ପ୍ରପେଦେ ଚ୍ଛନ୍ଦଯନ୍କାମୈରୁପଯାଜଂ ଧୃତଵ୍ରତମ୍। ପାଦଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରିଯଵାକ୍ସର୍ଵକାମଦଃ
ସେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀ ଉପୟାଜଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ପାଦ ସେବା କରି, ମିଠା କଥା କହି, ସେବା କରି ଲାଗି ରହିଲେ।
ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯମୁପଯାଜମୁଵାଚ ସଃ। ଯେନ ମେ କର୍ମଣା ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଯାଦ୍ଦ୍ରୋଣମୃତ୍ଯଵେ
ଯଥାଯଥ ଉପୟାଜଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେ କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯଦି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଯାହାର ଫଳରେ ମୋ ପୁଅ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହେବ।'
ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ଭାର୍ଯା ଭଵେଦ୍ଯା ଵରଵର୍ଣିନୀ।' ଉପଯାଜ କୃତେ ତସ୍ମିନ୍ ଗଵାଂ ଦାତାଽସ୍ମି ତେଽର୍ବୁଦଂ
'ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀ ଝିଅ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉ; ଉପୟାଜ, ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦେଇବି।'
ଯଦ୍ଵା ତେଽନ୍ଯଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନସଃ ସୁପ୍ରିଯଂ ଭଵେତ୍। ସର୍ଵଂ ତତ୍ତେ ପ୍ରଦାତାଽହଂ ନ ହି ମେଽତ୍ରାସ୍ତି ସଂଶଯଃ
'ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ମନକୁ ଯାହା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଲାଗେ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ଦେବି—ମୋର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ନାହମିତ୍ଯେଵଂ ତମୃଷିଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଆରାଧଯିଷ୍ଯନ୍ଦ୍ରୁପଦଃ ସ ତଂ ପର୍ଯଚରତ୍ପୁନଃ
ଏପରି କହିଲେ, ସେ ଋଷି କେବଳ 'ନା' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ଦ୍ରୁପଦ ପୁନି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ସେବା କରି ରହିଲେ।
ତତଃ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାନ୍ତେ ଦ୍ରୁପଦଂ ସ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ। ଉପଯାଜୋଽବ୍ରଵୀତ୍କାଲେ ରାଜନ୍ମଧୁରଯା ଗିରା
ଏଭଳି ଏକ ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ଉପୟାଜ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ମିଠା କଥାରେ କହିଲେ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ମମାଗୃହ୍ମାଦ୍ଵିଚରନ୍ ଗହନେ ଵନେ। ଅପରିଜ୍ଞାତଶୌଚାଯାଂ ଭୂମୌ ନିପତିତଂ ଫଲମ୍
ମୋର ବଡ଼ ଭାଇ ଘରୁ ବାହାରି ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏକ ଫଳ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ପବିତ୍ରତା କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ରତା ଅଜଣା ଥିଲା।
ତଦପଶ୍ଯମହଂ ଭ୍ରାତୁରସାମ୍ପ୍ରତମନୁଵ୍ରଜନ୍। ଵିମର୍ଶଂ ସଂକରାଦାନେ ନାଯଂ କୁର୍ଯାତ୍କଦାଚନ
ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ମୋର ଭାଇଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଭାବିଲି: ଯାହା ମିଶ୍ରିତ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତ, ତାହା କେବେ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଫଲସ୍ଯ ନାପଶ୍ଯଦ୍ଦୋଷାନ୍ପାପାନୁବନ୍ଧକାନ୍। ଵିଵିନକ୍ତି ନ ଶୌଚଂ ଯଃ ସୋଽନ୍ଯତ୍ରାପି କଥଂ ଭଵେତ୍
ଫଳଟିକୁ ଦେଖି ସେ ତାହାର ଦୋଷ କିମ୍ବା ପାପ ଫଳ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ଯିଏ ପବିତ୍ରତା ବିଚାର କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେ ଅନ୍ୟଠାରେ କିପରି ବିଚାର କରିପାରିବ?
ସଂହିତାଧ୍ଯଯନଂ କୁର୍ଵନ୍ଵସନ୍ଗୁରୁକୁଲେ ଚ ଯଃ। ଭୈକ୍ଷମୁତ୍ସୃଷ୍ଟମନ୍ଯେଷାଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ୍ମ ଚ ଯଦା ତଦା
ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରହି ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଅନ୍ୟମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଭିକ୍ଷା ଯେତେବେଳେ ମିଳୁଥିଲା, ସେ ଖାଇଁଥିଲେ।
କୀର୍ତଯନ୍ଗୁଣମନ୍ନାନାମଘୃଣୀ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ। ତଂ ଵୈ ଫଲାର୍ଥିନଂ ମନ୍ଯେ ଭ୍ରାତରଂ ତର୍କଚକ୍ଷୁଷା
ସେ ବାରମ୍ବାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟର ଗୁଣ ଗାଇଥିଲେ ଏବଂ କୃପା ଥିଲା ନାହିଁ; ବିବେକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଁ ଏହି ଭାଇଙ୍କୁ ଫଳ ଲାଗି ଆସା କରୁଥିବା ବୋଲି ଭାବେ।
ତଂ ଵୈ ଗଚ୍ଛସ୍ଵ ନୃପତେ ସ ତ୍ଵାଂ ସଂଯାଜଯିଷ୍ଯତି। ଜୁଗୁପ୍ସମାନୋ ନୃପତିର୍ମନସେଦଂ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଅ; ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିଦେବେ, ଯଦିଓ ରାଜା ମନରେ ଏହି ଭାବ ଆସି ଅସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କରିବେ।
ଉପଯାଜଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯାଜସ୍ଯାଶ୍ରମମଭ୍ଯଗାତ୍। ଅଭିସମ୍ପୂଜ୍ଯ ପୂଜାର୍ହମଥ ଯାଜମୁଵାଚ ହ
ଉପୟାଜଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଯାଜା ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ପୂଜା ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ପରେ ଯାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯୁତାନି ଦଦାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ଗଵାଂ ଯାଜଯ ମାଂ ଵିଭୋ। ଦ୍ରୋଣଵୈରାଭିସନ୍ତପ୍ତଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦଯିତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠିଏ ଅଷ୍ଟି ହଜାର ଗାଈ ଦେଇବି; ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କର, ମୋ ଦ୍ରୋଣ ସହ ଶତ୍ରୁତାରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଖୁସି କର।
ସ ହି ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରେ ଚାପ୍ଯନୁତ୍ତମଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ରୋଣଃ ପରାଜୈଷ୍ଟ ମାଂ ଵୈ ସ ସଖିଵିଗ୍ରହେ
ସେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରରେ ଅପରିମିତ; ଏହି କାରଣରୁ ଦ୍ରୋଣ ମୋତେ ସଖାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହରାଇଥିଲେ।
କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ନାସ୍ତି ତସ୍ଯାସ୍ଯାଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ କଶ୍ଚିଦଗ୍ରଣୀଃ। କୌରଵାଚାଯର୍ମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କଠାରେ ଉତ୍ତମ କୌରବ ଗୁରୁ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପରି ଜଣେ ମଧ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାହିଁ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଶରଜାଲାନି ପ୍ରାଣିଦେହହରାଣି ଚ। ଷଡରତ୍ନି ଧନୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ ପରମଂ ମହତ୍
ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ତୀରବୃଷ୍ଟି ଜୀବନ ଓ ଦେହ ନେଇଯାଏ; ତାଙ୍କର ଛଅ ମଣିର ଧନୁଁ ବହୁତ ବଡ଼ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଖାଯାଏ।
ସ ହି ବ୍ରାହ୍ମଣଵେଷେଣ କ୍ଷାତ୍ରଂ ଵେଗମଶଂସଯମ୍। ପ୍ରତିହନ୍ତି ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ମହାମନାଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ତ୍ୱରିତ ଶକ୍ତି ଦେଖାନ୍ତି; ମହାମନା ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଶୂର ବାଣଧାରୀ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରନ୍ତି।
କ୍ଷତ୍ରୋଚ୍ଛେଦାଯ ଵିହିତୋ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯ ଇଵାସ୍ଥିତଃ। ତସ୍ଯ ହ୍ଯସ୍ତ୍ରବଲଂ ଘୋରମପ୍ରଧୃଷ୍ଯଂ ନରୈର୍ଭୁଵି
ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାଶ ପାଇଁ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ପରି ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ଅଜୟ।
ବ୍ରାହ୍ମଂ ସନ୍ଧାରଯଂସ୍ତେଜୋ ହୁତାହୁତିରିଵାନଲଃ। ସମେତ୍ଯ ସ ଦହତ୍ଯାଜୌ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମପୁରଃସରଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଜ ଧାରଣ କରି, ହୋମ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ଅଗ୍ନି ପରି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମିଳି ଜଳାଇଦିଅନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପୂର୍ବକ।
ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରେ ଚ ଵିହିତେ ବ୍ରାହ୍ମଂ ତେଜୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ। ସୋଽହଂ କ୍ଷାତ୍ରାଦ୍ବଲାଦ୍ଧୀନୋ ବ୍ରାହ୍ମଂ ତେଜଃ ପ୍ରପେଦିଵାନ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ, ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଜ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତେଣୁ ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତିରେ ଦୁର୍ବଳ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଜ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି।
ଦ୍ରୋଣାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟମାସାଦ୍ଯ ଭଵନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମମ୍। ଦ୍ରୋଣାନ୍ତକମହଂ ପୁତ୍ରଂ ଲଭେଯଂ ଯୁଧି ଦୁର୍ଜଯମ୍
ଦ୍ରୋଣଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଥମ ତୁମକୁ ପାଇ, ମୁଁ ଏମିତି ଜଣେ ପୁଅ ପାଇପାରିବି, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବ।
ତତ୍କର୍ମ କୁରୁ ମେ ମେ ଯାଜ ଵିତରାମ୍ଯର୍ବୁଦଂ ଗଵାମ୍। ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଯାଜୋ ଯାଜ୍ଯାର୍ଥମୁପକଲ୍ପଯତ୍
ମୋ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଯାଜା; ମୁଁ ତୁମକୁ କୋଟି ଗାଈ ଦେଇବି। 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ଯାଜା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।
ଗୁର୍ଵର୍ଥ ଇତି ଚାକାମମୁପଯାଜମଚୋଦଯତ୍। ଯାଜୋ ଦ୍ରୋଣଵିନାଶାଯ ପ୍ରତିଜଜ୍ଞେ ତଥା ଚ ସଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଇଚ୍ଛା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉପୟାଜା ଯାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ; ଯାଜା ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ ଏବଂ ତାହା କରିଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଉପଯାଜୋ ମହାତପାଃ। ଆଚଖ୍ଯୌ କର୍ମ ଵୈତାନଂ ତଦା ପୁତ୍ରଫଲାଯ ଵୈ
ତାପରେ, ଉପୟାଜ ନାମକ ମହାତପସ୍ବୀ, ସେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଅ ପାଇଁ ଫଳଦାୟକ ଭାଇଥାନ ବିଧି ବିସ୍ତାରରେ ବୁଝାଇଲେ।
ସ ଚ ପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାତେଜା ମହାବଲଃ। ଇଷ୍ଯତେ ଯଦ୍ଵିଧୋ ରାଜନ୍ଭଵିତା ତେ ତଥାଵିଧଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଯେପରି ଚାହୁଁଛ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ବଳବାନ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ।
ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ହନ୍ତାରଂ ସୋଽଭିସନ୍ଧାଯ ଭୂପତିଃ। ଆଜହ୍ଵେ ତତ୍ତଥା ସର୍ଵଂ ଦ୍ରୁପଦଃ କର୍ମସିଦ୍ଧଯେ
ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ରାଜା ଦ୍ରୁପଦ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିଲେ।
ଯାଜସ୍ତୁ ହଵନସ୍ଯାନ୍ତେ ଦେଵୀମାଜ୍ଞାପଯତ୍ତଦା। ପ୍ରେହି ମାଂ ରାଜ୍ଞି ପୃଷତି ମିଥୁନଂ ତ୍ଵାମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଯାଜ୍ଞ ଶେଷରେ, ଯାଜ ରାଣୀ ପୃଷତୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଖକୁ ଆସ, ରାଣୀ, ଦମ୍ପତି ଏବେ ଉପସ୍ଥିତ।'
ଅଵଲିପ୍ତଂ ମୁଖଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦିଵ୍ଯାନ୍ଗନ୍ଧାନ୍ବିଭର୍ମି ଚ। ସୂତାର୍ଥେ ନୋପଲବ୍ଧାଽସ୍ମି ତିଷ୍ଠ ଯାଜ ମମ ପ୍ରିଯେ
'ମୋ ମୁହଁ ଲେପିତ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଧରିଛି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏଉଁ ଗର୍ଭଧାରଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହେଁ। ଯାଜ, ମୋ ପ୍ରିୟ, ଦୟାକରି ଅପେକ୍ଷା କର।'
ଯାଜେନ ଶ୍ରପିତଂ ହଵ୍ଯମୁପଯାଜାଭିମନ୍ତ୍ରିତମ୍। କଥଂ କାମଂ ନ ସନ୍ଦଧ୍ଯାତ୍ସା ତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରେହି ତିଷ୍ଠ ଵା
'ଯାଜ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହବି ଉପୟାଜଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରରେ ସଂସ୍କୃତ ହୋଇଛି। ଏପରି ଅନୁଷ୍ଠାନ ହେଲେ କିପରି ଚାହିଦା ଫଳ ମିଳିବ ନାହିଁ? ତେଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଚାହିଁଲେ ଯାଅ, କିମ୍ବା ରୁହ।'