃଗାନ୍ଵିଧ୍ଯନ୍ଵରାହାଂଶ୍ଚ ରମ୍ଯେଷୁ ମରୁଧନ୍ଵସୁ
ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ, ଶୁଭ୍ର ମାଟିରେ ହରିଣ ଓ ବନ୍ଦରା ମାଡ଼ିଲେ।
ଵ୍ଯାଯାମକର୍ଶିତଃ ସୋଽଥ ମୃଗଲିପ୍ସୁଃ ପିପାସିତଃ। ଆଜଗାମ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ଅଧିକ ଶ୍ରମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଶିକାର ଆଶା କରୁଥିବା, ପିଆସି ହୋଇ, ସେ ମହାନ ନର, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତମାଗତମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଭାଗୃଷିଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ପୂଜଯା
ସେଠାକୁ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ମହାମୁନି ବସିଷ୍ଠ ମହାନ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଉଚିତ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପାଦ୍ଯାର୍ଘ୍ଯାଚମନୀଚୈସ୍ତଂ ସ୍ଵାଗତେନ ଚ ଭାରତ। ତଥୈଵ ପରିଜଗ୍ରାହ ଵନ୍ଯେନ ହଵିଷା ତଦା
ହେ ଭାରତ, ସେ ଅତିଥିକୁ ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଆଚମନ ପାଇଁ ପାଣି ଓ ଉଚିତ ସ୍ବାଗତ ସହିତ ଆଦର କଲେ। ଏହା ସହିତ ଅରଣ୍ୟର ଫଳ ଓ ହବିଷ୍ୟ ଦେଇ ମଧୁର ଭାବରେ ଆତିଥ୍ୟ କଲେ।
ତସ୍ଯାଥ କାମଧୁଗ୍ଧେନୁର୍ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଉକ୍ତା କାମାନ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛେତି ସା କାମାନ୍ଦୁଦୁହେ ତତଃ
ତାପରେ ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣା ଗାଈକୁ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି ଦେବାକୁ କହିଲେ, ଏବଂ ସେ ଗାଈ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କଲା।
ବାଷ୍ପାଢ୍ଯସ୍ଯୋଦନସ୍ଯୈଵ ରାଶଯଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ। ନିଷ୍ଠାନାନି ଚ ସୂପାଂଶ୍ଚ ଦଧିକୁଲ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସେଠାରେ ଗନ୍ଧର ଚାଉଳର ଏମିତି ଢେର ହେଲା, ଯାହା ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ପକାଳା ଓ ଦହିର ତୟାରି ମଧ୍ୟ ହେଲା।
କୂପାଂଶ୍ଚ ଘୃତସଂପୂର୍ଣାନ୍ଗୌଡ୍ଯାନ୍ନାନି ସହସ୍ରଶଃ। ଇକ୍ଷୂନ୍ମଧୂନି ଲାଜାଂଶ୍ଚ ମୈରେଯାଂଶ୍ଚ ଵରାସଵାନ୍
ଘୀରେ ଭରିଥିବା କୁଆଁ, ହଜାର ହଜାର ମିଠା ଚାଉଳ ତୟାରି, ଆଉ ଇଖୁ, ମଧୁ, ଲାଜା, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ମଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାଶ୍ଚୌଷଧୀଶ୍ଚ ଦୁଦୁହେ ପଯ ଏଵ ଚ। ଷଡ୍ରସଂ ଚାମୃତନିଭଂ ରସାଯନମନୁତ୍ତମମ୍
ଗ୍ରାମ ଓ ଅରଣ୍ୟର ଔଷଧି, ଦୁଧ ଏବଂ ଛଉଟି ରସ, ଅମୃତ ସମାନ ରସାୟନ ଏବଂ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଚାର ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଲା।
ଭୋଜନୀଯାନି ପେଯାନି ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଲେହ୍ଯାନ୍ଯମୃତକଲ୍ପାନି ଚୋଷ୍ଯାଣି ଚ ତଥାର୍ଜୁନା
ଖାଇବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ, ପିଇବା ପାଇଁ ପାନୀୟ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମିଠା ଓ ଲେହ୍ୟ ଅମୃତ ସମାନ, ଚୁଷିବା ପାଇଁ ମଧୁର ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ହେ ଅର୍ଜୁନ।
ରତ୍ନାନି ଚ ମହାର୍ହାଣି ଵାସାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ। ତୈଃ କାମୈଃ ସର୍ଵସଂପୂର୍ଣୈଃ ପୂଜିତଶ୍ଚ ମହିପତିଃ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜମାକପଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ଦ୍ବାରା ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଲା।
ସାମାତ୍ଯଃ ସବଲଶ୍ଚୈଵ ତୁତୋଷ ସ ଭୃଶଂ ତଦା। ଷଡୁନ୍ନତାଂ ସୁପାର୍ଶ୍ଵୋରୁଂ ପୃଥୁପଞ୍ଚସମାଵୃତାମ୍
ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେନା ସହିତ ରାଜା ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ। ସେ ଗାଈକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଉଚ୍ଚ, ପାର୍ଶ୍ୱ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା।
ମଣ୍ଡୂକନେତ୍ରାଂ ସ୍ଵାକାରାଂ ପୀନୋଧସମନିନ୍ଦିତାମ୍। ସୁଵାଲଘିଂ ଶଙ୍କୁକର୍ଣାଂ ଚାରୁଶୃଙ୍ଗାଂ ମନୋରମାମ୍
ମେଢ଼କ ଆଖି, ନିଜ ଆକୃତି, ମୋଟ ଦେହ, ଦୋଷ ନଥିବା, ସୁନ୍ଦର କେଶ, ଶଂଖ ଆକୃତିର କାନ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଶିଙ୍ଗ ଓ ମନୋହର ରୂପ ଥିଲା।
ପୁଷ୍ଟାଯତଶିରୋଗ୍ରୀଵାଂ ଵିସ୍ମିତଃ ସୋଽଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯତାମ୍। ଅଭିନନ୍ଦ୍ଯ ସ ତାଂ ରାଜା ନନ୍ଦିନୀଂ ଗାଧିନନ୍ଦନଃ
ସେ ଗାଈ ଭଲ ଭାବରେ ପୋଷିତ, ଚଉଡ଼ା ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ଥିଲା। ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଖୁସି ହୋଇ ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ ନନ୍ଦିନୀକୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ଭୃଶଂ ତୁଷ୍ଟଃ ସ ରାଜା ତମୃଷିଂ ତଦା। ଅର୍ବୁଦେନ ଗଵାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମମ ରାଜ୍ଯେନ ଵା ପୁନଃ
ତାପରେ ରାଜା ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ ସେ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ଏହି ଗାଈ ଦିଅ, ଚାହେଁ ଏକ କୋଟି ଗାଈ ଦେଇ, କିମ୍ବା ମୋର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ।'
ନନ୍ଦିନୀଂ ସଂପ୍ରଯଚ୍ଛସ୍ଵ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ରାଜ୍ଯଂ ମହାମୁନେ
ହେ ମହାମୁନି, ମୋତେ ନନ୍ଦିନୀ ଦିଅ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କର।
ରତ୍ନଂ ହି ଭଗଵନ୍ନେତଦ୍ରତ୍ନହାରୀ ଚ ପାର୍ଥିଵଃ।' କ୍ଷତ୍ରିଯୋଽହଂ ଭଵାନ୍ଵିପ୍ରସ୍ତପଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯସାଧନଃ
ହେ ପୂଜ୍ୟପାଦ, ଏହା ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ଏବଂ ରାଜା ହେଉଛି ରତ୍ନ ନେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଆପଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ।
ବ୍ରାହ୍ଣେଷୁ କୁତୋ ଵୀର୍ଯଂ ପ୍ରଶାନ୍ତେଷୁ ଧୃତାତ୍ମସୁ। ଅର୍ବୁଦେନ ଗଵାଂ ଯସ୍ତ୍ଵଂ ନ ଦଦାସି ମମେପ୍ସିତମ୍
ଶାନ୍ତ ଓ ନିୟମିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କେଉଁଠି ଶକ୍ତି ରଖନ୍ତି? ମୁଁ ଏକ କୋଟି ଗାଈ ଦେଉଛି, ତଥାପି ଆପଣ ମୋର ଇଚ୍ଛିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଉନାହାନ୍ତି।
ସ୍ଵଧର୍ମଂ ନ ପ୍ରହାସ୍ଯାମି ନେଷ୍ଯାମି ଚ ବଲେନ ଗାମ୍
ମୁଁ ମୋର ଧର୍ମ କେବେ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ, ଏବଂ ଶକ୍ତିବଳେ ଗାଈ ନେବି ନାହିଁ।
ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କ୍ଷିପ୍ରଂ କୁରୁ ମା ତ୍ଵଂ ଵିଚାରଯ
ଆପଣ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଶୀଘ୍ର କରନ୍ତୁ; ଅଧିକ ଭାବିବେ ନାହିଁ।
ହଂସଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରତୀକାଶାଂ ନନ୍ଦିନୀଂ ତାଂ ଜହାର ଗାମ୍। `ସା ତଦା ହ୍ରିଯମାଣା ଚ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରବଲୈର୍ବଲାତ୍।' କଶାଦଣ୍ଡପ୍ରଣୁଦିତା କାଲ୍ଯମାନା ଇତସ୍ତତଃ
ହଁସ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନନ୍ଦିନୀ ଗାଈକୁ ବଳପୂର୍ବକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଲୋକମାନେ ଧରି ନେଲେ। ସେ ଗାଈକୁ ଟାଣି ନେଉଥିବାବେଳେ, ଛଡ଼ି ଓ ଦଣ୍ଡରେ ପିଟି, ଏଦିକ ସେଦିକ ଘୁଞ୍ଚାଉଥିଲେ।