ସ ଏଵଂ ଚ୍ଯଵନୋ ଜଜ୍ଞେ ଭୃଗୋଃ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ତଂ ଦଦର୍ଶ ପିତା ତତ୍ର ଚ୍ଯଵନଂ ତାଂ ଚ ଭାମିନୀମ୍। ସ ପୁଲୋମାଂ ତତୋ ଭାର୍ଯାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁପିତୋ ଭୃଗୁଃ
ଏଭଳି ଭୃଗୁଙ୍କ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁଅ ଚ୍ୟବନ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଚ୍ୟବନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା ପୁଲୋମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ ଭୃଗୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୁଲୋମାକୁ ପଚାରିଲେ ।
କେନାସି ରକ୍ଷସେ ତସ୍ମୈ କଥିତା ତ୍ଵଂ ଜିହୀର୍ଷଵେ। ନ ହି ତ୍ଵା ଵେଦ ତଦ୍ରକ୍ଷୋ ମଦ୍ଭାର୍ଯାଂ ଚାରୁହାସିନୀମ୍
ତୁମେ କିଏ ଦ୍ୱାରା ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଜଣାପଡ଼ିଲ? ସେ ତୁମକୁ ହରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା; କାରଣ ସେ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଉପରେ ତୁମ ମଧୁର ହାସି ଦେଖି ଜାଣିନଥିଲା ।
ତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ଯାହି ତଂ ହ୍ଯଦ୍ଯ ଶପ୍ତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ରୁଷା। ବିଭେତି କୋ ନ ଶାପାନ୍ମେ କସ୍ଯ ଚାଯଂ ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ
ସତ୍ୟ କହ, ଏହି ଦିନ ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ତାକୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ମୋର ଶାପକୁ କିଏ ଭୟ କରେନି, ଏହି ଦୋଷ କାହାର?
ଅଗ୍ନିନା ଭଗଵଂସ୍ତସ୍ମୈ ରକ୍ଷସେଽହଂ ନିଵେଦିତା। ତତୋ ମାମନଯଦ୍ରକ୍ଷଃ କ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ କୁରରୀମିଵ
ଭଗବାନ, ମୁଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଜଣାପଡ଼ିଥିଲି; ତାପରେ ମୁଁ କୁହୁଡ଼ି ପରି କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ସେ ରାକ୍ଷସ ମୋତେ ନେଇଗଲେ ।
ସାଽହଂ ତଵ ସୁତସ୍ଯାସ୍ଯ ତେଜସା ପରିମୋକ୍ଷିତା। ଭସ୍ମୀଭୂତଂ ଚ ତଦ୍ରକ୍ଷୋ ମାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପପାତ ଵୈ
ତୁମର ପୁଅଙ୍କ ତେଜରେ ମୁଁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲି; ସେ ରାକ୍ଷସ ଭସ୍ମ ହୋଇ, ମୋତେ ଛାଡ଼ି ତଳେ ପଡ଼ିଗଲା ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁଲୋମାଯା ଭୃଗୁଃ ପରମମନ୍ଯୁମାନ୍। ଶଶାପାଗ୍ନିମତିକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଭକ୍ଷୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ପୁଲୋମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୃଗୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବ ।'
ଶପ୍ତସ୍ତୁ ଭୃଗୁଣା ଵହ୍ନିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍। କିମିଦଂ ସାହସଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍କୃତଵାନସି ମାଂ ପ୍ରତି
ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି କି ଅତିସାହସ କାମ କଲେ ମୋ ପ୍ରତି?"
ଧର୍ମେ ପ୍ରଯତମାନସ୍ଯ ସତ୍ଯଂ ଚ ଵଦତଃ ସମମ୍। ପୃଷ୍ଟୋ ଯଦବ୍ରଵଂ ସତ୍ଯଂ ଵ୍ଯଭିଚାରୋଽତ୍ର କୋ ମମ
ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଲାଗି ରହେଁ, ସତ୍ୟ କହେଁ, ପଚାରିଲେ ସତ୍ୟ କହିଥିଲି—ଏଠାରେ ମୋର କଣ ଦୋଷ?
ପୃଷ୍ଟୋ ହିସାକ୍ଷୀଯଃ ସାକ୍ଷ୍ଯଂ ଜାନାନୋଽପ୍ଯନ୍ଯଥା ଵଦେତ୍। ସ ପୂର୍ଵାନାତ୍ମନଃ ସପ୍ତ କୁଲେ ହନ୍ଯାତ୍ତଥାଽପରାନ୍
ଯଦି କେହି ସାକ୍ଷୀ ସତ୍ୟ ଜାଣି ଅନ୍ୟ କଥା କହେ, ସେ ନିଜ ପୂର୍ବଜ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସାତ ପିଢିକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
ଯଶ୍ଚ କାର୍ଯାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଜାନାନୋଽପି ନ ଭାଷତେ। ସୋଽପି ତେନୈଵ ପାପେନ ଲିପ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯିଏ କାମର ସତ୍ୟ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ନ କହେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶକ୍ତୋଽହମପି ଶପ୍ତୁଂ ତ୍ଵାଂ ମାନ୍ଯାସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣା ମମ। ଜାନତୋଽପି ଚ ତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍କଥଯିଷ୍ଯେ ନିବୋଧ ତତ୍
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋ ପାଖରେ ଗରିମା ପାଆନ୍ତି। ତଥାପି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଯାହା ଜାଣେ, ତାହା କହିବି—ଶୁଣ।
ଯୋଗେନ ବହୁଧାଽଽତ୍ମାନଂ କୃତ୍ଵା ତିଷ୍ଠାମି ମୂର୍ତିଷୁ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେଷୁ ସତ୍ରେଷୁ କ୍ରିଯାସୁ ଚ ମଖେଷୁ ଚ
ଯୋଗବଳରେ ମୁଁ ନିଜକୁ ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ କରେ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ଯଜ୍ଞ, ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟାରେ ମୁଁ ବିଦ୍ୟମାନ।
ଵେଦୋକ୍ତେନ ଵିଧାନେନ ମଯି ଯଦ୍ଧୂଯତେ ହଵିଃ। ଦେଵତାଃ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ତେନ ତୃପ୍ତା ଭଵନ୍ତି ଵୈ
ବେଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦ୍ଧତିରେ ମୋ ପାଖରେ ଯେଉଁ ହବିଷ୍ୟ ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ସେଥିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।
ଆପୋ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଆପଃ ପିତୃଗଣାସ୍ତଥା। ଦର୍ଶଶ୍ଚ ପୌର୍ଣମାସଶ୍ଚ ଦେଵାନାଂ ପିତୃଭିଃ ସହ
ପାଣି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ପାଣି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ; ଦର୍ଶ ଓ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସ ଯଜ୍ଞ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ମିଶି କରାଯାଏ।
ଦେଵତାଃ ପିତରସ୍ତସ୍ମାତ୍ପିତରଶ୍ଚାପି ଦେଵତାଃ। ଏକୀଭୂତାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ଚ ପର୍ଵସୁ
ଏହିପରି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ, ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବତା, କେବେକେବେ ଏକତ୍ର ଓ କେବେକେବେ ଅଲଗା ଭାବେ ପର୍ବକାଳରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଦେଵତାଃ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ଭୁଞ୍ଜତେ ମଯି ଯଦ୍ଭୁତମ୍। ଦେଵତାନାଂ ପିତୄଣାଂ ଚ ମୁଖମେତଦହଂ ସ୍ମୃତମ୍
ମୋ ପାଖରେ ଯାହା ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଦୁହେଁ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ମୁଁ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଦୁହେଁର ମୁଖ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ହି ପିତରଃ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ହି ଦେଵତାଃ। ମନ୍ମୁଖେନୈଵ ହୂଯନ୍ତେ ଭୁଞ୍ଜତେ ଚ ହୁତଂ ହଵିଃ
ଅମାବାସ୍ୟାରେ ପିତୃମାନେ, ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ ଦେବତାମାନେ, ମୋ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ହବିଷ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଓ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ସର୍ଵଭକ୍ଷଃ କଥଂ ତ୍ଵେଷାଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ମୁଖଂ ତ୍ଵହମ୍
ମୁଁ ସବୁକିଛି ଭକ୍ଷଣ କରେ, ତେବେ କିପରି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ ହେବି?
ଦ୍ଵିଜାନାମଗ୍ନିହୋତ୍ରେଷୁ ଯଜ୍ଞସତ୍ରକ୍ରିଯାସୁ ଚ। ନିରୋଂକାରଵଷଟ୍କାରାଃ ସ୍ଵଧାସ୍ଵାହାଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟାରେ, ଓଁ, ବଷଟ୍, ସ୍ୱଧା, ସ୍ୱାହା ଉଚ୍ଚାରଣ ବିନା କ୍ରିୟା ହୁଏ।
ଵିନାଽଗ୍ନିନା ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାସ୍ତତ ଆସନ୍ସୁଦୁଃଖିତାଃ। ଅଥର୍ଷଯଃ ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ଦେଵାନ୍ ଗତ୍ଵାବ୍ରୁଵନ୍ଵଚଃ
ଅଗ୍ନି ନ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଋଷିମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ।
ଅଗ୍ନିନାଶାତ୍କ୍ରିଯାଭ୍ରାଂଶାଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ଲୋକାସ୍ତ୍ରଯୋଽନଘାଃ। ଵିଧଧ୍ଵମତ୍ର ଯତ୍କାର୍ଯଂ ନ ସ୍ଯାତ୍କାଲାତ୍ଯଯୋ ଯଥା
ଅଗ୍ନି ନ ଥିବା ଓ କ୍ରିୟା ବିଘ୍ନ ହେବାରୁ ତିନି ଲୋକ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ; ସମୟର ଅନୁକ୍ରମ ଭଙ୍ଗ ନ ହେଉ, ଏହିଠାରେ ଯାହା ଦରକାର, କର।
ଅଥର୍ଷଯଶ୍ଚ ଦେଵାଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣମୁପଗମ୍ଯ ତୁ। ଅଗ୍ନେରାଵେଦଯଞ୍ଶାପଂ କ୍ରିଯାସଂହାରମେଵ ଚ
ତାପରେ ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶାପ ଓ କ୍ରିୟା ବନ୍ଦ ହେବା ବିଷୟ ଜଣାଇଲେ।
ଭୃଗୁଣା ଵୈ ମହାଭାଗ ଶପ୍ତୋଽଗ୍ନିଃ କାରଣାନ୍ତରେ। କଥଂ ଦେଵମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ଯଜ୍ଞଭାଗାଗ୍ରଭୁକ୍ ତଥା
ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ଅଗ୍ନି ଶାପିତ ହେଲେ; ସେ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖ ହୋଇ କିପରି ପୁଣି ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ ଭୋଗ କରିପାରିବେ?
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵଚସ୍ତେଷାମଗ୍ନିମାହୂଯ ଵିଶ୍ଵକୃତ୍
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ରଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଭୂତଭାଵନମଵ୍ଯଯମ୍। ଲୋକାନାମିହ ସର୍ଵେଷାଂ ତ୍ଵଂ କର୍ତା ଚାନ୍ତ ଏଵ ଚ
ସେ ମୃଦୁ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସମାପ୍ତି ହେଉଛ।'
ତ୍ଵଂ ଧାରଯସି ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍କ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ପ୍ରଵର୍ତକଃ। ସ ତଥା କୁରୁ ଲୋକେଶ ନୋଚ୍ଛିଦ୍ଯେରନ୍ଯଥା କ୍ରିଯାଃ
ତୁମେ ତିନି ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଛ ଓ ସମସ୍ତ କର୍ମର ଆରମ୍ଭକାରୀ। ଏହିପରି କର, ହେ ଜଗତ୍ନାଥ, ନହେଲେ କର୍ମଗୁଡ଼ିକ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଇଯିବ।
କସ୍ମାଦେଵଂ ଵିମୂଢସ୍ତ୍ଵମୀଶ୍ଵରଃ ସନ୍ ହୁତାଶେନ। ତ୍ଵଂ ପଵିତ୍ରଂ ସଦା ଲୋକେ ସର୍ଵଭୂତଗତିଶ୍ଚ ହ
ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ଈଶ୍ୱର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏମିତି ଭ୍ରମିତ କାହିଁକି? ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ।
ନ ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଶରୀରେଣ ସର୍ଵଭକ୍ଷତ୍ଵମେଷ୍ଯସି। ଅପାନେ ହ୍ଯର୍ଚିଷୋ ଯାସ୍ତେ ସର୍ଵଂ ଭକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତାଃ ଶିଖିନ୍
ତୁମେ ସମଗ୍ର ଦେହରେ ସମସ୍ତକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ପାରିବ ନାହିଁ; କାରଣ, ତୁମର ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିଶିଖା ନିମ୍ନବାୟୁରେ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କରେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତକୁ ଭକ୍ଷଣ କରେ, ହେ ଶିଖୀ।
କ୍ରଵ୍ଯାଦା ଚ ତନୁର୍ଯା ତେ ସା ସର୍ଵଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି। ଯଥା ସୂର୍ଯାଂଶୁଭିଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଂ ଶୁଚି ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ତୁମର ଯେ ମାଂସଭକ୍ଷୀ ରୂପ ଅଛି, ସେ ରୂପ ସମସ୍ତକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବ; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଛୁଇଁଲେ ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଦେଖାଯାଏ।
ତଥା ତ୍ଵଦର୍ଚିର୍ନିର୍ଦଗ୍ଧଂ ସର୍ଵଂ ଶୁଚି ଭଵିଷ୍ଯତି। ତ୍ଵମଗ୍ନେ ପରମଂ ତେଜଃ ସ୍ଵପ୍ରଭାଵାଦ୍ଵିନିର୍ଗତମ୍
ଏହିପରି, ତୁମ ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ଯାହା ଦହିଯିବ, ସେ ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ହେବ; ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ତୁମ ଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜସ୍ବୀ।