ତଯା ବଦ୍ଧମନଶ୍ଚକ୍ଷୁଃ ପାଶୈର୍ଗୁଣମଯୈସ୍ତଦା। ନ ଚଚାଲ ତତୋ ଦେଶାଦ୍ବୁବୁଧେ ନ ଚ କିଂଚନ
ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କର ଗୁଣର ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧିଗଲା; ସେଠାରୁ ଚଳିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଆଉ କିଛି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ।
ଅସ୍ଯା ନୂନଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷ୍ଯାଃ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍। ଲୋକଂ ନିର୍ମଥ୍ଯ ଧାତ୍ରେଦଂ ରୂପମାଵିଷ୍କୃତଂ କୃତମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା କନ୍ୟାଙ୍କର ଆକୃତି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମଣିଷମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମିଶାଇ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ସଂତର୍କଯାମାସ ରୂପଦ୍ରଵିଣସଂପଦା। କନ୍ଯାମସଦୃଶୀଂ ଲୋକେ ନୃପଃ ସଂଵରଣସ୍ତଦା
ଏଭଳି ଭାବି, ସମ୍ବରଣ ନାମକ ରାଜା ଚିନ୍ତା କଲେ — ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଧନ ଓ ଭାଗ୍ୟରେ, ଏମିତି କନ୍ୟା ଜଗତରେ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
ତାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ କଲ୍ଯାଣୀଂ କଲ୍ଯାଣାଭିଜନୋ ନୃପଃ। ଜଗାମ ମନସା ଚିନ୍ତାଂ କାମବାଣେନ ପୀଡିତଃ
ସେ ଶୁଭ୍ର କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ଉତ୍ତମ କୁଳର ଏହି ରାଜା ମନରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ।
ଦହ୍ଯମାନଃ ସ ତୀଵ୍ରେଣ ନୃପତିର୍ମନ୍ମଥାଗ୍ନିନା। ଅପ୍ରଗଲ୍ଭାଂ ପ୍ରଗଲ୍ଭସ୍ତାଂ ତଦୋଵାଚ ମନୋହରାମ୍
ତୀବ୍ର ମନୋରଥ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଥିବା ଏହି ରାଜା, ସାଧାରଣତଃ ଧୃଡ଼ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମୟରେ ଲଜ୍ଜାରେ ତାହା ମନମୋହନୀ କନ୍ୟା ସହ କଥା କହିଲେ।
କାଽସି କସ୍ଯାସି ରମ୍ଭୋରୁ କିମର୍ଥଂ ଚେହ ତିଷ୍ଠସି। କଥଂ ଚ ନିର୍ଜନେଽରଣ୍ଯେ ଚରସ୍ଯେକା ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ତୁମେ କିଏ? କାହାର ଝିଅ? କେଉଁ କାରଣରେ ଏଠାରେ ଦଢ଼ିଛ? ଏବଂ ଏହି ନିର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲରେ କିପରି ଏକା ଘୁରୁଛ? ହେ ଶୁଭ୍ର ହାସ୍ୟବତୀ!
ତ୍ଵଂ ହି ସର୍ଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା। ଵିଭୂଷଣମିଵୈତେଷାଂ ଭୂଷଣାନାମଭୀପ୍ସିତମ୍
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଦୋଷରହିତ ଓ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ; ଏମିତି ଲାଗୁଛ, ଏହି ଆଭୂଷଣମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଆଭୂଷଣ ବୋଲି ଚାହାଁନ୍ତି।
ନ ଦେଵୀଂ ନାସୁରୀଂ ଚୈଵ ନ ଯକ୍ଷୀଂ ନ ଚ ରାକ୍ଷସୀମ୍। ନ ଚ ଭୋଗଵତୀଂ ମନ୍ଯେ ନ ଗନ୍ଧଵୀଂ ନ ମାନୁଷୀମ୍
ମୁଁ ଭାବେ ନାହିଁ ତୁମେ ଦେବୀ, ନାହିଁ ଦାନବୀ, ନାହିଁ ଯକ୍ଷୀ, ନାହିଁ ରାକ୍ଷସୀ; ମୁଁ ଭାବେ ନାହିଁ ତୁମେ ନାଗକନ୍ୟା, ଗନ୍ଧର୍ବୀ କିମ୍ବା ମଣିଷୀ।
ଯା ହି ଦୃଷ୍ଟା ମଯା କାଶ୍ଚିଚ୍ଛ୍ରୁତା ଵାଽପି ଵରାଙ୍ଗନାଃ। ନ ତାସାଂ ସଦୃଶୀଂ ମନ୍ଯେ ତ୍ଵାମହଂ ମତ୍ତକାଶିନି
ମତିକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା ଚମକୁଥିବା ମହିଳା, ମୁଁ ଯେତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀମାନେକୁ ଦେଖିଛି କିମ୍ବା ଶୁଣିଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପରି ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେନି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଚାରୁଵଦନେ ଚନ୍ଦ୍ରାତ୍କାନ୍ତତରଂ ତଵ। ଵଦନଂ ପଦ୍ମପତ୍ରାକ୍ଷଂ ମାଂ ମଥ୍ନାତୀଵ ମନ୍ମଥଃ
ତୁମର ମନୋହର ମୁହଁ, ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଆଖି, ଦେଖିଲେ ମୋ ମନ ଭଲପାଇବାରେ ଭରିଯାଏ।
ଏଵଂ ତାଂ ସ ମହୀପାଲୋ ବଭାଷେ ନ ତୁ ସା ତଦା। କାମାର୍ତଂ ନିର୍ଜନେଽରଣ୍ଯେ ପ୍ରତ୍ଯବାଷଥ କିଂଚନ
ଏଭଳି ରାଜା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏକା ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ଭଲପାଇବାରେ ମତିହରା ହୋଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଲାଲପ୍ଯମାନସ୍ଯ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯାଯତେକ୍ଷଣା। ସୌଦାମିନୀଵ ଚାଭ୍ରେଷୁ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
ତାପରେ, ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିଲେ, ବିଶାଳ ଆଖିଥିବା ସେ ମହିଳା, ମେଘମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ପରି ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ତାମନ୍ଵେଷ୍ଟୁଂ ସ ନୃପତିଃ ପରିଚକ୍ରାମ ସର୍ଵତଃ। ଵନଂ ଵନଜପତ୍ରାକ୍ଷୀଂ ଭ୍ରମନ୍ନୁନ୍ମତ୍ତଵତ୍ତଦା
ରାଜା ସେଇ ପଦ୍ମପତ୍ର-ନୟନୀକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଏଠୁ ଓଠୁ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ପାଗଳ ମନିଷ୍ୟ ପରି ଏଠାରୁ ସେଠା ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅପଶ୍ଯମାନଃ ସ ତୁ ତାଂ ବହୁ ତତ୍ର ଵିଲପ୍ଯ ଚ। ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଃ ପାର୍ଥିଵଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମୁହୂର୍ତଂ ସ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ବହୁତ ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ନିର୍ମଳ ହୋଇ ରହିଗଲେ।
ଅଥ ତସ୍ଯାମଦୃଶ୍ଯାଯାଂ ନୃପତିଃ କାମମୋହିତଃ। ପାତନଃ ଶତ୍ରୁସଙ୍ଘାନାଂ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ
ସେ ମହିଳା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ରାଜା ଆସକ୍ତିରେ ମତିହରା ହୋଇ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ହରାଇଥିବା ମଧ୍ୟରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନିପତିତେ ଭୂମାଵଥ ସା ଚାରୁହାସିନୀ। ପୁନଃ ପୀନାଯତଶ୍ରୋଣୀ ଦର୍ଶଯାମାସ ତଂ ନୃପମ୍
ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ, ମନୋହର ହସ ଓ ଚଉଡ଼ା କମରଥିବା ସେ ମହିଳା ପୁଣିଥରେ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଅଥାବଭାଷେ କଲ୍ଯାଣୀ ଵାଚା ମଧୁରଯା ନୃପମ୍। ତଂ କୁରୂଣାଂ କୁଲକରଂ କାମାଭିହତଚେତସମ୍
ତାପରେ, ଶୁଭ ମହିଳା ମଧୁର କଥାରେ କୁରୁବଂଶର ଗର୍ବ ରାଜାଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ ଆସକ୍ତିରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, କଥା କହିଲେ।
ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ତପତୀ ହସତୀଵ ସା। ଉତ୍ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ଭଦ୍ରଂ ତେ ନ ତ୍ଵମର୍ହସ୍ଯରିନ୍ଦମ
ତାପତୀ, ହସୁଥିବା ପରି ମଧୁର କଥା କହିଲେ: 'ଉଠ, ଉଠ! ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା ତୁମେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।'
ମୋହଂ ନୃପତିଶାର୍ଦୂଲ ଗନ୍ତୁମାଵିଷ୍କୃତଃ କ୍ଷିତୌ। ଏଵମୁକ୍ତୋଽଥ ନୃପତିର୍ଵାଚା ମଧୁରଯା ତଦା
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ତୁମେ ଏଭଳି ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। ଏଭଳି ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାଜା—
ଦଦର୍ଶ ଵିପୁଲଶ୍ରୋଣୀଂ ତାମେଵାଭିମୁଖେ ସ୍ଥିତାମ୍। ଅଥ ତାମସିତାପାଙ୍ଗୀମାବଭାଷେ ସ ପାର୍ଥିଵଃ
ଚଉଡ଼ା କମରଥିବା ସେ ମହିଳାକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ, କଳା ଆଖିଥିବା ସେଠି ଥିବା ମହିଳାକୁ ରାଜା କଥା କହିଲେ।
ମନ୍ମଥାଗ୍ନିପରୀତାତ୍ମା ସନ୍ଦିଗ୍ଧାକ୍ଷରଯା ଗିରା। ସାଧୁ ତ୍ଵମସିତାପାଙ୍ଗି କାମାର୍ତଂ ମତ୍ତକାଶିନି
ଭଲପାଇବାର ଆଗ୍ନିରେ ହୃଦୟ ଜଳିଯାଇଥିବା, ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥାରେ, ସେ କହିଲେ: 'ହେ କଳା ଆଖିଥିବା, ମତିକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା ମହିଳା, ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କର।'
ଭଜସ୍ଵ ଭଜମାନଂ ମାଂ ପ୍ରାଣା ହି ପ୍ରଜହନ୍ତି ମାମ୍। ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ହି ଵିଶାଲାକ୍ଷି ମାମଯଂ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
'ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଲପାଉଛି, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର; ମୋ ପ୍ରାଣ ତୁମ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଯାଉଛି। ହେ ବିଶାଳ ଆଖିଥିବା, ତୁମ ପାଇଁ ଭଲପାଇବା ମୋତେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଘାତ କରୁଛି।'
କାମଃ କମଲଗର୍ଭାଭେ ପ୍ରତିଵିଧ୍ଯନ୍ନ ଶାମ୍ଯତି। ଦଷ୍ଟମେଵମନାକ୍ରନ୍ଦେ ଭଦ୍ରେ କାମମହାହିନା
'ହେ ପଦ୍ମ ମୁଖୀ, ଆସକ୍ତି ମୋତେ ଘାତ କରି ଶାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ; ଏଭଳି ମୁଁ ଭଲପାଇବାର ବଡ଼ ସାପରେ କାମୁଡ଼ି ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଛି, ହେ ଶାନ୍ତ ମହିଳା।'
ସା ତ୍ଵଂ ପୀନାଯତଶ୍ରୋଣୀ ମାମାପ୍ନୁହି ଵରାନନେ। ତ୍ଵଦଧୀନା ହି ମେ ପ୍ରାଣାଃ କିନ୍ନରୋଦ୍ଗୀତଭାଷିଣି
'ତେଣୁ ହେ ଚଉଡ଼ା କମର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁହଁଥିବା, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର। ମୋ ପ୍ରାଣ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି, ହେ କିନ୍ନର ଗୀତ ପରି ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା।'
ଚାରୁସର୍ଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗି ପଦ୍ମେନ୍ଦୁପ୍ରତିମାନନେ। ନ ହ୍ଯହଂ ତ୍ଵଦୃତେ ଭୀରୁ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଖଲୁ ଜୀଵିତୁମ୍
'ହେ ଦୋଷ ନଥିବା ଶରୀର ଓ ପଦ୍ମ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁଥିବା, ମୁଁ ତୁମ ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ, ହେ ଲଜ୍ଜାଳୁ।'
କାମଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷି ପ୍ରତିଵିଧ୍ଯତି ମାମଯମ୍। ତସ୍ମାତ୍କୁରୁ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ମଯ୍ଯନୁକ୍ରୋଶମଙ୍ଗନେ
'ହେ ପଦ୍ମପତ୍ର ଆଖିଥିବା, ଆସକ୍ତି ମୋତେ ଘାତ କରୁଛି; ତେଣୁ ହେ ବିଶାଳ ଆଖିଥିବା ମହିଳା, ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କର।'
ଭକ୍ତଂ ମାମସିତାପାଙ୍ଗି ନ ପରିତ୍ଯକ୍ତୁମର୍ହସି। ତ୍ଵଂ ହି ମାଂ ପ୍ରୀତିଯୋଗେନ ତ୍ରାତୁମର୍ହସି ଭାମିନି
ହେ କଳା ନୟନବତୀ, ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତ, ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ମୋତେ ଭଲପାଇ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନକୃତସ୍ନେହଂ ମନଶ୍ଚଲତି ମେ ଭୃଶମ୍। ନ ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନଶ୍ଚାନ୍ଯାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ କଲ୍ଯାଣି ରୋଚତେ
ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋ ମନ ଭଲପାଇବାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି, ଏହି ମନ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି। ହେ ଶୁଭେ, ତୁମକୁ ଦେଖିବା ପରେ ଆଉ କୌଣସି ଅନ୍ୟା ନାରୀକୁ ଦେଖିବାର ଇଚ୍ଛା ମୋତେ ହୁଏନା।
ପ୍ରସୀଦ ଵଶଗୋଽହଂ ତେ ଭକ୍ତଂ ମାଂ ଭଜ ଭାମିନି। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ତ୍ଵାଂ ଵରାରୋହେ ମନ୍ମଥୋ ଭୃଶମଙ୍ଗନେ
ହେ ଭାମିନୀ, ଦୟା କର, ମୁଁ ତୁମ ଆଘାତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଧୀନ। ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର, ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମକୁ ଦେଖିବା ସାଥିରେ ମୋ ହୃଦୟରେ କାମଦେବଙ୍କର ଶକ୍ତି ବହୁତ ଭାବେ ଲାଗିଛି।
ଅନ୍ତର୍ଗତଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ଵିଧ୍ଯତି ସ୍ମ ପତତ୍ତ୍ରିଭିଃ। ମନ୍ମଥାଗ୍ନିସମୁଦ୍ଭୂତଂ ଦାହଂ କମଲଲୋଚନେ
ହେ ବିଶାଳ ନୟନବତୀ, ମୋ ଭିତରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା କାମାଗ୍ନି, ହେ କମଳ ନୟନୀ, କାମଦେବଙ୍କର ଶରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜଳୁଛି।