ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଯାଜେନ ହୁତେ ହଵିଷି ସଂସ୍କୃତେ। ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ପାଵକାତ୍ତସ୍ମାତ୍କୁମାରୋ ଦେଵସନ୍ନିଭିଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଯାଜ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହବି ଅର୍ପିତ ହେଲାବେଳେ, ଅଗ୍ନିରୁ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏକ ପୁଅ ଉଠିଆସିଲା।
ଜ୍ଵାଲାଵର୍ଣୋ ଘୋରରୂପଃ କିରୀଟୀ ଵର୍ମ ଚୋତ୍ତମମ୍। ବିଭ୍ରତ୍ସଖଙ୍ଗଃ ସଶରୋ ଧନୁଷ୍ମାନ୍ଵିନଦନ୍ମୁହୁଃ
ସେ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ଉତ୍ତମ ବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତଳୱାର, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରିଥିଲେ, ବାରମ୍ବାର ଧନୁଷ ତଣ୍ଡଣ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ସୋଽଧ୍ଯାରୋଦଦ୍ରଥଵରଂ ତେନ ଚ ପ୍ରଯଯୌ ତଦା। ତତଃ ପ୍ରଣେଦୁଃ ପଞ୍ଚାଲାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ତାପରେ ପଞ୍ଚାଳମାନେ ଆନନ୍ଦରେ 'ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!' ବୋଲି ଉଲ୍ଲାସ କରିଲେ।
ହର୍ଷାଵିଷ୍ଟାଂସ୍ତତଶ୍ଚୈତାନ୍ନେଯଂ ସେହେ ଵସୁନ୍ଧରା। ଭଯାପହୋ ରାଜପୁତ୍ରଃ ପଞ୍ଚାଲାନାଂ ଯଶସ୍କରଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଭରିଗଲା, ଭୂମି ତାହା ସହିପାରୁନଥିଲା; ରାଜପୁତ୍ର ଭୟ ଦୂର କରି, ପଞ୍ଚାଳମାନେଙ୍କୁ ମହିମା ଦେଲେ।
ରାଜ୍ଞଃ ଶୋକାପହୋ ଜାତ ଏଷ ଦ୍ରୋଣଵଧାଯ ଵୈ। ଇତ୍ଯୁଵାଚ ମହଦ୍ଭୂତମଦୃଶ୍ଯଂ ଖେଚରଂ ତଦା
'ଏହିଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ।' ଏପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଦିବ୍ୟ କଣ୍ଠରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।
କୁମାରୀ ଚାପି ପାଞ୍ଚାଲୀ ଵେଦୀମଧ୍ଯାତ୍ସମୁତ୍ଥିତା। ସୁଭଗା ଦର୍ଶନୀଯାଙ୍ଗୀ ସ୍ଵସିତାଯତଲୋଚନା
ଏବଂ ଏକ କନ୍ୟା, ପଞ୍ଚାଳୀ, ବେଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଉଠିଆସିଲେ—ସୁନ୍ଦର ଶରୀର, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଅଙ୍ଗ, ଗଭୀର ଚକ୍ଷୁ, ଚଉଡ଼ା କଟି।
ଶ୍ଯାମା ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷୀ ନୀଲକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଧଜା। ତାମ୍ରତୁଙ୍ଗନଖୀ ସୁଭ୍ରୂଶ୍ଚାରୁପୀନପଯୋଧରା
ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ, ଗାଢ଼ ନୀଳ ଚୁଲି, ତାମ୍ର ଉଚ୍ଚ ନଖ, ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି, ଆକର୍ଷକ ଏବଂ ଭରିପୁରା ଅଂଶ।
ମାନୁଷଂ ଵିଗ୍ରହଂ କୃତ୍ଵା ସାକ୍ଷାଦମରଵର୍ଣିନୀ। ନୀଲୋତ୍ପଲସମୋ ଗନ୍ଧୋ ଯସ୍ଯାଃ କ୍ରୋଶାତ୍ପ୍ରଧାଵତି
ମାନବ ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ତଥାପି ଦେବୀଙ୍କ ପରି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ଚମକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନୀଳ କମଳ ସଦୃଶ ସୁଗନ୍ଧ ଦୂରପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଥିଲା।
ଯା ବିଭର୍ତି ପରଂ ରୂପଂ ଯସ୍ଯା ନାସ୍ତ୍ଯୁପମା ଭୁଵି। ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷାଣାମୀପ୍ସିତାଂ ଦେଵରୂପିଣୀମ୍
ସେ ଅପୂର୍ବ ରୂପର ମାଲିକା, ପୃଥିବୀରେ ଯାହାର ସମାନ କେହି ନାହିଁ; ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ଯାହାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଦେବୀ ସଦୃଶ ରୂପ ଥିଲା।
ସଦୃଶୀ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଅର୍ଜୁନସ୍ଯେତି ଭାରତ। ଊଚୁଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସୋ ରାଜଭକ୍ତିପୁରସ୍କୃତାଃ
'ଏହି କନ୍ୟା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ମେଳ,' ବୋଲି ରାଜାଙ୍କ ଭକ୍ତ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ।
ତାଂ ଚାପି ଜାତାଂ ସୁଶ୍ରୋଣୀଂ ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ। ସର୍ଵଯୋଷିଦ୍ଵରା କୃଷ୍ଣା ନିନୀଷୁଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍କ୍ଷଯମ୍
ଏହି ସୁନ୍ଦର କଟିଅଳି କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେବା ସମୟରେ, ଦେହ ବିନା କଣ୍ଠରୁ ଶବ୍ଦ ହେଲା—'ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଙ୍କ ନାଶ ଆଣିବେ।'
ସୁରକାର୍ଯମିଯଂ କାଲେ କରିଷ୍ଯତି ସୁମଧ୍ଯମା। ଅସ୍ଯା ହେତୋଃ କୌରଵାଣାଂ ମହଦୁତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଭଯମ୍
'ଏହି ସୁନ୍ଦର ମଧ୍ୟଭାଗ ଥିବା ନାରୀ ସମୟ ଆସିଲେ ଦେବତାମାନଙ୍କ କାମ କରିବେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵପଞ୍ଚାଲାଃ ପ୍ରଣେଦୁଃ ସିଂହସଙ୍ଘଵତ୍। ନ ଚୈତାନ୍ହର୍ଷସମ୍ପୂର୍ଣାନିଯଂ ସେହେ ଵସୁନ୍ଧରା
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପଞ୍ଚାଳମାନେ ସିଂହମାନଙ୍କ ଦଳ ପରି ଗର୍ଜନ କଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଧରିପାରୁନଥିଲା।
ପାଞ୍ଚାଲରାଜସ୍ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷାଦଶ୍ରୂଣ୍ଯଵର୍ତଯତ୍। ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ତାଂ କୃଷ୍ଣାଂ ସ୍ନୁଷା ପାଣ୍ଡୋରିତି ବ୍ରୁଵନ୍। ଅଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ପାଞ୍ଚାଲୀଂ ରାଜା ହର୍ଷମଵାପ ସଃ
ପଞ୍ଚାଳରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ଲୁହ ଝରାଇଲେ, କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି 'ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ବୋଉ' ବୋଲି କହିଲେ, ଏବଂ ପଞ୍ଚାଳୀଙ୍କୁ ଆପଣ ଆଂକ ଉପରେ ବସାଇ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଷତୀ ଯାଜଂ ପ୍ରପେଦେ ଵୈ ସୁତାର୍ଥିନୀ। ନ ଵୈ ମଦନ୍ଯାଂ ଜନନୀଂ ଜାନୀଯାତାମିମାଵିତି
ପୃଷତଙ୍କ ଝିଅ, ପୁଅ ଆଶାରେ, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଯାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୋ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାଆକୁ ଜଣାନ୍ତୁ ନାହିଁ।'
ତଥେତ୍ଯୁଵାଚ ତାଂ ଯାଜୋ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା। ତଯୋଶ୍ଚ ନାମନୀ ଚକ୍ରୁର୍ଦ୍ଵିଜାଃ ସମ୍ପୂର୍ଣମାନସାଃ
ରାଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ଯାଜ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ', ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ନେଇ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନାଁ ଦେଲେ।
ଧୃଷ୍ଟତ୍ଵାଦତ୍ଯମର୍ଷିତ୍ଵାଦ୍ଦ୍ଯୁମ୍ନାଦ୍ଯୁତ୍ସଂଭଵାଦପି। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ କୁମାରୋଽଯଂ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ଭଵତ୍ଵିତି
ଏହି ପୁଅ ଧୃଷ୍ଟତା, ଅତିକ୍ରୋଧ ଏବଂ ଯଜ୍ଞରୁ ଜନ୍ମ ହେବାରୁ ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ 'ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ' ବୋଲି ନାଁ ଦିଅ।
କୃଷ୍ଣେତ୍ଯେଵାବ୍ରୁଵକନ୍କୃଷ୍ଣାଂ କୃଷ୍ଣା।ଞଭୂତ୍ସା ହି ଵର୍ଣତଃ। ତଥା ତନ୍ମିଥୁନଂ ଜଜ୍ଞେ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ମହାମଖେ
ଏବଂ ସେ କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ ଝିଅଟିକୁ 'କୃଷ୍ଣା' ବୋଲି ନାଁ ଦେଲେ। ଏଭଳି ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଵୈଦିକାଧ୍ଯଯନେ ପାରଂ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଗତଃ ପରମ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ବେଦ ପାଠରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଅର୍ଜନ କଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ତୁ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯମାନୀଯ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶନମ୍। ଉପାକରୋଦସ୍ତ୍ରହେତୋର୍ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖାଇଲେ।
ଅମୋକ୍ଷଣୀଯଂ ଦୈଵଂ ହି ଭାଵି ମତ୍ଵା ମହାମତିଃ। ତଥା ତତ୍କୃତଵାନ୍ଦ୍ରୋଣ ଆତ୍ମକୀର୍ତ୍ଯନୁରକ୍ଷଣାତ୍
ବିଧିକୁ କେହି ବଦଳାଇପାରିନାହିଁ ବୋଲି ଜାଣି, ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଜ୍ଞାନୀ ଦ୍ରୋଣ ଏହିପରି କଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜତୁଗୃହେ ଵୃତ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ। ପାଞ୍ଚାଲରାଜଂ ଦ୍ରୁପଦମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍
ଲାକଡ଼ା ଘରରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ଶୁଣି, ନିଷ୍ଠାବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପଞ୍ଚାଳରାଜା ଡ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ସହାମାତ୍ଯା ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ପରସ୍ପରମ୍। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଵିନାଶାଯ ମତିଂ ଚକ୍ରୁଃ ସୁଦୁଷ୍କରାମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମିଶି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଯୋଜନା କଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନେନ ପ୍ରହିତଃ ପୁରୋଚନ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ। ଵାରଣାଵତମାସାଦ୍ଯ କୃତ୍ଵା ଜତୁଗୃହଂ ମହତ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପୁରୋଚନ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ବାରଣାବତକୁ ଯାଇ, ବଡ଼ ଲାକଡ଼ା ଘର ତିଆରି କଲା ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ।
ତସ୍ମିନ୍ଗୃହେ ସୁଵିସ୍ରବ୍ଧାନ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପୃଥଯା ସହ। ଅର୍ଧରାତ୍ରେ ମହାରାଜ ଦଗ୍ଧଵାନତିଦୁର୍ମତିଃ
ସେ ଘରରେ, ଅନ୍ଧାରା ରାତିରେ, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଲୋକଟି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଅନୁମାନ ନଥିବାବେଳେ ଆଗି ଲଗାଇଦେଲା, ହେ ମହାରାଜ।
ତେନାଗ୍ନିନା ସ୍ଵଯଂ ଚାପି ଦଗ୍ଧଃ କ୍ଷୁଦ୍ରୋ ନୃଶଂସଵତ୍। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସୁସଂହୃଷ୍ଟୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସବାନ୍ଧଵଃ
ସେ ଅଗ୍ନିରେ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୋଚନ ମଧ୍ୟ ପୁଡ଼ି ମରିଗଲା। ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅଲ୍ପଶୋକଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ଶଶାସ ଵିଦୁରଂ ତଦା। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କୁରୁ ପିଣ୍ଡୋଦକକ୍ରିଯାମ୍
ଅଳ୍ପ ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟ ସହିତ ସେ ବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ, 'ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳ ଦିଅ।'
ଅହୋ ଵିଧିଵଶାଦେଵ ଗତାସ୍ତେ ଯମସାଦନମ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାରଦତ୍ତତ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସବାନ୍ଧଵଃ
'ହାୟ, ବିଧିର ଚକ୍ରରେ ପଡ଼ି ସେମାନେ ଯମଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ,' ବୋଲି କହି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମେଣ ଵିଦୁରଃ କୃତଵାନୌର୍ଧ୍ଵଦେହିକମ୍। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଵିନାଶାଯ କୃତଂ କର୍ମ ଦୁରାତ୍ମନା
ଭୀଷ୍ମଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି ବିଦୁର ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅନ୍ତିମ କ୍ରିୟା କଲେ, କାରଣ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଲୋକଟି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ନଶ୍ଟ ପାଇଁ ଏହି କାମ କରିଥିଲା।
ଏତତ୍କାର୍ଯସ୍ଯ କର୍ତା ତୁ ନ ଦୃଷ୍ଟୋ ନ ଶ୍ରୁତଃ ପୁରା। ଏତଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ମହାଭାଗ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିଏ କଲା, ପୂର୍ବେ କେହି ଦେଖିନଥିଲେ, କିମ୍ବା ଶୁଣିନଥିଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆମେ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣିଛୁ, ହେ ଧନ୍ୟବାନ।