ମନ୍ମଥାଗ୍ନିପରୀତାତ୍ମା ସନ୍ଦିଗ୍ଧାକ୍ଷରଯା ଗିରା। ସାଧୁ ତ୍ଵମସିତାପାଙ୍ଗି କାମାର୍ତଂ ମତ୍ତକାଶିନି
ଭଲପାଇବାର ଆଗ୍ନିରେ ହୃଦୟ ଜଳିଯାଇଥିବା, ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥାରେ, ସେ କହିଲେ: 'ହେ କଳା ଆଖିଥିବା, ମତିକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା ମହିଳା, ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କର।'
ଭଜସ୍ଵ ଭଜମାନଂ ମାଂ ପ୍ରାଣା ହି ପ୍ରଜହନ୍ତି ମାମ୍। ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ହି ଵିଶାଲାକ୍ଷି ମାମଯଂ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
'ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଲପାଉଛି, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର; ମୋ ପ୍ରାଣ ତୁମ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଯାଉଛି। ହେ ବିଶାଳ ଆଖିଥିବା, ତୁମ ପାଇଁ ଭଲପାଇବା ମୋତେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଘାତ କରୁଛି।'
କାମଃ କମଲଗର୍ଭାଭେ ପ୍ରତିଵିଧ୍ଯନ୍ନ ଶାମ୍ଯତି। ଦଷ୍ଟମେଵମନାକ୍ରନ୍ଦେ ଭଦ୍ରେ କାମମହାହିନା
'ହେ ପଦ୍ମ ମୁଖୀ, ଆସକ୍ତି ମୋତେ ଘାତ କରି ଶାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ; ଏଭଳି ମୁଁ ଭଲପାଇବାର ବଡ଼ ସାପରେ କାମୁଡ଼ି ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଛି, ହେ ଶାନ୍ତ ମହିଳା।'
ସା ତ୍ଵଂ ପୀନାଯତଶ୍ରୋଣୀ ମାମାପ୍ନୁହି ଵରାନନେ। ତ୍ଵଦଧୀନା ହି ମେ ପ୍ରାଣାଃ କିନ୍ନରୋଦ୍ଗୀତଭାଷିଣି
'ତେଣୁ ହେ ଚଉଡ଼ା କମର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁହଁଥିବା, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର। ମୋ ପ୍ରାଣ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି, ହେ କିନ୍ନର ଗୀତ ପରି ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା।'
ଚାରୁସର୍ଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗି ପଦ୍ମେନ୍ଦୁପ୍ରତିମାନନେ। ନ ହ୍ଯହଂ ତ୍ଵଦୃତେ ଭୀରୁ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଖଲୁ ଜୀଵିତୁମ୍
'ହେ ଦୋଷ ନଥିବା ଶରୀର ଓ ପଦ୍ମ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁଥିବା, ମୁଁ ତୁମ ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ, ହେ ଲଜ୍ଜାଳୁ।'
କାମଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷି ପ୍ରତିଵିଧ୍ଯତି ମାମଯମ୍। ତସ୍ମାତ୍କୁରୁ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ମଯ୍ଯନୁକ୍ରୋଶମଙ୍ଗନେ
'ହେ ପଦ୍ମପତ୍ର ଆଖିଥିବା, ଆସକ୍ତି ମୋତେ ଘାତ କରୁଛି; ତେଣୁ ହେ ବିଶାଳ ଆଖିଥିବା ମହିଳା, ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କର।'
ଭକ୍ତଂ ମାମସିତାପାଙ୍ଗି ନ ପରିତ୍ଯକ୍ତୁମର୍ହସି। ତ୍ଵଂ ହି ମାଂ ପ୍ରୀତିଯୋଗେନ ତ୍ରାତୁମର୍ହସି ଭାମିନି
ହେ କଳା ନୟନବତୀ, ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତ, ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ମୋତେ ଭଲପାଇ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନକୃତସ୍ନେହଂ ମନଶ୍ଚଲତି ମେ ଭୃଶମ୍। ନ ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନଶ୍ଚାନ୍ଯାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ କଲ୍ଯାଣି ରୋଚତେ
ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋ ମନ ଭଲପାଇବାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି, ଏହି ମନ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି। ହେ ଶୁଭେ, ତୁମକୁ ଦେଖିବା ପରେ ଆଉ କୌଣସି ଅନ୍ୟା ନାରୀକୁ ଦେଖିବାର ଇଚ୍ଛା ମୋତେ ହୁଏନା।
ପ୍ରସୀଦ ଵଶଗୋଽହଂ ତେ ଭକ୍ତଂ ମାଂ ଭଜ ଭାମିନି। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ତ୍ଵାଂ ଵରାରୋହେ ମନ୍ମଥୋ ଭୃଶମଙ୍ଗନେ
ହେ ଭାମିନୀ, ଦୟା କର, ମୁଁ ତୁମ ଆଘାତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଧୀନ। ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର, ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମକୁ ଦେଖିବା ସାଥିରେ ମୋ ହୃଦୟରେ କାମଦେବଙ୍କର ଶକ୍ତି ବହୁତ ଭାବେ ଲାଗିଛି।
ଅନ୍ତର୍ଗତଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ଵିଧ୍ଯତି ସ୍ମ ପତତ୍ତ୍ରିଭିଃ। ମନ୍ମଥାଗ୍ନିସମୁଦ୍ଭୂତଂ ଦାହଂ କମଲଲୋଚନେ
ହେ ବିଶାଳ ନୟନବତୀ, ମୋ ଭିତରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା କାମାଗ୍ନି, ହେ କମଳ ନୟନୀ, କାମଦେବଙ୍କର ଶରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜଳୁଛି।
ପ୍ରୀତିସଂଯୋଗଯୁକ୍ତାଭିରଦ୍ଭିଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦଯସ୍ଵ ମେ। ପୁଷ୍ପାଯୁଧଂ ଦୁରାଧର୍ଷଂ ପ୍ରଚଣ୍ଡଶରକାର୍ମୁକମ୍
ଭଲପାଇବା ଏକତାର ଜଳରେ ମୋତେ ଶିତଳ କର। କାମଦେବଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧନୁଷ ଓ ଫୁଲ ଶର ଅପରାଜେୟ, ତାଙ୍କୁ ସହିବା କଠିନ।
ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନସମୁଦ୍ଭୂତଂ ଵିଧ୍ଯନ୍ତଂ ଦୁଃସହୈଃ ଶରୈଃ। ଉପଶାମଯ କଲ୍ଯାଣି ଆତ୍ମଦାନେନ ଭାମିନି
ହେ ଶୁଭେ, ତୁମକୁ ଦେଖି ଉପଜିଥିବା ଏହି ଅସହ୍ୟ ଶରର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମ ଆତ୍ମାକୁ ମୋତେ ଦେଇ ଶାନ୍ତ କର।
ଗାନ୍ଧର୍ଵେଣ ଵିଵାହେନ ମାମୁପୈହି ଵରାଙ୍ଗନେ। ଵିଵାହାନାଂ ହି ରମ୍ଭୋରୁ ଗାନ୍ଧର୍ଵଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଯତେ
ହେ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗବତୀ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ଦ୍ୱାରା ମୋ ସହ ଏକତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କର। ସମସ୍ତ ବିବାହ ପ୍ରକାର ମଧ୍ୟରେ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଂଘାବତୀ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନାହମୀଶାଽଽତ୍ମନୋ ରାଜନ୍କନ୍ଯା ପିତୃମତୀ ହ୍ଯହମ୍। ମଯି ଚେଦସ୍ତି ତେ ପ୍ରୀତିର୍ଯାଚସ୍ଵ ପିତରଂ ମମ
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ମାଲିକା ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ପିତାଂକୁ ଥିବା କନ୍ୟା। ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଭଲପାଉଛ, ତେବେ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର।
ଯଥା ହି ତେ ମଯା ପ୍ରାଣାଃ ସଂଭୃତାଶ୍ଚ ନରେଶ୍ଵର। ଦର୍ଶନାଦେଵ ଭୂଯସ୍ତ୍ଵଂ ତଥା ପ୍ରାଣାନ୍ମମାହରଃ
ହେ ନରେଶ୍ବର, ଯେପରି ମୁଁ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇଥିଲି, ସେପରି ତୁମକୁ ଦେଖିବା ସାଥିରେ ମୋ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ନେଇଛ।
ନ ଚାହମୀଶା ଦେହସ୍ଯ ତସ୍ମାନ୍ନୃପତିସତ୍ତମ। ସମୀପଂ ନୋପଗଚ୍ଛାମି ନ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରା ହି ଯୋଷିତଃ
ହେ ରାଜାମାନ୍ୟ, ମୁଁ ନିଜ ଦେହର ମାଲିକା ନୁହେଁ। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ନିପାତକୁ ଯାଉନାହିଁ, କାରଣ ନାରୀମାନେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହନ୍ତି।
କା ହି ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତାଭିଜନଂ ନୃପମ୍। କନ୍ଯା ନାଭିଲଷେନ୍ନାଥଂ ଭାର୍ତାରଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକରେ, କେଉଁସି କନ୍ୟା ଏମିତି ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ରାଜାଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଚାହିବେ ନାହିଁ କି?
ତସ୍ମାଦେଵଂ ଗତେ କାଲେ ଯାଚସ୍ଵ ପିତରଂ ମମ। ଆଦିତ୍ଯଂ ପ୍ରଣିପାତେନ ତପସା ନିଯମେନ ଚ
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର। ସମ୍ମାନ, ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର।
ସ ଚେତ୍କାମଯତେ ଦାତୁଂ ତଵ ମାମରିସୂଦନ। ଭଵିଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ତେ ରାଜନ୍ସତତଂ ଵଶଵର୍ତିନୀ
ଯଦି ସେ ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ତେବେ ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ ସଦା ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ରହିବି।
ଅହଂ ହି ତପତୀ ନାମ ସାଵିତ୍ର୍ଯଵରଜା ସୁତା। ଅସ୍ଯ ଲୋକପ୍ରଦୀପସ୍ଯ ସଵିତୁଃ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭ
ମୋ ନାମ ତପତୀ, ମୁଁ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କର ଭଉଣୀ ଓ ଏହି ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କନ୍ୟା, ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟମଣି।
ସ ଗନ୍ଧର୍ଵଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ତଦା ଭରତର୍ଷଭ। ଅର୍ଜୁନଃ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଇଵାବଭୌ
ଗାନ୍ଧର୍ବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଅର୍ଜୁନ ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଗନ୍ଧର୍ଵଂ କୁରୁସତ୍ତମଃ। ଜାତକୌତୂହଲୋଽତୀଵ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ତପୋବଲାତ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଅର୍ଜୁନ, କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗାନ୍ଧର୍ବଙ୍କୁ କହିଲେ; ବଶିଷ୍ଠଙ୍କର ତପସ୍ୟାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଉତ୍ସୁକତା ବହୁତ ବଢ଼ିଗଲା।
ଵସିଷ୍ଠ ଇତି ତସ୍ଯୈତଦୃଷେର୍ନାମ ତ୍ଵଯେରିତମ୍। ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ଯଥାଵତ୍ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ତୁମେ ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ 'ବଶିଷ୍ଠ' ବୋଲି କହିଛ। ଏହା ବିଷୟରେ ମୁଁ ଏଠିକି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ମୋତେ ସଠିକ ଭାବେ କୁହ।
ଯ ଏଷ ଗନ୍ଧର୍ଵପତେ ପୂର୍ଵେଷାଂ ନଃ ପୁରୋହିତଃ। ଆସୀଦେତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ କ ଏଷ ଭଗଵାନୃଷିଃ
ହେ ଗାନ୍ଧର୍ବପତି, ଏହି ଭଗବାନ ଋଷି, ଯିଏ ଆମ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଥିଲେ, ସେ କିଏ ତାହା ମୋତେ କୁହ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମାନସଃ ପୁତ୍ରୋ ଵସିଷ୍ଠୋଽରୁନ୍ଧତୀପତିଃ। ତପସା ନିର୍ଜିତୌ ଶଶ୍ଵଦଜେଯାଵମରୈରପି
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ବଶିଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଅଜୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିଥିଲେ।
କାମକ୍ରୋଧାଵୁଭୌ ଯସ୍ଯ ଚରଣୌ ସମୁଵାହତୁଃ। ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଵଶକରୋ ଵଶିଷ୍ଠ ଇତି ଚୋଚ୍ଯତେ
ଯାହାଙ୍କର ପାଦ ତଳେ ଆସି ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧ ଦୁଇଁଜଣେ ସେବା କରନ୍ତି, ଯିଏ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ବଶିଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯଥା କାମଶ୍ଚ କ୍ରୋଧଶ୍ଚ ନିର୍ଜିତାଵଜିତୌ ନରୈଃ। ଜିତାରଯୋ ଜିତା ଲୋକାଃ ପନ୍ଥାନଶ୍ଚ ଜିତା ଦିଶଃ
ମଣିଷମାନେ ଯେପରି ଆପଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିପାରିଲେ, ସେପରି ଶତ୍ରୁ, ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ।
ଯସ୍ତୁ ନୋଚ୍ଛେଦନଂ ଚକ୍ରେ କୁଶିକାନାମୁଦାରଧୀଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାପରାଧେନ ଧାରଯନ୍ମନ୍ଯୁମୁତ୍ତମମ୍
ଯିଏ ଉଦାର ମନରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ଅପରାଧରେ ଉତ୍ତମ କ୍ରୋଧ ଧରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୁଶିକମାନେଙ୍କୁ ନାଷ୍ଟ କରିବାକୁ କେବେ ଚେଷ୍ଟା କରିନଥିଲେ—
ପୁତ୍ରଵ୍ଯସନସଂତପ୍ତଃ ଶକ୍ତିମାନପ୍ଯଶକ୍ତଵତ୍। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵିନାଶାଯ ନ ଚକ୍ରେ କର୍ମ ଦାରୁଣମ୍
ପୁଅ ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବା ସତ୍ୱେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନାଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ କେବେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିଲେ।
ମୃତାଂଶ୍ଚ ପୁନରାହର୍ତୁଂ ଶକ୍ତଃ ପୁତ୍ରାନ୍ଯମକ୍ଷଯାତ୍। କୃତାନ୍ତଂ ନାତିଚକ୍ରାମ ଵେଲାମିଵ ମହୋଦଧିଃ
ଅମର ଥିବା ଠାରୁ ମୃତ ପୁଅମାନେକୁ ପୁନି ଆଣିପାରିବା ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଯେପରି ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରେନାହିଁ, ସେପରି ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ନିୟମ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିନଥିଲେ।