କୀର୍ତଯନ୍ଗୁଣମନ୍ନାନାମଘୃଣୀ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ। ତଂ ଵୈ ଫଲାର୍ଥିନଂ ମନ୍ଯେ ଭ୍ରାତରଂ ତର୍କଚକ୍ଷୁଷା
ସେ ବାରମ୍ବାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟର ଗୁଣ ଗାଇଥିଲେ ଏବଂ କୃପା ଥିଲା ନାହିଁ; ବିବେକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଁ ଏହି ଭାଇଙ୍କୁ ଫଳ ଲାଗି ଆସା କରୁଥିବା ବୋଲି ଭାବେ।
ତଂ ଵୈ ଗଚ୍ଛସ୍ଵ ନୃପତେ ସ ତ୍ଵାଂ ସଂଯାଜଯିଷ୍ଯତି। ଜୁଗୁପ୍ସମାନୋ ନୃପତିର୍ମନସେଦଂ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଅ; ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିଦେବେ, ଯଦିଓ ରାଜା ମନରେ ଏହି ଭାବ ଆସି ଅସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କରିବେ।
ଉପଯାଜଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯାଜସ୍ଯାଶ୍ରମମଭ୍ଯଗାତ୍। ଅଭିସମ୍ପୂଜ୍ଯ ପୂଜାର୍ହମଥ ଯାଜମୁଵାଚ ହ
ଉପୟାଜଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଯାଜା ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ପୂଜା ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ପରେ ଯାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯୁତାନି ଦଦାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ଗଵାଂ ଯାଜଯ ମାଂ ଵିଭୋ। ଦ୍ରୋଣଵୈରାଭିସନ୍ତପ୍ତଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦଯିତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠିଏ ଅଷ୍ଟି ହଜାର ଗାଈ ଦେଇବି; ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କର, ମୋ ଦ୍ରୋଣ ସହ ଶତ୍ରୁତାରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଖୁସି କର।
ସ ହି ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରେ ଚାପ୍ଯନୁତ୍ତମଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ରୋଣଃ ପରାଜୈଷ୍ଟ ମାଂ ଵୈ ସ ସଖିଵିଗ୍ରହେ
ସେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରରେ ଅପରିମିତ; ଏହି କାରଣରୁ ଦ୍ରୋଣ ମୋତେ ସଖାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହରାଇଥିଲେ।
କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ନାସ୍ତି ତସ୍ଯାସ୍ଯାଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ କଶ୍ଚିଦଗ୍ରଣୀଃ। କୌରଵାଚାଯର୍ମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କଠାରେ ଉତ୍ତମ କୌରବ ଗୁରୁ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପରି ଜଣେ ମଧ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାହିଁ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଶରଜାଲାନି ପ୍ରାଣିଦେହହରାଣି ଚ। ଷଡରତ୍ନି ଧନୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ ପରମଂ ମହତ୍
ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ତୀରବୃଷ୍ଟି ଜୀବନ ଓ ଦେହ ନେଇଯାଏ; ତାଙ୍କର ଛଅ ମଣିର ଧନୁଁ ବହୁତ ବଡ଼ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଖାଯାଏ।
ସ ହି ବ୍ରାହ୍ମଣଵେଷେଣ କ୍ଷାତ୍ରଂ ଵେଗମଶଂସଯମ୍। ପ୍ରତିହନ୍ତି ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ମହାମନାଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ତ୍ୱରିତ ଶକ୍ତି ଦେଖାନ୍ତି; ମହାମନା ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଶୂର ବାଣଧାରୀ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରନ୍ତି।
କ୍ଷତ୍ରୋଚ୍ଛେଦାଯ ଵିହିତୋ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯ ଇଵାସ୍ଥିତଃ। ତସ୍ଯ ହ୍ଯସ୍ତ୍ରବଲଂ ଘୋରମପ୍ରଧୃଷ୍ଯଂ ନରୈର୍ଭୁଵି
ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାଶ ପାଇଁ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ପରି ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ଅଜୟ।
ବ୍ରାହ୍ମଂ ସନ୍ଧାରଯଂସ୍ତେଜୋ ହୁତାହୁତିରିଵାନଲଃ। ସମେତ୍ଯ ସ ଦହତ୍ଯାଜୌ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମପୁରଃସରଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଜ ଧାରଣ କରି, ହୋମ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ଅଗ୍ନି ପରି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମିଳି ଜଳାଇଦିଅନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପୂର୍ବକ।
ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରେ ଚ ଵିହିତେ ବ୍ରାହ୍ମଂ ତେଜୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ। ସୋଽହଂ କ୍ଷାତ୍ରାଦ୍ବଲାଦ୍ଧୀନୋ ବ୍ରାହ୍ମଂ ତେଜଃ ପ୍ରପେଦିଵାନ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ, ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଜ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତେଣୁ ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତିରେ ଦୁର୍ବଳ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଜ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି।
ଦ୍ରୋଣାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟମାସାଦ୍ଯ ଭଵନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମମ୍। ଦ୍ରୋଣାନ୍ତକମହଂ ପୁତ୍ରଂ ଲଭେଯଂ ଯୁଧି ଦୁର୍ଜଯମ୍
ଦ୍ରୋଣଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଥମ ତୁମକୁ ପାଇ, ମୁଁ ଏମିତି ଜଣେ ପୁଅ ପାଇପାରିବି, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବ।
ତତ୍କର୍ମ କୁରୁ ମେ ମେ ଯାଜ ଵିତରାମ୍ଯର୍ବୁଦଂ ଗଵାମ୍। ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଯାଜୋ ଯାଜ୍ଯାର୍ଥମୁପକଲ୍ପଯତ୍
ମୋ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଯାଜା; ମୁଁ ତୁମକୁ କୋଟି ଗାଈ ଦେଇବି। 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ଯାଜା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।
ଗୁର୍ଵର୍ଥ ଇତି ଚାକାମମୁପଯାଜମଚୋଦଯତ୍। ଯାଜୋ ଦ୍ରୋଣଵିନାଶାଯ ପ୍ରତିଜଜ୍ଞେ ତଥା ଚ ସଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଇଚ୍ଛା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉପୟାଜା ଯାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ; ଯାଜା ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ ଏବଂ ତାହା କରିଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଉପଯାଜୋ ମହାତପାଃ। ଆଚଖ୍ଯୌ କର୍ମ ଵୈତାନଂ ତଦା ପୁତ୍ରଫଲାଯ ଵୈ
ତାପରେ, ଉପୟାଜ ନାମକ ମହାତପସ୍ବୀ, ସେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଅ ପାଇଁ ଫଳଦାୟକ ଭାଇଥାନ ବିଧି ବିସ୍ତାରରେ ବୁଝାଇଲେ।
ସ ଚ ପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାତେଜା ମହାବଲଃ। ଇଷ୍ଯତେ ଯଦ୍ଵିଧୋ ରାଜନ୍ଭଵିତା ତେ ତଥାଵିଧଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଯେପରି ଚାହୁଁଛ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ବଳବାନ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ।
ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ହନ୍ତାରଂ ସୋଽଭିସନ୍ଧାଯ ଭୂପତିଃ। ଆଜହ୍ଵେ ତତ୍ତଥା ସର୍ଵଂ ଦ୍ରୁପଦଃ କର୍ମସିଦ୍ଧଯେ
ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ରାଜା ଦ୍ରୁପଦ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିଲେ।
ଯାଜସ୍ତୁ ହଵନସ୍ଯାନ୍ତେ ଦେଵୀମାଜ୍ଞାପଯତ୍ତଦା। ପ୍ରେହି ମାଂ ରାଜ୍ଞି ପୃଷତି ମିଥୁନଂ ତ୍ଵାମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଯାଜ୍ଞ ଶେଷରେ, ଯାଜ ରାଣୀ ପୃଷତୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଖକୁ ଆସ, ରାଣୀ, ଦମ୍ପତି ଏବେ ଉପସ୍ଥିତ।'
ଅଵଲିପ୍ତଂ ମୁଖଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦିଵ୍ଯାନ୍ଗନ୍ଧାନ୍ବିଭର୍ମି ଚ। ସୂତାର୍ଥେ ନୋପଲବ୍ଧାଽସ୍ମି ତିଷ୍ଠ ଯାଜ ମମ ପ୍ରିଯେ
'ମୋ ମୁହଁ ଲେପିତ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଧରିଛି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏଉଁ ଗର୍ଭଧାରଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହେଁ। ଯାଜ, ମୋ ପ୍ରିୟ, ଦୟାକରି ଅପେକ୍ଷା କର।'
ଯାଜେନ ଶ୍ରପିତଂ ହଵ୍ଯମୁପଯାଜାଭିମନ୍ତ୍ରିତମ୍। କଥଂ କାମଂ ନ ସନ୍ଦଧ୍ଯାତ୍ସା ତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରେହି ତିଷ୍ଠ ଵା
'ଯାଜ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହବି ଉପୟାଜଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରରେ ସଂସ୍କୃତ ହୋଇଛି। ଏପରି ଅନୁଷ୍ଠାନ ହେଲେ କିପରି ଚାହିଦା ଫଳ ମିଳିବ ନାହିଁ? ତେଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଚାହିଁଲେ ଯାଅ, କିମ୍ବା ରୁହ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଯାଜେନ ହୁତେ ହଵିଷି ସଂସ୍କୃତେ। ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ପାଵକାତ୍ତସ୍ମାତ୍କୁମାରୋ ଦେଵସନ୍ନିଭିଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଯାଜ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହବି ଅର୍ପିତ ହେଲାବେଳେ, ଅଗ୍ନିରୁ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏକ ପୁଅ ଉଠିଆସିଲା।
ଜ୍ଵାଲାଵର୍ଣୋ ଘୋରରୂପଃ କିରୀଟୀ ଵର୍ମ ଚୋତ୍ତମମ୍। ବିଭ୍ରତ୍ସଖଙ୍ଗଃ ସଶରୋ ଧନୁଷ୍ମାନ୍ଵିନଦନ୍ମୁହୁଃ
ସେ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ଉତ୍ତମ ବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତଳୱାର, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରିଥିଲେ, ବାରମ୍ବାର ଧନୁଷ ତଣ୍ଡଣ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ସୋଽଧ୍ଯାରୋଦଦ୍ରଥଵରଂ ତେନ ଚ ପ୍ରଯଯୌ ତଦା। ତତଃ ପ୍ରଣେଦୁଃ ପଞ୍ଚାଲାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ତାପରେ ପଞ୍ଚାଳମାନେ ଆନନ୍ଦରେ 'ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!' ବୋଲି ଉଲ୍ଲାସ କରିଲେ।
ହର୍ଷାଵିଷ୍ଟାଂସ୍ତତଶ୍ଚୈତାନ୍ନେଯଂ ସେହେ ଵସୁନ୍ଧରା। ଭଯାପହୋ ରାଜପୁତ୍ରଃ ପଞ୍ଚାଲାନାଂ ଯଶସ୍କରଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଭରିଗଲା, ଭୂମି ତାହା ସହିପାରୁନଥିଲା; ରାଜପୁତ୍ର ଭୟ ଦୂର କରି, ପଞ୍ଚାଳମାନେଙ୍କୁ ମହିମା ଦେଲେ।
ରାଜ୍ଞଃ ଶୋକାପହୋ ଜାତ ଏଷ ଦ୍ରୋଣଵଧାଯ ଵୈ। ଇତ୍ଯୁଵାଚ ମହଦ୍ଭୂତମଦୃଶ୍ଯଂ ଖେଚରଂ ତଦା
'ଏହିଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ।' ଏପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଦିବ୍ୟ କଣ୍ଠରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।
କୁମାରୀ ଚାପି ପାଞ୍ଚାଲୀ ଵେଦୀମଧ୍ଯାତ୍ସମୁତ୍ଥିତା। ସୁଭଗା ଦର୍ଶନୀଯାଙ୍ଗୀ ସ୍ଵସିତାଯତଲୋଚନା
ଏବଂ ଏକ କନ୍ୟା, ପଞ୍ଚାଳୀ, ବେଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଉଠିଆସିଲେ—ସୁନ୍ଦର ଶରୀର, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଅଙ୍ଗ, ଗଭୀର ଚକ୍ଷୁ, ଚଉଡ଼ା କଟି।
ଶ୍ଯାମା ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷୀ ନୀଲକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଧଜା। ତାମ୍ରତୁଙ୍ଗନଖୀ ସୁଭ୍ରୂଶ୍ଚାରୁପୀନପଯୋଧରା
ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ, ଗାଢ଼ ନୀଳ ଚୁଲି, ତାମ୍ର ଉଚ୍ଚ ନଖ, ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି, ଆକର୍ଷକ ଏବଂ ଭରିପୁରା ଅଂଶ।
ମାନୁଷଂ ଵିଗ୍ରହଂ କୃତ୍ଵା ସାକ୍ଷାଦମରଵର୍ଣିନୀ। ନୀଲୋତ୍ପଲସମୋ ଗନ୍ଧୋ ଯସ୍ଯାଃ କ୍ରୋଶାତ୍ପ୍ରଧାଵତି
ମାନବ ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ତଥାପି ଦେବୀଙ୍କ ପରି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ଚମକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନୀଳ କମଳ ସଦୃଶ ସୁଗନ୍ଧ ଦୂରପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଥିଲା।
ଯା ବିଭର୍ତି ପରଂ ରୂପଂ ଯସ୍ଯା ନାସ୍ତ୍ଯୁପମା ଭୁଵି। ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷାଣାମୀପ୍ସିତାଂ ଦେଵରୂପିଣୀମ୍
ସେ ଅପୂର୍ବ ରୂପର ମାଲିକା, ପୃଥିବୀରେ ଯାହାର ସମାନ କେହି ନାହିଁ; ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ଯାହାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଦେବୀ ସଦୃଶ ରୂପ ଥିଲା।
ସଦୃଶୀ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଅର୍ଜୁନସ୍ଯେତି ଭାରତ। ଊଚୁଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସୋ ରାଜଭକ୍ତିପୁରସ୍କୃତାଃ
'ଏହି କନ୍ୟା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ମେଳ,' ବୋଲି ରାଜାଙ୍କ ଭକ୍ତ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ।