ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରେ ଚ ଵିହିତେ ବ୍ରାହ୍ମଂ ତେଜୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ। ସୋଽହଂ କ୍ଷାତ୍ରାଦ୍ବଲାଦ୍ଧୀନୋ ବ୍ରାହ୍ମଂ ତେଜଃ ପ୍ରପେଦିଵାନ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ, ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଜ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତେଣୁ ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତିରେ ଦୁର୍ବଳ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଜ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି।
ଦ୍ରୋଣାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟମାସାଦ୍ଯ ଭଵନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମମ୍। ଦ୍ରୋଣାନ୍ତକମହଂ ପୁତ୍ରଂ ଲଭେଯଂ ଯୁଧି ଦୁର୍ଜଯମ୍
ଦ୍ରୋଣଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଥମ ତୁମକୁ ପାଇ, ମୁଁ ଏମିତି ଜଣେ ପୁଅ ପାଇପାରିବି, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବ।
ତତ୍କର୍ମ କୁରୁ ମେ ମେ ଯାଜ ଵିତରାମ୍ଯର୍ବୁଦଂ ଗଵାମ୍। ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଯାଜୋ ଯାଜ୍ଯାର୍ଥମୁପକଲ୍ପଯତ୍
ମୋ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଯାଜା; ମୁଁ ତୁମକୁ କୋଟି ଗାଈ ଦେଇବି। 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ଯାଜା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।
ଗୁର୍ଵର୍ଥ ଇତି ଚାକାମମୁପଯାଜମଚୋଦଯତ୍। ଯାଜୋ ଦ୍ରୋଣଵିନାଶାଯ ପ୍ରତିଜଜ୍ଞେ ତଥା ଚ ସଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଇଚ୍ଛା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉପୟାଜା ଯାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ; ଯାଜା ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ ଏବଂ ତାହା କରିଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଉପଯାଜୋ ମହାତପାଃ। ଆଚଖ୍ଯୌ କର୍ମ ଵୈତାନଂ ତଦା ପୁତ୍ରଫଲାଯ ଵୈ
ତାପରେ, ଉପୟାଜ ନାମକ ମହାତପସ୍ବୀ, ସେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଅ ପାଇଁ ଫଳଦାୟକ ଭାଇଥାନ ବିଧି ବିସ୍ତାରରେ ବୁଝାଇଲେ।
ସ ଚ ପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାତେଜା ମହାବଲଃ। ଇଷ୍ଯତେ ଯଦ୍ଵିଧୋ ରାଜନ୍ଭଵିତା ତେ ତଥାଵିଧଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଯେପରି ଚାହୁଁଛ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ବଳବାନ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ।
ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ହନ୍ତାରଂ ସୋଽଭିସନ୍ଧାଯ ଭୂପତିଃ। ଆଜହ୍ଵେ ତତ୍ତଥା ସର୍ଵଂ ଦ୍ରୁପଦଃ କର୍ମସିଦ୍ଧଯେ
ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ରାଜା ଦ୍ରୁପଦ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିଲେ।
ଯାଜସ୍ତୁ ହଵନସ୍ଯାନ୍ତେ ଦେଵୀମାଜ୍ଞାପଯତ୍ତଦା। ପ୍ରେହି ମାଂ ରାଜ୍ଞି ପୃଷତି ମିଥୁନଂ ତ୍ଵାମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଯାଜ୍ଞ ଶେଷରେ, ଯାଜ ରାଣୀ ପୃଷତୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଖକୁ ଆସ, ରାଣୀ, ଦମ୍ପତି ଏବେ ଉପସ୍ଥିତ।'
ଅଵଲିପ୍ତଂ ମୁଖଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦିଵ୍ଯାନ୍ଗନ୍ଧାନ୍ବିଭର୍ମି ଚ। ସୂତାର୍ଥେ ନୋପଲବ୍ଧାଽସ୍ମି ତିଷ୍ଠ ଯାଜ ମମ ପ୍ରିଯେ
'ମୋ ମୁହଁ ଲେପିତ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଧରିଛି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏଉଁ ଗର୍ଭଧାରଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହେଁ। ଯାଜ, ମୋ ପ୍ରିୟ, ଦୟାକରି ଅପେକ୍ଷା କର।'
ଯାଜେନ ଶ୍ରପିତଂ ହଵ୍ଯମୁପଯାଜାଭିମନ୍ତ୍ରିତମ୍। କଥଂ କାମଂ ନ ସନ୍ଦଧ୍ଯାତ୍ସା ତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରେହି ତିଷ୍ଠ ଵା
'ଯାଜ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହବି ଉପୟାଜଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରରେ ସଂସ୍କୃତ ହୋଇଛି। ଏପରି ଅନୁଷ୍ଠାନ ହେଲେ କିପରି ଚାହିଦା ଫଳ ମିଳିବ ନାହିଁ? ତେଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଚାହିଁଲେ ଯାଅ, କିମ୍ବା ରୁହ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଯାଜେନ ହୁତେ ହଵିଷି ସଂସ୍କୃତେ। ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ପାଵକାତ୍ତସ୍ମାତ୍କୁମାରୋ ଦେଵସନ୍ନିଭିଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଯାଜ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହବି ଅର୍ପିତ ହେଲାବେଳେ, ଅଗ୍ନିରୁ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏକ ପୁଅ ଉଠିଆସିଲା।
ଜ୍ଵାଲାଵର୍ଣୋ ଘୋରରୂପଃ କିରୀଟୀ ଵର୍ମ ଚୋତ୍ତମମ୍। ବିଭ୍ରତ୍ସଖଙ୍ଗଃ ସଶରୋ ଧନୁଷ୍ମାନ୍ଵିନଦନ୍ମୁହୁଃ
ସେ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ଉତ୍ତମ ବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତଳୱାର, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରିଥିଲେ, ବାରମ୍ବାର ଧନୁଷ ତଣ୍ଡଣ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ସୋଽଧ୍ଯାରୋଦଦ୍ରଥଵରଂ ତେନ ଚ ପ୍ରଯଯୌ ତଦା। ତତଃ ପ୍ରଣେଦୁଃ ପଞ୍ଚାଲାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ତାପରେ ପଞ୍ଚାଳମାନେ ଆନନ୍ଦରେ 'ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!' ବୋଲି ଉଲ୍ଲାସ କରିଲେ।
ହର୍ଷାଵିଷ୍ଟାଂସ୍ତତଶ୍ଚୈତାନ୍ନେଯଂ ସେହେ ଵସୁନ୍ଧରା। ଭଯାପହୋ ରାଜପୁତ୍ରଃ ପଞ୍ଚାଲାନାଂ ଯଶସ୍କରଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଭରିଗଲା, ଭୂମି ତାହା ସହିପାରୁନଥିଲା; ରାଜପୁତ୍ର ଭୟ ଦୂର କରି, ପଞ୍ଚାଳମାନେଙ୍କୁ ମହିମା ଦେଲେ।
ରାଜ୍ଞଃ ଶୋକାପହୋ ଜାତ ଏଷ ଦ୍ରୋଣଵଧାଯ ଵୈ। ଇତ୍ଯୁଵାଚ ମହଦ୍ଭୂତମଦୃଶ୍ଯଂ ଖେଚରଂ ତଦା
'ଏହିଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ।' ଏପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଦିବ୍ୟ କଣ୍ଠରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।
କୁମାରୀ ଚାପି ପାଞ୍ଚାଲୀ ଵେଦୀମଧ୍ଯାତ୍ସମୁତ୍ଥିତା। ସୁଭଗା ଦର୍ଶନୀଯାଙ୍ଗୀ ସ୍ଵସିତାଯତଲୋଚନା
ଏବଂ ଏକ କନ୍ୟା, ପଞ୍ଚାଳୀ, ବେଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଉଠିଆସିଲେ—ସୁନ୍ଦର ଶରୀର, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଅଙ୍ଗ, ଗଭୀର ଚକ୍ଷୁ, ଚଉଡ଼ା କଟି।
ଶ୍ଯାମା ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷୀ ନୀଲକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଧଜା। ତାମ୍ରତୁଙ୍ଗନଖୀ ସୁଭ୍ରୂଶ୍ଚାରୁପୀନପଯୋଧରା
ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ, ଗାଢ଼ ନୀଳ ଚୁଲି, ତାମ୍ର ଉଚ୍ଚ ନଖ, ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି, ଆକର୍ଷକ ଏବଂ ଭରିପୁରା ଅଂଶ।
ମାନୁଷଂ ଵିଗ୍ରହଂ କୃତ୍ଵା ସାକ୍ଷାଦମରଵର୍ଣିନୀ। ନୀଲୋତ୍ପଲସମୋ ଗନ୍ଧୋ ଯସ୍ଯାଃ କ୍ରୋଶାତ୍ପ୍ରଧାଵତି
ମାନବ ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ତଥାପି ଦେବୀଙ୍କ ପରି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ଚମକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନୀଳ କମଳ ସଦୃଶ ସୁଗନ୍ଧ ଦୂରପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଥିଲା।
ଯା ବିଭର୍ତି ପରଂ ରୂପଂ ଯସ୍ଯା ନାସ୍ତ୍ଯୁପମା ଭୁଵି। ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷାଣାମୀପ୍ସିତାଂ ଦେଵରୂପିଣୀମ୍
ସେ ଅପୂର୍ବ ରୂପର ମାଲିକା, ପୃଥିବୀରେ ଯାହାର ସମାନ କେହି ନାହିଁ; ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ଯାହାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଦେବୀ ସଦୃଶ ରୂପ ଥିଲା।
ସଦୃଶୀ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଅର୍ଜୁନସ୍ଯେତି ଭାରତ। ଊଚୁଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସୋ ରାଜଭକ୍ତିପୁରସ୍କୃତାଃ
'ଏହି କନ୍ୟା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ମେଳ,' ବୋଲି ରାଜାଙ୍କ ଭକ୍ତ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ।
ତାଂ ଚାପି ଜାତାଂ ସୁଶ୍ରୋଣୀଂ ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ। ସର୍ଵଯୋଷିଦ୍ଵରା କୃଷ୍ଣା ନିନୀଷୁଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍କ୍ଷଯମ୍
ଏହି ସୁନ୍ଦର କଟିଅଳି କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେବା ସମୟରେ, ଦେହ ବିନା କଣ୍ଠରୁ ଶବ୍ଦ ହେଲା—'ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଙ୍କ ନାଶ ଆଣିବେ।'
ସୁରକାର୍ଯମିଯଂ କାଲେ କରିଷ୍ଯତି ସୁମଧ୍ଯମା। ଅସ୍ଯା ହେତୋଃ କୌରଵାଣାଂ ମହଦୁତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଭଯମ୍
'ଏହି ସୁନ୍ଦର ମଧ୍ୟଭାଗ ଥିବା ନାରୀ ସମୟ ଆସିଲେ ଦେବତାମାନଙ୍କ କାମ କରିବେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵପଞ୍ଚାଲାଃ ପ୍ରଣେଦୁଃ ସିଂହସଙ୍ଘଵତ୍। ନ ଚୈତାନ୍ହର୍ଷସମ୍ପୂର୍ଣାନିଯଂ ସେହେ ଵସୁନ୍ଧରା
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପଞ୍ଚାଳମାନେ ସିଂହମାନଙ୍କ ଦଳ ପରି ଗର୍ଜନ କଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଧରିପାରୁନଥିଲା।
ପାଞ୍ଚାଲରାଜସ୍ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷାଦଶ୍ରୂଣ୍ଯଵର୍ତଯତ୍। ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ତାଂ କୃଷ୍ଣାଂ ସ୍ନୁଷା ପାଣ୍ଡୋରିତି ବ୍ରୁଵନ୍। ଅଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ପାଞ୍ଚାଲୀଂ ରାଜା ହର୍ଷମଵାପ ସଃ
ପଞ୍ଚାଳରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ଲୁହ ଝରାଇଲେ, କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି 'ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ବୋଉ' ବୋଲି କହିଲେ, ଏବଂ ପଞ୍ଚାଳୀଙ୍କୁ ଆପଣ ଆଂକ ଉପରେ ବସାଇ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଷତୀ ଯାଜଂ ପ୍ରପେଦେ ଵୈ ସୁତାର୍ଥିନୀ। ନ ଵୈ ମଦନ୍ଯାଂ ଜନନୀଂ ଜାନୀଯାତାମିମାଵିତି
ପୃଷତଙ୍କ ଝିଅ, ପୁଅ ଆଶାରେ, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଯାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୋ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାଆକୁ ଜଣାନ୍ତୁ ନାହିଁ।'
ତଥେତ୍ଯୁଵାଚ ତାଂ ଯାଜୋ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା। ତଯୋଶ୍ଚ ନାମନୀ ଚକ୍ରୁର୍ଦ୍ଵିଜାଃ ସମ୍ପୂର୍ଣମାନସାଃ
ରାଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ଯାଜ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ', ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ନେଇ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନାଁ ଦେଲେ।
ଧୃଷ୍ଟତ୍ଵାଦତ୍ଯମର୍ଷିତ୍ଵାଦ୍ଦ୍ଯୁମ୍ନାଦ୍ଯୁତ୍ସଂଭଵାଦପି। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ କୁମାରୋଽଯଂ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ଭଵତ୍ଵିତି
ଏହି ପୁଅ ଧୃଷ୍ଟତା, ଅତିକ୍ରୋଧ ଏବଂ ଯଜ୍ଞରୁ ଜନ୍ମ ହେବାରୁ ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ 'ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ' ବୋଲି ନାଁ ଦିଅ।
କୃଷ୍ଣେତ୍ଯେଵାବ୍ରୁଵକନ୍କୃଷ୍ଣାଂ କୃଷ୍ଣା।ଞଭୂତ୍ସା ହି ଵର୍ଣତଃ। ତଥା ତନ୍ମିଥୁନଂ ଜଜ୍ଞେ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ମହାମଖେ
ଏବଂ ସେ କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ ଝିଅଟିକୁ 'କୃଷ୍ଣା' ବୋଲି ନାଁ ଦେଲେ। ଏଭଳି ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଵୈଦିକାଧ୍ଯଯନେ ପାରଂ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଗତଃ ପରମ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ବେଦ ପାଠରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଅର୍ଜନ କଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ତୁ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯମାନୀଯ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶନମ୍। ଉପାକରୋଦସ୍ତ୍ରହେତୋର୍ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖାଇଲେ।