ଶକ୍ତୋଽହମପି ଶପ୍ତୁଂ ତ୍ଵାଂ ମାନ୍ଯାସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣା ମମ। ଜାନତୋଽପି ଚ ତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍କଥଯିଷ୍ଯେ ନିବୋଧ ତତ୍
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋ ପାଖରେ ଗରିମା ପାଆନ୍ତି। ତଥାପି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଯାହା ଜାଣେ, ତାହା କହିବି—ଶୁଣ।
ଯୋଗେନ ବହୁଧାଽଽତ୍ମାନଂ କୃତ୍ଵା ତିଷ୍ଠାମି ମୂର୍ତିଷୁ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେଷୁ ସତ୍ରେଷୁ କ୍ରିଯାସୁ ଚ ମଖେଷୁ ଚ
ଯୋଗବଳରେ ମୁଁ ନିଜକୁ ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ କରେ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ଯଜ୍ଞ, ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟାରେ ମୁଁ ବିଦ୍ୟମାନ।
ଵେଦୋକ୍ତେନ ଵିଧାନେନ ମଯି ଯଦ୍ଧୂଯତେ ହଵିଃ। ଦେଵତାଃ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ତେନ ତୃପ୍ତା ଭଵନ୍ତି ଵୈ
ବେଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦ୍ଧତିରେ ମୋ ପାଖରେ ଯେଉଁ ହବିଷ୍ୟ ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ସେଥିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।
ଆପୋ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଆପଃ ପିତୃଗଣାସ୍ତଥା। ଦର୍ଶଶ୍ଚ ପୌର୍ଣମାସଶ୍ଚ ଦେଵାନାଂ ପିତୃଭିଃ ସହ
ପାଣି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ପାଣି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ; ଦର୍ଶ ଓ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସ ଯଜ୍ଞ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ମିଶି କରାଯାଏ।
ଦେଵତାଃ ପିତରସ୍ତସ୍ମାତ୍ପିତରଶ୍ଚାପି ଦେଵତାଃ। ଏକୀଭୂତାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ଚ ପର୍ଵସୁ
ଏହିପରି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ, ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବତା, କେବେକେବେ ଏକତ୍ର ଓ କେବେକେବେ ଅଲଗା ଭାବେ ପର୍ବକାଳରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଦେଵତାଃ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ଭୁଞ୍ଜତେ ମଯି ଯଦ୍ଭୁତମ୍। ଦେଵତାନାଂ ପିତୄଣାଂ ଚ ମୁଖମେତଦହଂ ସ୍ମୃତମ୍
ମୋ ପାଖରେ ଯାହା ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଦୁହେଁ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ମୁଁ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଦୁହେଁର ମୁଖ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ହି ପିତରଃ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ହି ଦେଵତାଃ। ମନ୍ମୁଖେନୈଵ ହୂଯନ୍ତେ ଭୁଞ୍ଜତେ ଚ ହୁତଂ ହଵିଃ
ଅମାବାସ୍ୟାରେ ପିତୃମାନେ, ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ ଦେବତାମାନେ, ମୋ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ହବିଷ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଓ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ସର୍ଵଭକ୍ଷଃ କଥଂ ତ୍ଵେଷାଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ମୁଖଂ ତ୍ଵହମ୍
ମୁଁ ସବୁକିଛି ଭକ୍ଷଣ କରେ, ତେବେ କିପରି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ ହେବି?
ଦ୍ଵିଜାନାମଗ୍ନିହୋତ୍ରେଷୁ ଯଜ୍ଞସତ୍ରକ୍ରିଯାସୁ ଚ। ନିରୋଂକାରଵଷଟ୍କାରାଃ ସ୍ଵଧାସ୍ଵାହାଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟାରେ, ଓଁ, ବଷଟ୍, ସ୍ୱଧା, ସ୍ୱାହା ଉଚ୍ଚାରଣ ବିନା କ୍ରିୟା ହୁଏ।
ଵିନାଽଗ୍ନିନା ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାସ୍ତତ ଆସନ୍ସୁଦୁଃଖିତାଃ। ଅଥର୍ଷଯଃ ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ଦେଵାନ୍ ଗତ୍ଵାବ୍ରୁଵନ୍ଵଚଃ
ଅଗ୍ନି ନ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଋଷିମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ।
ଅଗ୍ନିନାଶାତ୍କ୍ରିଯାଭ୍ରାଂଶାଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ଲୋକାସ୍ତ୍ରଯୋଽନଘାଃ। ଵିଧଧ୍ଵମତ୍ର ଯତ୍କାର୍ଯଂ ନ ସ୍ଯାତ୍କାଲାତ୍ଯଯୋ ଯଥା
ଅଗ୍ନି ନ ଥିବା ଓ କ୍ରିୟା ବିଘ୍ନ ହେବାରୁ ତିନି ଲୋକ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ; ସମୟର ଅନୁକ୍ରମ ଭଙ୍ଗ ନ ହେଉ, ଏହିଠାରେ ଯାହା ଦରକାର, କର।
ଅଥର୍ଷଯଶ୍ଚ ଦେଵାଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣମୁପଗମ୍ଯ ତୁ। ଅଗ୍ନେରାଵେଦଯଞ୍ଶାପଂ କ୍ରିଯାସଂହାରମେଵ ଚ
ତାପରେ ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶାପ ଓ କ୍ରିୟା ବନ୍ଦ ହେବା ବିଷୟ ଜଣାଇଲେ।
ଭୃଗୁଣା ଵୈ ମହାଭାଗ ଶପ୍ତୋଽଗ୍ନିଃ କାରଣାନ୍ତରେ। କଥଂ ଦେଵମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ଯଜ୍ଞଭାଗାଗ୍ରଭୁକ୍ ତଥା
ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ଅଗ୍ନି ଶାପିତ ହେଲେ; ସେ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖ ହୋଇ କିପରି ପୁଣି ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ ଭୋଗ କରିପାରିବେ?
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵଚସ୍ତେଷାମଗ୍ନିମାହୂଯ ଵିଶ୍ଵକୃତ୍
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ରଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଭୂତଭାଵନମଵ୍ଯଯମ୍। ଲୋକାନାମିହ ସର୍ଵେଷାଂ ତ୍ଵଂ କର୍ତା ଚାନ୍ତ ଏଵ ଚ
ସେ ମୃଦୁ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସମାପ୍ତି ହେଉଛ।'
ତ୍ଵଂ ଧାରଯସି ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍କ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ପ୍ରଵର୍ତକଃ। ସ ତଥା କୁରୁ ଲୋକେଶ ନୋଚ୍ଛିଦ୍ଯେରନ୍ଯଥା କ୍ରିଯାଃ
ତୁମେ ତିନି ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଛ ଓ ସମସ୍ତ କର୍ମର ଆରମ୍ଭକାରୀ। ଏହିପରି କର, ହେ ଜଗତ୍ନାଥ, ନହେଲେ କର୍ମଗୁଡ଼ିକ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଇଯିବ।
କସ୍ମାଦେଵଂ ଵିମୂଢସ୍ତ୍ଵମୀଶ୍ଵରଃ ସନ୍ ହୁତାଶେନ। ତ୍ଵଂ ପଵିତ୍ରଂ ସଦା ଲୋକେ ସର୍ଵଭୂତଗତିଶ୍ଚ ହ
ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ଈଶ୍ୱର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏମିତି ଭ୍ରମିତ କାହିଁକି? ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ।
ନ ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଶରୀରେଣ ସର୍ଵଭକ୍ଷତ୍ଵମେଷ୍ଯସି। ଅପାନେ ହ୍ଯର୍ଚିଷୋ ଯାସ୍ତେ ସର୍ଵଂ ଭକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତାଃ ଶିଖିନ୍
ତୁମେ ସମଗ୍ର ଦେହରେ ସମସ୍ତକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ପାରିବ ନାହିଁ; କାରଣ, ତୁମର ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିଶିଖା ନିମ୍ନବାୟୁରେ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କରେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତକୁ ଭକ୍ଷଣ କରେ, ହେ ଶିଖୀ।
କ୍ରଵ୍ଯାଦା ଚ ତନୁର୍ଯା ତେ ସା ସର୍ଵଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି। ଯଥା ସୂର୍ଯାଂଶୁଭିଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଂ ଶୁଚି ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ତୁମର ଯେ ମାଂସଭକ୍ଷୀ ରୂପ ଅଛି, ସେ ରୂପ ସମସ୍ତକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବ; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଛୁଇଁଲେ ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଦେଖାଯାଏ।
ତଥା ତ୍ଵଦର୍ଚିର୍ନିର୍ଦଗ୍ଧଂ ସର୍ଵଂ ଶୁଚି ଭଵିଷ୍ଯତି। ତ୍ଵମଗ୍ନେ ପରମଂ ତେଜଃ ସ୍ଵପ୍ରଭାଵାଦ୍ଵିନିର୍ଗତମ୍
ଏହିପରି, ତୁମ ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ଯାହା ଦହିଯିବ, ସେ ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ହେବ; ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ତୁମ ଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜସ୍ବୀ।
ସ୍ଵତେଜସୈଵ ତଂ ଶାପଂ କୁରୁ ସତ୍ଯମୃଷେର୍ଵିଭୋ। ଦେଵାନାଂ ଚାତ୍ମନୋ ଭାଗଂ ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ମୁଖେ ହୁତମ୍
ତୁମ ନିଜ ତେଜରେ ଏହି ଋଷିଙ୍କ ଶାପକୁ ସତ୍ୟ କର, ହେ ପ୍ରଭୁ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ଓ ନିଜର ଅଂଶ ଯେଉଁ ହୋମରେ ଦିଆଯାଏ, ତାହା ମୁହଁରେ ଗ୍ରହଣ କର।
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ଵହ୍ନିଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ପିତାମହମ୍। ଜଗାମ ଶାସନଂ କର୍ତୁଂ ଦେଵସ୍ଯ ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ଅଗ୍ନି ପିତାମହଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏମିତି ହେଉ', ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଦେଵର୍ଷଯଶ୍ଚ ମୁଦିତାସ୍ତତୋ ଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍। ଋଷଯଶ୍ଚ ଯଥା ପୂର୍ଵଂ କ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ
ତାପରେ ଦେବଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ; ଋଷିମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ସମସ୍ତ କର୍ମ କଲେ।
ଦିଵି ଦେଵା ମୁମୁଦିରେ ଭୂତସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ଲୌକିକାଃ। ଅଗ୍ନିଶ୍ଚ ପରମାଂ ପ୍ରୀତିମଵାପ ହତକଲ୍ମଷଃ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଭୂଲୋକର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଖୁସି ହେଲେ; ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ, ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଏଵଂ ସ ଭଗଵାଞ୍ଛାପଂ ଲେଭେଽଗ୍ନିର୍ଭୃଗୁତଃ ପୁରା। ଏଵମେଷ ପୁରା ଵୃତ୍ତ ହତିହାସୋଽଗ୍ନିଶାପଜଃ। ପୁଲୋମ୍ନଶ୍ଚ ଵିନାଶୋଽଯଂ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ଚ ସଂଭଵଃ
ଏଭଳି ପୂର୍ବକାଳରେ ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ଭୃଗୁଙ୍କ ଠାରୁ ଶାପ ପାଇଥିଲେ; ଏହି ଘଟଣା ପ୍ରାଚୀନ—ହତିଙ୍କ ହସ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶାପ, ପୁଲୋମନଙ୍କ ବିନାଶ ଓ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଜନ୍ମ।
ସ ଚାପି ଚ୍ଯଵନୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଭାର୍ଗଵୋଽଜନଯତ୍ସୁତମ୍। ସୁକନ୍ଯାଯାଂ ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରମତିଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍
ଏବଂ ଚ୍ୟବନ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭୃଗୁବଂଶୀ, ସୁକନ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ମହାତ୍ମା ପ୍ରମତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ପ୍ରମତିସ୍ତୁ ରୁରୁଂ ନାମ ଘୃତାଚ୍ଯାଂ ସମଜୀଜନତ୍। ରୁରୁଃ ପ୍ରମଦ୍ଵରାଯାଂ ତୁ ଶୁନକଂ ସମଜୀଜନମ୍
ପ୍ରମତି ଘୃତାଚୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ରୁରୁ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ; ରୁରୁ ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଶୁନକଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଶୁନକସ୍ତୁ ମହାସତ୍ଵଃ ସର୍ଵଭାର୍ଗଵନନ୍ଦନଃ। ଜାତସ୍ତପସି ତୀଵ୍ରେ ଚ ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥିରଯଶାସ୍ତତଃ
ଶୁନକ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ସମସ୍ତ ଭୃଗୁବଂଶୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ଜନ୍ମ ନେଇ ଗୁରୁତର ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କୀର୍ତ୍ତି ଅର୍ଜନ କଲେ।
ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମନ୍ରୁରୋଃ ସର୍ଵଂ ଚରିତଂ ଭୂରିତେଜସଃ। ଵିସ୍ତରେଣ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଚ୍ଛୃଣୁ ତ୍ଵମଶେଷତଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ମୁଁ ରୁରୁଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ଜୀବନ ଗଳ୍ପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି; ତୁମେ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ।
ଋଷିରାସୀନ୍ମହାନ୍ପୂର୍ଵଂ ତପୋଵିଦ୍ଯାସମନ୍ଵିତଃ। ସ୍ଥୂଲକେଶ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ
ପୂର୍ବକାଳରେ ଏକ ମହାନ ତପସ୍ଵୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ସ୍ଥୂଳକେଶ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥିଲେ।