ଯଚ୍ଚକ୍ଷୁଷା ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛେତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ କିଂଚନ। ତତ୍ପଶ୍ଯେଦ୍ଯାଦୃଶଂ ଚେଚ୍ଛେତ୍ତାଦୃଶଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହତି
“ଏହି ଚକ୍ଷୁଷା ଯେଉଁ କିଛି ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବ, ସେଠି ସେ ଦେଖିପାରିବ। ଯେଉଁ ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁବ, ସେଠି ସେ ଦେଖିପାରିବ।”
ଏକପାଦେନ ଷଣ୍ମାସାନ୍ସ୍ଥିତୋ ଵିଦ୍ଯାଂ ଲଭେଦିମାମ୍। ଅନୁନେଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ସ୍ଵଯଂ ତୁଭ୍ଯଂ ଵ୍ରତେ କୃତେ
“ମୁଁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଛଅ ମାସ ଦଢ଼ି ରହି ଲାଭ କରିଥିଲି। ତୁମେ ଯଦି ଏହି ଉପବାସ ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କର, ମୁଁ ନିଜେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ତୁମକୁ ଦେବି।”
ଵିଦ୍ଯଯା ହ୍ଯନଯା ରାଜନ୍ଵଯଂ ନୃଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷିତାଃ। ଅଵିଶିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଦେଵାନାମନୁଭାଵପ୍ରଦର୍ଶିନଃ
“ହେ ରାଜା, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ ହେଉଛୁ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରେ ମଧ୍ୟ କମ୍ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖାଇପାରୁଛୁ।”
ଗନ୍ଧର୍ଵଜାନାମଶ୍ଵାନାମହଂ ପୁରୁଷସତ୍ତମ। ଭ୍ରାତୃଭ୍ଯସ୍ତଵ ତୁଭ୍ଯଂ ଚ ପୃଥଗ୍ଦାତା ଶତଂ ଶତଂ
“ହେ ମାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ତୁମ ଭାଇମାନେ ଏବଂ ତୁମକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଶତ ଶତ ଦେଇବି।”
ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଵାହାସ୍ତେ ଦିଵ୍ଯଵର୍ଣା ମନୋଜଵାଃ। କ୍ଷୀଣାକ୍ଷୀଣା ଭଵନ୍ତ୍ଯେତେ ନ ହୀଯନ୍ତେ ଚ ରଂହସଃ
“ସେଇ ଦେବ ଗନ୍ଧର୍ବ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଏବଂ ମନର ତୁଳନାରେ ତୀବ୍ର ଗତି ଥାଏ, ସେମାନେ କେବେ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ କେବେ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଗତି କେବେ କମିନଥାଏ।”
ପୁରା କୃତଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଜ୍ରଂ ଵୃତ୍ରନିବର୍ହଣମ୍। ଦଶଧା ଶତଧା ଚୈଵ ତଚ୍ଛୀର୍ଣଂ ଵୃତ୍ରମୂର୍ଧନି
“ପୂର୍ବେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ବଜ୍ର ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଭୃତ୍ରକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଲା। ସେଇ ବଜ୍ର ଭୃତ୍ରର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦଶ ଓ ଶତ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ତତୋ ଭାଗୀକୃତୋ ଦେଵୈର୍ଵଜ୍ରଭାଗ ଉପାସ୍ଯତେ। ଲୋକେ ଯଶୋଧନଂ କିଂଚିତ୍ସୈଵ ଵଜ୍ରତନୁଃ ସ୍ମୃତା
ତାପରେ ଦେବମାନେ ଏହି ବଜ୍ରକୁ ଅଂଶରେ ବାଣ୍ଟି ନେଇ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଏହି ସଂସାରରେ ଯାହା କି ମାନ, ଧନ ଦେଇଥାଏ, ସେହି ସବୁକୁ ବଜ୍ର ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଵଜ୍ରପାଣିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସ୍ଯାତ୍କ୍ଷତ୍ରଂ ଵଜ୍ରରଥଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଵୈଶ୍ଯା ଵୈ ଦାନଵଜ୍ରାଶ୍ଚ କର୍ମଵଜ୍ରା ଯଵୀଯସଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବଜ୍ରଧାରୀ ବୋଲାଯାଏ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବଜ୍ରରଥ ସ୍ୱରୂପ ମନାଯାନ୍ତି, ବୈଶ୍ୟମାନେ ବଜ୍ର ଦାତା, ଶୂଦ୍ରମାନେ କର୍ମରେ ଛୋଟ ବଜ୍ର ସ୍ୱରୂପ।
କ୍ଷତ୍ରଵଜ୍ରସ୍ଯ ଭାଗେନ ଅଵଧ୍ଯା ଵାଜିନଃ ସ୍ମୃତାଃ। ରଥାଙ୍ଗଂ ଵଡବା ସୂତେ ଶୂରାଶ୍ଚାଶ୍ଵେଷୁ ଯେ ମତାଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ବଜ୍ରର ଅଂଶରୁ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅଜୟ ମନାଯାନ୍ତି। ମାଡ଼ି ରଥର ଚକା ଜନ୍ମ ଦିଏ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୀର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
କାମଵର୍ଣାଃ କାମଜଵାଃ କାମତଃ ସମୁପସ୍ଥିତାଃ। ଇତି ଗନ୍ଧର୍ଵଜାଃ କାମଂ ପୂରଯିଷ୍ଯନ୍ତି ମେ ହଯାଃ
ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ସେପରି ରୂପ ଏବଂ ତାଳ, ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି—ଏହିପରି ଗନ୍ଧର୍ବ ଜନ୍ମ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ।
ଯଦି ପ୍ରୀତେନ ମେ ଦତ୍ତଂ ସଂଶଯେ ଜୀଵିତସ୍ଯ ଵା। ଵିଦ୍ଯାଧଂ ଶ୍ରୁତଂ ଵାଽପି ନ ତଦ୍ଗନ୍ଧର୍ଵ ରୋଚଯେ
ଯଦି ଆନନ୍ଦରେ ଦିଆଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ପ୍ରାଣ ଝୁଁଜି ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷା ହୁଏ, ତେବେ ମୁଁ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କୁ ଏହା ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ସଂଯୋଗୋ ଵୈ ପ୍ରୀତିକରୋ ମହତ୍ସୁ ପ୍ରତିଦୃଶ୍ଯତେ। ଜୀଵିତସ୍ଯ ପ୍ରଦାନେନ ପ୍ରୀତୋ ଵିଦ୍ଯାଂ ଦଦାମି ତେ
ବଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସଂଯୋଗ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି, ସେହିପରି ଦେଖାଯାଏ। ପ୍ରାଣ ଦାନରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତୋତେ ଜ୍ଞାନ ଦେଉଛି।
ତ୍ଵତ୍ତୋଽପ୍ଯହଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ଅସ୍ତ୍ରମାଗ୍ନେଯମୁତ୍ତମମ୍। ତଥୈଵ ଯୋଗ୍ଯଂ ବୀଭତ୍ସୋ ଚିରାଯ ମରତର୍ଷଭ
ତୁମଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅଗ୍ନିର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ନେବି, ଯାହା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୋଗ ଯୋଗ୍ୟ, ହେ ମହାବାହୁ।
ତ୍ଵତ୍ତୋଽସ୍ତ୍ରେଣ ଵୃଣୋମ୍ଯଶ୍ଵାନ୍ସଂଯୋଗଃ ଶାସ୍ଵତୋଽସ୍ତୁନୌ। ସଖେ ତଦ୍ବ୍ରୂହି ଗନ୍ଧର୍ଵ ଯୁଷ୍ମଭ୍ଯୋ ଯଦ୍ଭଯଂ ଭଵେତ୍
ତୁମଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ମୁଁ ଘୋଡ଼ା ଚାହେଁ। ଆମର ସଂଯୋଗ ସଦା ରହୁ। ବନ୍ଧୁ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ତୁମମାନେ ଠାରୁ କେଉଁସି ଭୟ ଆସିପାରେ କି, ତାହା କୁହ।
କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ଗନ୍ଧର୍ଵ କିଂ ତଦ୍ଯେନ ସ୍ମ ଧର୍ଷିତାଃ। ଯାନ୍ତୋ ଵେଦଵିଦଃ ସର୍ଵେ ସନ୍ତୋ ରାତ୍ରାଵରିନ୍ଦମାଃ
କାହିଁକି ଆମେ ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ହରାଗଲୁ, ଏହାର କାରଣ କଣ? ଆମେ ସମସ୍ତେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଥିଲୁ, ରାତିରେ ଯାଉଥିଲୁ।
ଅନଗ୍ନଯୋଽନାହୁତଯୋ ନ ଚ ଵିପ୍ରପୁରସ୍କୃତାଃ। ଯୂଯଂ ତତୋ ଧର୍ଷିତାଃ ସ୍ଥ ମଯା ଵୈ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନାଃ
ତୁମେ ଅଗ୍ନି ବିନା, ହୋମ ବିନା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ବିନା ଥିଲ। ତେଣୁ ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ମୁଁ ତୁମେମାନେ ଉପରେ ଜିତିପାରିଲି।
ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସଗନ୍ଧର୍ଵପିଶାଚପତଗୋରଗାଃ। ଧର୍ଷନ୍ତି ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ନ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁରସ୍କୃତାନ୍
ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ପକ୍ଷୀ ଓ ସର୍ପମାନେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ଜିତିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଜାନତାପି ମଯା ତସ୍ମାତ୍ତେଜଶ୍ଚାଭିଜନଂ ଚ ଵଃ। ଇଯମଗ୍ନିମତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ଷିତା ଵୈ ପୁରାଗତିଃ
ମୁଁ ତୁମର ତେଜ ଓ ବଂଶ ଜାଣିଥିଲି, ହେ ଅଗ୍ନିପୂଜକ, ତଥାପି ପୁରୁଣା ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ହରାଯିବା ଘଟିଲା।
କୋ ହି ଵସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ନ ଵେଦ ଭରତର୍ଷଭ। ସ୍ଵୈର୍ଗୁଣୈର୍ଵିସ୍ତୃତଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ଯଶୋଽଗ୍ର୍ଯଂ ଭୂରିଵର୍ଚସାମ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ ତୁମେମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମାନ ଓ ଯଶ ଜାଣିନଥିବେ, ଯାହା ତୁମେମାନଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି?
ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପିଶାଚୋରଗଦାନଵାଃ। ଵିସ୍ତରଂ କୁରୁଵଂଶସ୍ଯ ଧୀମନ୍ତଃ କଥଯନ୍ତି ତେ
ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ ଓ ଦାନବମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେମାନେ କୁରୁବଂଶର ମହିମାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହନ୍ତି।
ନାରଦପ୍ରଭୃତୀନାଂ ତୁ ଦେଵର୍ଷୀଣାଂ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍। ଗୁଣାନ୍କଥଯତାଂ ଵୀର ପୂର୍ଵେଷାଂ ତଵ ଧୀମତାମ୍
ନାରଦ ଆଦି ଦେବୃଷିମାନେ ତୁମେମାନଙ୍କ ପୂର୍ବଜଙ୍କର ଗୁଣଗାଥା କହିଥିଲେ, ମୁଁ ସେସବୁ ଶୁଣିଛି, ହେ ବୀର।
ସ୍ଵଯଂ ଚାପି ମଯା ଦୃଷ୍ଟଶ୍ଚରତା ସାଗରାମ୍ବରାମ୍। ଇମାଂ ଵସୁମତୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ପ୍ରଭାଵଃ ସୁକୁଲସ୍ଯ ତେ
ମୁଁ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ଓ ପୃଥିବୀ ଦେଖିବା ସମୟରେ ତୁମେମାନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶର ପ୍ରଭାବ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ଦେଖିଛି।
ଵେଦେ ଧନୁଷି ଚାଚାର୍ଯମଭିଜାନାମି ତେଽର୍ଜୁନ। ଵିଶ୍ରୁତଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାରଦ୍ଵାଜଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍
ବେଦ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ତୁମର ଅଧ୍ୟାପକଙ୍କୁ ମୁଁ ଚିହ୍ନିପାରିଛି, ହେ ଅର୍ଜୁନ—ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯଶସ୍ବୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ।
ସର୍ଵଵେଦଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରମ୍। ଦ୍ରୋଣମିଷ୍ଵସ୍ତ୍ରକୁଶଲଂ ଧନୁଷ୍ଯହ୍ଗିରସାଂ ଵରମ୍
ସମସ୍ତ ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ବଂଶର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛନ୍ତି ଦ୍ରୋଣ।
ଧର୍ମଂ ଵାଯୁଂ ଚ ଶକ୍ରଂ ଚ ଵିଜାନାମ୍ଯଶ୍ଵିନୌ ତଥା। ପାଣ୍ଡୁଂ ଚ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ଷଡେତାନ୍କୁରୁଵର୍ଧନାନ୍। ପିତୄନେତାନହଂ ପାର୍ଥ ଦେଵମାନୁଷସତ୍ତମାନ୍
ହେ କୁରୁବଂଶର ସିଂହ, ମୁଁ ଧର୍ମ, ବାୟୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଆଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ଜାଣେଁ—ଏହି ଛଅଜଣେ କୁରୁବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଥିବା ମହାନ୍। ହେ ପାର୍ଥ, ମୁଁ ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁହିଁ ପିତୃମାନେଙ୍କର ନେତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଦିଵ୍ଯାତ୍ମାନୋ ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରାଃ। ଭଵନ୍ତୋ ଭ୍ରାତରଃ ଶୂରାଃ ସର୍ଵେ ସୁଚରିତଵ୍ରତାଃ
ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଆତ୍ମା, ମହାନ୍ ମନ୍ତଳ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଭାଇମାନେ ଶୂର ଓ ସଦ୍ବ୍ରତ ଅଟୁଟ ରହିଛ।
ଉତ୍ତମାଂ ଚ ମନୋବୁଦ୍ଧିଂ ଭଵତାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍। ଜାନନ୍ନପି ଚ ଵଃ ପାର୍ଥ କୃତଵାନିହ ଧର୍ଷଣାମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରିଛ। ଏହା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠି ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଛି।
ସ୍ତ୍ରୀସକାଶେ ଚ କୌରଵ୍ଯ ନ ପୁମାନ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହତି। ଧର୍ଷଣାମାତ୍ମନଃ ପଶ୍ଯନ୍ବ୍ରାହୁଦ୍ରଵିଣମାଶ୍ରିତଃ
ହେ କୌରବ, ଜଣେ ପୁରୁଷ ନିଜର ଅପମାନ ନାରୀମାନଙ୍କ ସମ୍ନାରେ କେବେ ସହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବିଶେଷ କରି ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଶକ୍ତି ଓ ଧନରେ ଆଶ୍ରିତ।
ନକ୍ତଂ ଚ ବଲମସ୍ମାକଂ ଭୂଯ ଏଵାଭିଵର୍ଧତେ। ଯତସ୍ତତୋ ମାଂ କୌନ୍ତେଯ ସଦାରଂ ମନ୍ଯୁରାଵିଶତ୍
ରାତିବେଳେ ଆମର ଶକ୍ତି ଅଧିକ ବଢ଼ିଯାଏ। ଏହିକାରଣରୁ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ମୋ ଏବଂ ମୋ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ମନରେ ସଦା କ୍ରୋଧ ଆସିଯାଏ।
ସୋଽହଂ ତ୍ଵଯେହ ଵିଜିତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ତାପତ୍ଯଵର୍ଧନ। ଯେନ ତେନେହ ଵିଧିନା କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧ ମେ
ହେ ତାପତ୍ୟବଂଶର ବଢ଼ାଇବା, ଏଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମେ ଠାରେ ହାରିଛି। କାହିଁକି ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ମୋର ହେଲା, ତାହାର କାରଣ ଶୁଣ।