ସ କଦାଚିଦଥୋ ରାଜା ଶ୍ରୀମାନମିତଵିକ୍ରମଃ। ଚଚାର ମୃଗଯାଂ ପାର୍ଥ ପର୍ଵତୋପଵନେ କିଲ
ଏକଥର, ହେ ପାର୍ଥ, ସେ ମହାନ୍ୟ ଓ ଅପରାଜିତ ରାଜା ପାହାଡ଼ ତଳର ଜଙ୍ଗଲରେ ସିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଚରତୋ ମୃଗଯାଂ ତସ୍ଯ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାସମନ୍ଵିତଃ। ମମାର ରାଜ୍ଞଃ କୌନ୍ତେଯ ଗିରାଵପ୍ରତିମୋ ହଯଃ
ସେଠାରେ ସିକାର କରୁଥିବାବେଳେ, ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ରାଜାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ଘୋଡ଼ା ପାହାଡ଼ରେ ମରିଗଲା।
ସ ମୃତାଶ୍ଵଶ୍ଚରନ୍ପାର୍ଥ ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵ ଗିରୌ ନୃପଃ। ଦଦର୍ଶାସଦୃଶୀଂ ଲୋକେ କନ୍ଯାମାଯତଲୋଚନାମ୍
ଘୋଡ଼ା ମରିଯିବା ପରେ, ରାଜା ପାହାଡ଼ରେ ପାଇଁ ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଓ ସେଠାରେ ସେ ଏମିତି ଏକ ଅପୂର୍ବ ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।
ସ ଏଵ ଏକାମାସାଦ୍ଯ କନ୍ଯାଂ ପରବଲାର୍ଦନଃ। ତସ୍ଥୌ ନୃପତିଶାର୍ଦୂଲଃ ପଶ୍ଯନ୍ନଵିଚଲେକ୍ଷଣଃ
ସେ ଏକା କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ସେ ରାଜା, ସେଠାରେ ଅଡ଼ି ରହିଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଦେଖୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଏକାଗ୍ର ରହିଲା।
ସ ହି ତାଂ ତର୍କଯାମାସ ରୂପତୋ ନୃପତିଃ ଶ୍ରିଯମ୍। ପୁନଃ ସଂତର୍କଯାମାସ ରଵେର୍ଭ୍ରଷ୍ଟାମିଵ ପ୍ରଭାମ୍
ରାଜା ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି, ଏହି କନ୍ୟା ମାନେ ଶ୍ରୀ ନିଜେ ବୋଲି ଭାବିଲେ; ପୁଣି ଭାବିଲେ, ସେ ମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା।
ଵପୁଷା ଵର୍ଚସା ଚୈଵ ଶିଖାମିଵ ଵିଭାଵସୋଃ। ପ୍ରସନ୍ନତ୍ଵେନ କାନ୍ତ୍ଯା ଚ ଚନ୍ଦ୍ରରେଖାମିଵାମଲାମ୍
ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଓ ତେଜରେ ସେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ; ଶାନ୍ତି ଓ ଚମକରେ ସେ ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ।
ଗିରିପୃଷ୍ଠେ ତୁ ସା ଯସ୍ମିନ୍ସ୍ଥିତା ସ୍ଵସିତଲୋଚନା। ଵିଭ୍ରାଜମାନା ଶୁଶୁଭେ ପ୍ରତିମେଵ ହିରଣ୍ମଯୀ
ସେ ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା କନ୍ୟା ପାହାଡ଼ର ଢାଳା ଉପରେ ଦଢ଼ି ରହି, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସୁନାର ପ୍ରତିମା ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯା ରୂପେଣ ସ ଗିରିର୍ଵେଷେଣ ଚ ଵିଶେଷତଃ। ସସଵୃକ୍ଷକ୍ଷୁପଲତୋ ହିରଣ୍ମଯ ଇଵାଭଵତ୍
ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଶେଷ କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ପାହାଡ଼ ତାହାର ଗଛ, ଲତା ଓ ଗଛପଲା ସହିତ ସୁନାର ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଉଥିଲା।
ଅଵମେନେ ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଯୋଷିତଃ। ଅଵାପ୍ତଂ ଚାତ୍ମନୋ ମେନେ ସ ରାଜା ଚକ୍ଷୁଷଃ ଫଲଂ
ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଅପମାନ କଲେ; ଏବଂ ରାଜା ଭାବିଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫଳ ପାଇଗଲେ।
ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଯତ୍କିଚିଂଦ୍ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ସ ମହୀପତିଃ। ରୂପଂ ନ ସଦୃଶଂ ତସ୍ଯାସ୍ତର୍କଯାମାସ କିଂଚନ
ଜନ୍ମରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜା ଯେଉଁମାନେ ଆକୃତି ଦେଖିଥିଲେ, କେହି ତାଙ୍କ ପରି ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ତଯା ବଦ୍ଧମନଶ୍ଚକ୍ଷୁଃ ପାଶୈର୍ଗୁଣମଯୈସ୍ତଦା। ନ ଚଚାଲ ତତୋ ଦେଶାଦ୍ବୁବୁଧେ ନ ଚ କିଂଚନ
ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କର ଗୁଣର ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧିଗଲା; ସେଠାରୁ ଚଳିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଆଉ କିଛି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ।
ଅସ୍ଯା ନୂନଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷ୍ଯାଃ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍। ଲୋକଂ ନିର୍ମଥ୍ଯ ଧାତ୍ରେଦଂ ରୂପମାଵିଷ୍କୃତଂ କୃତମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା କନ୍ୟାଙ୍କର ଆକୃତି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମଣିଷମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମିଶାଇ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ସଂତର୍କଯାମାସ ରୂପଦ୍ରଵିଣସଂପଦା। କନ୍ଯାମସଦୃଶୀଂ ଲୋକେ ନୃପଃ ସଂଵରଣସ୍ତଦା
ଏଭଳି ଭାବି, ସମ୍ବରଣ ନାମକ ରାଜା ଚିନ୍ତା କଲେ — ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଧନ ଓ ଭାଗ୍ୟରେ, ଏମିତି କନ୍ୟା ଜଗତରେ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
ତାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ କଲ୍ଯାଣୀଂ କଲ୍ଯାଣାଭିଜନୋ ନୃପଃ। ଜଗାମ ମନସା ଚିନ୍ତାଂ କାମବାଣେନ ପୀଡିତଃ
ସେ ଶୁଭ୍ର କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ଉତ୍ତମ କୁଳର ଏହି ରାଜା ମନରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ।
ଦହ୍ଯମାନଃ ସ ତୀଵ୍ରେଣ ନୃପତିର୍ମନ୍ମଥାଗ୍ନିନା। ଅପ୍ରଗଲ୍ଭାଂ ପ୍ରଗଲ୍ଭସ୍ତାଂ ତଦୋଵାଚ ମନୋହରାମ୍
ତୀବ୍ର ମନୋରଥ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଥିବା ଏହି ରାଜା, ସାଧାରଣତଃ ଧୃଡ଼ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମୟରେ ଲଜ୍ଜାରେ ତାହା ମନମୋହନୀ କନ୍ୟା ସହ କଥା କହିଲେ।
କାଽସି କସ୍ଯାସି ରମ୍ଭୋରୁ କିମର୍ଥଂ ଚେହ ତିଷ୍ଠସି। କଥଂ ଚ ନିର୍ଜନେଽରଣ୍ଯେ ଚରସ୍ଯେକା ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ତୁମେ କିଏ? କାହାର ଝିଅ? କେଉଁ କାରଣରେ ଏଠାରେ ଦଢ଼ିଛ? ଏବଂ ଏହି ନିର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲରେ କିପରି ଏକା ଘୁରୁଛ? ହେ ଶୁଭ୍ର ହାସ୍ୟବତୀ!
ତ୍ଵଂ ହି ସର୍ଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା। ଵିଭୂଷଣମିଵୈତେଷାଂ ଭୂଷଣାନାମଭୀପ୍ସିତମ୍
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଦୋଷରହିତ ଓ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ; ଏମିତି ଲାଗୁଛ, ଏହି ଆଭୂଷଣମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଆଭୂଷଣ ବୋଲି ଚାହାଁନ୍ତି।
ନ ଦେଵୀଂ ନାସୁରୀଂ ଚୈଵ ନ ଯକ୍ଷୀଂ ନ ଚ ରାକ୍ଷସୀମ୍। ନ ଚ ଭୋଗଵତୀଂ ମନ୍ଯେ ନ ଗନ୍ଧଵୀଂ ନ ମାନୁଷୀମ୍
ମୁଁ ଭାବେ ନାହିଁ ତୁମେ ଦେବୀ, ନାହିଁ ଦାନବୀ, ନାହିଁ ଯକ୍ଷୀ, ନାହିଁ ରାକ୍ଷସୀ; ମୁଁ ଭାବେ ନାହିଁ ତୁମେ ନାଗକନ୍ୟା, ଗନ୍ଧର୍ବୀ କିମ୍ବା ମଣିଷୀ।
ଯା ହି ଦୃଷ୍ଟା ମଯା କାଶ୍ଚିଚ୍ଛ୍ରୁତା ଵାଽପି ଵରାଙ୍ଗନାଃ। ନ ତାସାଂ ସଦୃଶୀଂ ମନ୍ଯେ ତ୍ଵାମହଂ ମତ୍ତକାଶିନି
ମତିକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା ଚମକୁଥିବା ମହିଳା, ମୁଁ ଯେତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀମାନେକୁ ଦେଖିଛି କିମ୍ବା ଶୁଣିଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପରି ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେନି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଚାରୁଵଦନେ ଚନ୍ଦ୍ରାତ୍କାନ୍ତତରଂ ତଵ। ଵଦନଂ ପଦ୍ମପତ୍ରାକ୍ଷଂ ମାଂ ମଥ୍ନାତୀଵ ମନ୍ମଥଃ
ତୁମର ମନୋହର ମୁହଁ, ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଆଖି, ଦେଖିଲେ ମୋ ମନ ଭଲପାଇବାରେ ଭରିଯାଏ।
ଏଵଂ ତାଂ ସ ମହୀପାଲୋ ବଭାଷେ ନ ତୁ ସା ତଦା। କାମାର୍ତଂ ନିର୍ଜନେଽରଣ୍ଯେ ପ୍ରତ୍ଯବାଷଥ କିଂଚନ
ଏଭଳି ରାଜା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏକା ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ଭଲପାଇବାରେ ମତିହରା ହୋଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଲାଲପ୍ଯମାନସ୍ଯ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯାଯତେକ୍ଷଣା। ସୌଦାମିନୀଵ ଚାଭ୍ରେଷୁ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
ତାପରେ, ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିଲେ, ବିଶାଳ ଆଖିଥିବା ସେ ମହିଳା, ମେଘମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ପରି ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ତାମନ୍ଵେଷ୍ଟୁଂ ସ ନୃପତିଃ ପରିଚକ୍ରାମ ସର୍ଵତଃ। ଵନଂ ଵନଜପତ୍ରାକ୍ଷୀଂ ଭ୍ରମନ୍ନୁନ୍ମତ୍ତଵତ୍ତଦା
ରାଜା ସେଇ ପଦ୍ମପତ୍ର-ନୟନୀକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଏଠୁ ଓଠୁ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ପାଗଳ ମନିଷ୍ୟ ପରି ଏଠାରୁ ସେଠା ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅପଶ୍ଯମାନଃ ସ ତୁ ତାଂ ବହୁ ତତ୍ର ଵିଲପ୍ଯ ଚ। ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଃ ପାର୍ଥିଵଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମୁହୂର୍ତଂ ସ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ବହୁତ ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ନିର୍ମଳ ହୋଇ ରହିଗଲେ।
ଅଥ ତସ୍ଯାମଦୃଶ୍ଯାଯାଂ ନୃପତିଃ କାମମୋହିତଃ। ପାତନଃ ଶତ୍ରୁସଙ୍ଘାନାଂ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ
ସେ ମହିଳା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ରାଜା ଆସକ୍ତିରେ ମତିହରା ହୋଇ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ହରାଇଥିବା ମଧ୍ୟରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନିପତିତେ ଭୂମାଵଥ ସା ଚାରୁହାସିନୀ। ପୁନଃ ପୀନାଯତଶ୍ରୋଣୀ ଦର୍ଶଯାମାସ ତଂ ନୃପମ୍
ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ, ମନୋହର ହସ ଓ ଚଉଡ଼ା କମରଥିବା ସେ ମହିଳା ପୁଣିଥରେ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଅଥାବଭାଷେ କଲ୍ଯାଣୀ ଵାଚା ମଧୁରଯା ନୃପମ୍। ତଂ କୁରୂଣାଂ କୁଲକରଂ କାମାଭିହତଚେତସମ୍
ତାପରେ, ଶୁଭ ମହିଳା ମଧୁର କଥାରେ କୁରୁବଂଶର ଗର୍ବ ରାଜାଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ ଆସକ୍ତିରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, କଥା କହିଲେ।
ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ତପତୀ ହସତୀଵ ସା। ଉତ୍ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ଭଦ୍ରଂ ତେ ନ ତ୍ଵମର୍ହସ୍ଯରିନ୍ଦମ
ତାପତୀ, ହସୁଥିବା ପରି ମଧୁର କଥା କହିଲେ: 'ଉଠ, ଉଠ! ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା ତୁମେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।'
ମୋହଂ ନୃପତିଶାର୍ଦୂଲ ଗନ୍ତୁମାଵିଷ୍କୃତଃ କ୍ଷିତୌ। ଏଵମୁକ୍ତୋଽଥ ନୃପତିର୍ଵାଚା ମଧୁରଯା ତଦା
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ତୁମେ ଏଭଳି ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। ଏଭଳି ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାଜା—
ଦଦର୍ଶ ଵିପୁଲଶ୍ରୋଣୀଂ ତାମେଵାଭିମୁଖେ ସ୍ଥିତାମ୍। ଅଥ ତାମସିତାପାଙ୍ଗୀମାବଭାଷେ ସ ପାର୍ଥିଵଃ
ଚଉଡ଼ା କମରଥିବା ସେ ମହିଳାକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ, କଳା ଆଖିଥିବା ସେଠି ଥିବା ମହିଳାକୁ ରାଜା କଥା କହିଲେ।