ଅଥେମାଂ ଵେଦଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍। ଭାର୍ଯାମୃଷିର୍ଭୃଗୁଃ ପ୍ରାପ ମାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦାନଵ
ତାପରେ ଭୃଗୁ ଋଷି ବେଦ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଥାବିଧି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ମୋତେ ସାକ୍ଷୀ କରି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଭାବେ ପାଇଥିଲେ, ହେ ଦାନବ ।
ସେଯମିତ୍ଯଵଗଚ୍ଛାମି ନାନୃତଂ ଵକ୍ତୁମୁତ୍ସହେ। ନାନୃତଂ ହି ସଦା ଲୋକେ ପୂଜ୍ଯତେ ଦାନଵୋତ୍ତମ
ଏହି ମୁଁ ଯେପରି ବୁଝିଛି, ସେପରି ସତ୍ୟ କହୁଁଛି; ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିପାରିବିନି, କାରଣ ଏହି ଜଗତରେ ସତ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ ।
ଅଗ୍ନେରଥ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ରକ୍ଷଃ ପ୍ରଜହାର ତାମ୍। ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵରାହରୂପେଣ ମନୋମାରୁତରଂହସା
ଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାକ୍ଷସୀ ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମନ ଓ ପବନ ଭଳି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲେ ।
ତତଃ ସ ଗର୍ଭୋ ନିଵସନ୍କୁକ୍ଷୌ ଭୃଗୁକୁଲୋଦ୍ଵହ। ରୋଷାନ୍ମାତୁଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ କୁକ୍ଷେଶ୍ଚ୍ଯଵନସ୍ତେନ ସୋଽଭଵତ୍
ତାପରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଗୃହର ମହିଳାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ସେ ଶିଶୁ, ମାଆଙ୍କ ରୋଷରେ ଗର୍ଭରୁ ପଡ଼ିଗଲେ, ଏହିଭଳି ସେ ଚ୍ୟବନ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାତୁରୁଦରାଚ୍ଚ୍ଯୁତମାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସମ୍। ତଦ୍ରକ୍ଷୋ ଭସ୍ମସାଦ୍ଭୂତଂ ପପାତ ପରିମୁଚ୍ଯ ତାମ୍
ମାଆଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପଡ଼ିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ସେ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି, ସେ ରାକ୍ଷସୀ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ ।
ସା ତମାଦାଯ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ସସାର ଭୃଗୁନନ୍ଦନମ୍। ଚ୍ଯଵନଂ ଭାର୍ଗଵଂ ପୁତ୍ରଂ ପୁଲୋମା ଦୁଃଖମୂର୍ଚ୍ଛିତା
ସୁନ୍ଦର କଟିଯୁକ୍ତା ସେ ପୁଲୋମା ଦୁଃଖରେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭୃଗୁବଂଶୀ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ନେଇ ଦୌଡ଼ିଗଲେ ।
ତାଂ ଦଦର୍ଶ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵଲୋକପିତାମହଃ। ରୁଦତୀଂ ବାଷ୍ପପୂର୍ଣାକ୍ଷୀଂ ଭୃଗୋର୍ଭାର୍ଯାମନିନ୍ଦିତାମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଭୃଗୁଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ, ଲୁହରେ ଭରିଥିବା ଆଖିରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଲେ ।
ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ଭଗଵାନ୍ଵଧୂଂ ବ୍ରହ୍ମା ପିତାମହଃ। ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୂଦ୍ଭଵା ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରାଵର୍ତତ ମହାନଦୀ
ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ସେ ବଧୁକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଲୁହ ଥିବାରୁ ଏକ ବଡ଼ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।
ଆଵର୍ତନ୍ତୀ ସୃତିଂ ତସ୍ଯା ଭୃଗୋଃ ପତ୍ନ୍ଯାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ। ତସ୍ଯା ମାର୍ଗଂ ସୃତଵତୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ସରିତଂ ତଦା
ଭୃଗୁଙ୍କ ତପସ୍ୱିନୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରି, ସେ ନଦୀ ବହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା; ତାଙ୍କ ଚଳାପଥ ଦେଖି, ସେ ନଦୀ ସ୍ଥିର ହେଲା ।
ନାମ ତସ୍ଯାସ୍ତଦା ନଦ୍ଯାଶ୍ଚକ୍ରେ ଲୋକପିତାମହଃ। ଵଧୂସରେତି ଭଗଵାଂଶ୍ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସେ ନଦୀକୁ ନାମ ଦେଲେ—ଭଦୂସରା, କାରଣ ସେ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ବହୁଥିଲା ।
ସ ଏଵଂ ଚ୍ଯଵନୋ ଜଜ୍ଞେ ଭୃଗୋଃ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ତଂ ଦଦର୍ଶ ପିତା ତତ୍ର ଚ୍ଯଵନଂ ତାଂ ଚ ଭାମିନୀମ୍। ସ ପୁଲୋମାଂ ତତୋ ଭାର୍ଯାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁପିତୋ ଭୃଗୁଃ
ଏଭଳି ଭୃଗୁଙ୍କ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁଅ ଚ୍ୟବନ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଚ୍ୟବନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା ପୁଲୋମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ ଭୃଗୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୁଲୋମାକୁ ପଚାରିଲେ ।
କେନାସି ରକ୍ଷସେ ତସ୍ମୈ କଥିତା ତ୍ଵଂ ଜିହୀର୍ଷଵେ। ନ ହି ତ୍ଵା ଵେଦ ତଦ୍ରକ୍ଷୋ ମଦ୍ଭାର୍ଯାଂ ଚାରୁହାସିନୀମ୍
ତୁମେ କିଏ ଦ୍ୱାରା ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଜଣାପଡ଼ିଲ? ସେ ତୁମକୁ ହରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା; କାରଣ ସେ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଉପରେ ତୁମ ମଧୁର ହାସି ଦେଖି ଜାଣିନଥିଲା ।
ତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ଯାହି ତଂ ହ୍ଯଦ୍ଯ ଶପ୍ତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ରୁଷା। ବିଭେତି କୋ ନ ଶାପାନ୍ମେ କସ୍ଯ ଚାଯଂ ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ
ସତ୍ୟ କହ, ଏହି ଦିନ ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ତାକୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ମୋର ଶାପକୁ କିଏ ଭୟ କରେନି, ଏହି ଦୋଷ କାହାର?
ଅଗ୍ନିନା ଭଗଵଂସ୍ତସ୍ମୈ ରକ୍ଷସେଽହଂ ନିଵେଦିତା। ତତୋ ମାମନଯଦ୍ରକ୍ଷଃ କ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ କୁରରୀମିଵ
ଭଗବାନ, ମୁଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଜଣାପଡ଼ିଥିଲି; ତାପରେ ମୁଁ କୁହୁଡ଼ି ପରି କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ସେ ରାକ୍ଷସ ମୋତେ ନେଇଗଲେ ।
ସାଽହଂ ତଵ ସୁତସ୍ଯାସ୍ଯ ତେଜସା ପରିମୋକ୍ଷିତା। ଭସ୍ମୀଭୂତଂ ଚ ତଦ୍ରକ୍ଷୋ ମାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପପାତ ଵୈ
ତୁମର ପୁଅଙ୍କ ତେଜରେ ମୁଁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲି; ସେ ରାକ୍ଷସ ଭସ୍ମ ହୋଇ, ମୋତେ ଛାଡ଼ି ତଳେ ପଡ଼ିଗଲା ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁଲୋମାଯା ଭୃଗୁଃ ପରମମନ୍ଯୁମାନ୍। ଶଶାପାଗ୍ନିମତିକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଭକ୍ଷୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ପୁଲୋମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୃଗୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବ ।'
ଶପ୍ତସ୍ତୁ ଭୃଗୁଣା ଵହ୍ନିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍। କିମିଦଂ ସାହସଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍କୃତଵାନସି ମାଂ ପ୍ରତି
ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି କି ଅତିସାହସ କାମ କଲେ ମୋ ପ୍ରତି?"
ଧର୍ମେ ପ୍ରଯତମାନସ୍ଯ ସତ୍ଯଂ ଚ ଵଦତଃ ସମମ୍। ପୃଷ୍ଟୋ ଯଦବ୍ରଵଂ ସତ୍ଯଂ ଵ୍ଯଭିଚାରୋଽତ୍ର କୋ ମମ
ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଲାଗି ରହେଁ, ସତ୍ୟ କହେଁ, ପଚାରିଲେ ସତ୍ୟ କହିଥିଲି—ଏଠାରେ ମୋର କଣ ଦୋଷ?
ପୃଷ୍ଟୋ ହିସାକ୍ଷୀଯଃ ସାକ୍ଷ୍ଯଂ ଜାନାନୋଽପ୍ଯନ୍ଯଥା ଵଦେତ୍। ସ ପୂର୍ଵାନାତ୍ମନଃ ସପ୍ତ କୁଲେ ହନ୍ଯାତ୍ତଥାଽପରାନ୍
ଯଦି କେହି ସାକ୍ଷୀ ସତ୍ୟ ଜାଣି ଅନ୍ୟ କଥା କହେ, ସେ ନିଜ ପୂର୍ବଜ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସାତ ପିଢିକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
ଯଶ୍ଚ କାର୍ଯାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଜାନାନୋଽପି ନ ଭାଷତେ। ସୋଽପି ତେନୈଵ ପାପେନ ଲିପ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯିଏ କାମର ସତ୍ୟ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ନ କହେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶକ୍ତୋଽହମପି ଶପ୍ତୁଂ ତ୍ଵାଂ ମାନ୍ଯାସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣା ମମ। ଜାନତୋଽପି ଚ ତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍କଥଯିଷ୍ଯେ ନିବୋଧ ତତ୍
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋ ପାଖରେ ଗରିମା ପାଆନ୍ତି। ତଥାପି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଯାହା ଜାଣେ, ତାହା କହିବି—ଶୁଣ।
ଯୋଗେନ ବହୁଧାଽଽତ୍ମାନଂ କୃତ୍ଵା ତିଷ୍ଠାମି ମୂର୍ତିଷୁ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେଷୁ ସତ୍ରେଷୁ କ୍ରିଯାସୁ ଚ ମଖେଷୁ ଚ
ଯୋଗବଳରେ ମୁଁ ନିଜକୁ ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ କରେ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ଯଜ୍ଞ, ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟାରେ ମୁଁ ବିଦ୍ୟମାନ।
ଵେଦୋକ୍ତେନ ଵିଧାନେନ ମଯି ଯଦ୍ଧୂଯତେ ହଵିଃ। ଦେଵତାଃ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ତେନ ତୃପ୍ତା ଭଵନ୍ତି ଵୈ
ବେଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦ୍ଧତିରେ ମୋ ପାଖରେ ଯେଉଁ ହବିଷ୍ୟ ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ସେଥିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।
ଆପୋ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଆପଃ ପିତୃଗଣାସ୍ତଥା। ଦର୍ଶଶ୍ଚ ପୌର୍ଣମାସଶ୍ଚ ଦେଵାନାଂ ପିତୃଭିଃ ସହ
ପାଣି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ପାଣି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ; ଦର୍ଶ ଓ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସ ଯଜ୍ଞ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ମିଶି କରାଯାଏ।
ଦେଵତାଃ ପିତରସ୍ତସ୍ମାତ୍ପିତରଶ୍ଚାପି ଦେଵତାଃ। ଏକୀଭୂତାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେନ ଚ ପର୍ଵସୁ
ଏହିପରି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ, ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବତା, କେବେକେବେ ଏକତ୍ର ଓ କେବେକେବେ ଅଲଗା ଭାବେ ପର୍ବକାଳରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଦେଵତାଃ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ଭୁଞ୍ଜତେ ମଯି ଯଦ୍ଭୁତମ୍। ଦେଵତାନାଂ ପିତୄଣାଂ ଚ ମୁଖମେତଦହଂ ସ୍ମୃତମ୍
ମୋ ପାଖରେ ଯାହା ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଦୁହେଁ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ମୁଁ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଦୁହେଁର ମୁଖ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ହି ପିତରଃ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ହି ଦେଵତାଃ। ମନ୍ମୁଖେନୈଵ ହୂଯନ୍ତେ ଭୁଞ୍ଜତେ ଚ ହୁତଂ ହଵିଃ
ଅମାବାସ୍ୟାରେ ପିତୃମାନେ, ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ ଦେବତାମାନେ, ମୋ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ହବିଷ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଓ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ସର୍ଵଭକ୍ଷଃ କଥଂ ତ୍ଵେଷାଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ମୁଖଂ ତ୍ଵହମ୍
ମୁଁ ସବୁକିଛି ଭକ୍ଷଣ କରେ, ତେବେ କିପରି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ ହେବି?
ଦ୍ଵିଜାନାମଗ୍ନିହୋତ୍ରେଷୁ ଯଜ୍ଞସତ୍ରକ୍ରିଯାସୁ ଚ। ନିରୋଂକାରଵଷଟ୍କାରାଃ ସ୍ଵଧାସ୍ଵାହାଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟାରେ, ଓଁ, ବଷଟ୍, ସ୍ୱଧା, ସ୍ୱାହା ଉଚ୍ଚାରଣ ବିନା କ୍ରିୟା ହୁଏ।
ଵିନାଽଗ୍ନିନା ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାସ୍ତତ ଆସନ୍ସୁଦୁଃଖିତାଃ। ଅଥର୍ଷଯଃ ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ଦେଵାନ୍ ଗତ୍ଵାବ୍ରୁଵନ୍ଵଚଃ
ଅଗ୍ନି ନ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଋଷିମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ।