ତାପତ୍ଯ ଇତି ଯଦ୍ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଵାନସି ମାମିହ। ତଦହଂ ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ତାପତ୍ଯାର୍ଥଂ ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍
ତୁମେ ଏଠି ମୋ ବିଷୟରେ 'ତାପତ୍ୟ' ବୋଲି କହିଛ। ମୁଁ ଏହି 'ତାପତ୍ୟ' ଶବ୍ଦର ସଠିକ୍ ଅର୍ଥ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ତପତୀ ନାମ କା ଚୈଷା ତାପତ୍ଯା ଯତ୍କୃତେ ଵଯମ୍। କୌନ୍ତେଯା ହି ଵଯଂ ସାଧୋ ତତ୍ତ୍ଵମିଚ୍ଛାମି ଵେଦିତୁମ୍
ଏହି ତାପତୀ କିଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେ 'ତାପତ୍ୟ' ବୋଲାଯାଉଛୁ? ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏହି ବିଷୟର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ଜାଣିବାକୁ ଆମେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଗନ୍ଧର୍ଵଃ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଂ ଧନଞ୍ଜଯମ୍। ଵିଶ୍ରୁତଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଶ୍ରାଵଯାମାସ ଵୈ କଥାମ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ଗନ୍ଧର୍ବ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ହନ୍ତ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି କଥାମେତାଂ ମନୋରମାମ୍। ଯଥାଵଦଖିଲାଂ ପାର୍ଥ ସର୍ଵବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଵର
ହେ ପାର୍ଥ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ମନୋହର କଥା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବି, ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ହେ ସମସ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଉକ୍ତଵାନସ୍ମି ଯେନ ତ୍ଵାଂ ତାପତ୍ଯ ଇତି ଯଦ୍ଵଚଃ। ତତ୍ତେଽହଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ଭଵ
ମୁଁ ତୁମକୁ 'ତାପତୀର ସନ୍ତାନ' ବୋଲି କାହିଁକି କହିଥିଲି, ସେଥିର ଅର୍ଥ ଏବେ ତୁମକୁ କହିବି; ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ।
ଯ ଏଷ ଦିଵି ଧିଷ୍ଣ୍ଯେନ ନାକଂ ଵ୍ଯାପ୍ନୋତି ତେଜସା। ଏତସ୍ଯ ତପତୀ ନାମ ବଭୂଵ ସଦୃଶୀ ସୁତା
ଯିଏ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଆକାଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି, ସେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ଏକ ସମାନ ଝିଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ତାପତୀ।
ଵିଵସ୍ଵତୋ ଵୈ ଦେଵସ୍ଯ ସାଵିତ୍ର୍ଯଵରଜା ଵିଭୋ। ଵିଶ୍ରୁତା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ତପତୀ ତପସା ଯୁତା
ସେ ଦେବତା ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ଝିଅ, ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାପତୀ, ତପସ୍ୱିନୀ ଥିଲେ।
ନ ଦେଵୀ ନାସୁରୀ ଚୈଵ ନ ଯକ୍ଷୀ ନ ଚ ରାକ୍ଷସୀ। ନାପ୍ସରା ନ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ତଥା ରୂପେଣ କାଚନ
କୌଣସି ଦେବୀ, ଦାନବୀ, ଯକ୍ଷୀ, ରାକ୍ଷସୀ, ଅପ୍ସରା କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ସମାନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସୁଵିଭକ୍ତାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ସ୍ଵସିତାଯତଲୋଚନା। ସ୍ଵାଚାରା ଚୈଵ ସାଧ୍ଵୀ ଚ ସୁଵେଷା ଚୈଵ ଭାମିନୀ
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ସୁନିର୍ମଳ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଚକ୍ଷୁ ଦୀର୍ଘ ଓ କଳା, ଆଚରଣ ଉତ୍ତମ ଓ ସତୀ, ପୋଷାକ ସଦା ଶୋଭାମୟ।
ତ ତସ୍ଯାଃ ସଦୃଶଂ କଂଚିତ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାରତ। ଭର୍ତାରଂ ସଵିତା ମେନେ ରୂପଶୀଲଗୁଣଶ୍ରୁତୈଃ
ହେ ଭାରତ, ସବିତା ଭାବିଲେ, ତିନି ଲୋକରେ କେହି ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଚରିତ୍ର, ଗୁଣ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ସମାନ ଥିଲେ ନାହିଁ, ଯାହାକୁ ଝିଅକୁ ବିବାହ କରାଯାଉ।
ସଂପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନାଂ ପଶ୍ଯନ୍ଦେଯାଂ ଦୁହିତରଂ ତୁ ତାମ୍। `ଦ୍ଵ୍ଯଷ୍ଟଵର୍ଷାଂ ତୁ ତାଂ ଶ୍ଯାମାଂ ସଵିତା ରୂପଶାଲିନୀମ୍।' ନୋପଲେଭେ ତତଃ ଶାନ୍ତିଂ ସଂପ୍ରଦାନଂ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍
ଝିଅ ଯୁବତୀ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଶ୍ୟାମା ଓ ଶୋଭାମୟ, ପ୍ରାୟ ଷୋଳ ବର୍ଷ ବୟସରେ, ସବିତା କାହାକୁ ଦେବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ମନେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ଅଥର୍କ୍ଷପୁତ୍ରଃ କ୍ରାନ୍ତେଯ କୁରୂଣାମୃଷଭୋ ବଲୀ। ସୂର୍ଯମାରାଧଯାମାସ ନୃପଃ ସଂଵରଣସ୍ତଦା
ତାପରେ, ହେ କୁରୁବଂଶୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରିକ୍ଷପୁତ୍ର ରାଜା ସଂବରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଅର୍ଧ୍ଯମାଲ୍ଯୋପହାରାଦ୍ଯୈର୍ଗନ୍ଧୈଶ୍ଚ ନିଯତଃ ଶୁଚିଃ। ନିଯମୈରୁପଵାସୈଶ୍ଚ ତପୋଭିର୍ଵିଵିଧୈରପି
ସେ ନିୟମିତ ଓ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଜଳ, ମାଳା, ଉପହାର ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦେଇ, ବିଭିନ୍ନ ତପସ୍ୟା ଓ ଉପବାସ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ସୁଶ୍ରୂଷୁରନହଂଵାଦୀ ଶୁଚିଃ ପୌରଵନନ୍ଦନ। ଅଂଶୁମନ୍ତଂ ସମୁଦ୍ଯନ୍ତଂ ପୂଜଯାମାସ ଭକ୍ତିମାନ୍
ସେ ସଦା ସେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ୍ତ, ନମ୍ର ଭାଷାରେ କଥାହୁଅ, ପବିତ୍ର ଓ ପୌରବବଂଶର ଗୌରବ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ତତଃ କୃତଜ୍ଞଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ରୂପେଣାସଦୃଶଂ ଭୁଵି। ତପତ୍ଯାଃ ସଦୃଶଂ ମେନେ ସୂର୍ଯଃ ସଂଵରଣଂ ପତିମ୍
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବିଲେ, ଏହି ରାଜା କୃତଜ୍ଞ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟଶାଳୀ, ତାପତୀ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବର।
ଦାତୁମୈଚ୍ଛତ୍ତତଃ କନ୍ଯାଂ ତସ୍ମୈ ସଂଵରଣାଯ ତାମ୍। ନୃପୋତ୍ତମାଯ କୌରଵ୍ଯ ଵିଶ୍ରୁତାଭିଜନାଯ ଚ
ସେଠିପାଇଁ, ହେ କୌରବ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଝିଅକୁ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ସଂବରଣଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
ଯଥା ହି ଦିଵି ଦୀପ୍ତାଂଶୁଃ ପ୍ରଭାସଯତି ତେଜସା। ତଥା ଭୁଵି ମହିପାଲୋ ଦୀପ୍ତ୍ଯା ସଂଵରଣୋଽଭଵତ୍
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଆକାଶକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି, ସେପରି ମହାରାଜା ସଂବରଣ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଯଥାଽର୍ଚଯନ୍ତି ଚାଦିତ୍ଯମୁଦ୍ଯନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ। ତଥା ସଂଵରଣଂ ପାର୍ଥ ବ୍ରାହ୍ମଣାଵରଜାଃ ପ୍ରଜାଃ
ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେପରି ପ୍ରଜାମାନେ, ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସଂବରଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, ହେ ପାର୍ଥ।
ସ ସୋମମତି କାନ୍ତତ୍ଵାଦାଦିତ୍ଯମତି ତେଜସା। ବଭୂଵ ନୃପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସୁହୃଦାଂ ଦୁର୍ହୃଦାମପି
ସେ ମହାରାଜା ଶୋଭାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି, ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରି, ମିତ୍ରମାନେ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ମନେ କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂଗୁଣସ୍ଯ ନୃପତେସ୍ତଥାଵୃତ୍ତସ୍ଯ କୌରଵ। ତସ୍ମୈ ଦାତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ତପତୀଂ ତପନଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଏଭଳି ଗୁଣବାନ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣର ରାଜାକୁ ଦେଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ତାପତୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ମନସ୍କ କଲେ, ହେ କୌରବ।
ସ କଦାଚିଦଥୋ ରାଜା ଶ୍ରୀମାନମିତଵିକ୍ରମଃ। ଚଚାର ମୃଗଯାଂ ପାର୍ଥ ପର୍ଵତୋପଵନେ କିଲ
ଏକଥର, ହେ ପାର୍ଥ, ସେ ମହାନ୍ୟ ଓ ଅପରାଜିତ ରାଜା ପାହାଡ଼ ତଳର ଜଙ୍ଗଲରେ ସିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଚରତୋ ମୃଗଯାଂ ତସ୍ଯ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାସମନ୍ଵିତଃ। ମମାର ରାଜ୍ଞଃ କୌନ୍ତେଯ ଗିରାଵପ୍ରତିମୋ ହଯଃ
ସେଠାରେ ସିକାର କରୁଥିବାବେଳେ, ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ରାଜାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ଘୋଡ଼ା ପାହାଡ଼ରେ ମରିଗଲା।
ସ ମୃତାଶ୍ଵଶ୍ଚରନ୍ପାର୍ଥ ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵ ଗିରୌ ନୃପଃ। ଦଦର୍ଶାସଦୃଶୀଂ ଲୋକେ କନ୍ଯାମାଯତଲୋଚନାମ୍
ଘୋଡ଼ା ମରିଯିବା ପରେ, ରାଜା ପାହାଡ଼ରେ ପାଇଁ ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଓ ସେଠାରେ ସେ ଏମିତି ଏକ ଅପୂର୍ବ ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।
ସ ଏଵ ଏକାମାସାଦ୍ଯ କନ୍ଯାଂ ପରବଲାର୍ଦନଃ। ତସ୍ଥୌ ନୃପତିଶାର୍ଦୂଲଃ ପଶ୍ଯନ୍ନଵିଚଲେକ୍ଷଣଃ
ସେ ଏକା କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ସେ ରାଜା, ସେଠାରେ ଅଡ଼ି ରହିଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଦେଖୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଏକାଗ୍ର ରହିଲା।
ସ ହି ତାଂ ତର୍କଯାମାସ ରୂପତୋ ନୃପତିଃ ଶ୍ରିଯମ୍। ପୁନଃ ସଂତର୍କଯାମାସ ରଵେର୍ଭ୍ରଷ୍ଟାମିଵ ପ୍ରଭାମ୍
ରାଜା ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି, ଏହି କନ୍ୟା ମାନେ ଶ୍ରୀ ନିଜେ ବୋଲି ଭାବିଲେ; ପୁଣି ଭାବିଲେ, ସେ ମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା।
ଵପୁଷା ଵର୍ଚସା ଚୈଵ ଶିଖାମିଵ ଵିଭାଵସୋଃ। ପ୍ରସନ୍ନତ୍ଵେନ କାନ୍ତ୍ଯା ଚ ଚନ୍ଦ୍ରରେଖାମିଵାମଲାମ୍
ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଓ ତେଜରେ ସେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ; ଶାନ୍ତି ଓ ଚମକରେ ସେ ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ।
ଗିରିପୃଷ୍ଠେ ତୁ ସା ଯସ୍ମିନ୍ସ୍ଥିତା ସ୍ଵସିତଲୋଚନା। ଵିଭ୍ରାଜମାନା ଶୁଶୁଭେ ପ୍ରତିମେଵ ହିରଣ୍ମଯୀ
ସେ ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା କନ୍ୟା ପାହାଡ଼ର ଢାଳା ଉପରେ ଦଢ଼ି ରହି, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସୁନାର ପ୍ରତିମା ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯା ରୂପେଣ ସ ଗିରିର୍ଵେଷେଣ ଚ ଵିଶେଷତଃ। ସସଵୃକ୍ଷକ୍ଷୁପଲତୋ ହିରଣ୍ମଯ ଇଵାଭଵତ୍
ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଶେଷ କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ପାହାଡ଼ ତାହାର ଗଛ, ଲତା ଓ ଗଛପଲା ସହିତ ସୁନାର ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଉଥିଲା।
ଅଵମେନେ ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଯୋଷିତଃ। ଅଵାପ୍ତଂ ଚାତ୍ମନୋ ମେନେ ସ ରାଜା ଚକ୍ଷୁଷଃ ଫଲଂ
ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଅପମାନ କଲେ; ଏବଂ ରାଜା ଭାବିଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫଳ ପାଇଗଲେ।
ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଯତ୍କିଚିଂଦ୍ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ସ ମହୀପତିଃ। ରୂପଂ ନ ସଦୃଶଂ ତସ୍ଯାସ୍ତର୍କଯାମାସ କିଂଚନ
ଜନ୍ମରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜା ଯେଉଁମାନେ ଆକୃତି ଦେଖିଥିଲେ, କେହି ତାଙ୍କ ପରି ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି ବୋଲି ଭାବିଲେ।