ଅସତ୍କାରଃ ସ ତୁ ମହାନ୍ମୁହୂର୍ତମପି ତସ୍ଯ ତୁ। ନାପୈତି ହୃଦଯାଦ୍ରାଜ୍ଞୋ ଦୁର୍ମନାଃ ସ କୃଶୋଽଭଵତ୍
ତଥାପି ସେ ମହା ଅପମାନ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଯାଇନଥିଲା; ମନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ ଶୋକରେ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ।
ଅମର୍ଷୀ ଦ୍ରୁପଦୋ ରାଜା କର୍ମସିଦ୍ଧାନ୍ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାନ୍। ଅନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ପରିଚକ୍ରାମ ବ୍ରାହ୍ମଣାଵସଥାନ୍ବହୂନ୍
ଦ୍ରୁପଦ ରାଜା ରୋଷରେ ଜଳୁଥିବା, କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଖୋଜିବାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଘରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ପରୀପ୍ସନ୍ଵୈ ଶୋକୋପହତଚେତନଃ। `ଦ୍ରୋଣେନ ଵୈରଂ ଦ୍ରୁପଦୋ ନ ସୁଷ୍ଵାପ ସ୍ମରନ୍ସଦା।' ନାସ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠମପତ୍ଯଂ ମ ଇତି ନିତ୍ଯମଚିନ୍ତଯତ୍
ପୁଅ ହେବାକୁ ଆଶା କରୁଥିବା, ଶୋକରେ ମନ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଦ୍ରୁପଦ, ସଦା ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ ମନେ କରି, ଭଲ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ଠିକ୍ ଭଳି ଶୁଏ ପାରୁନଥିଲେ।
ଜାତାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ସ ନିର୍ଵେଦାଦ୍ଧିଗ୍ବନ୍ଧୂନିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍। ନିଃଶ୍ଵାସପରମଶ୍ଚାସୀଦ୍ଦ୍ରୋଣଂ ପ୍ରତିଚିକୀର୍ଷଯା
ଏପରି ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅମାନେ ପ୍ରତି ନିରାଶ ହୋଇ, 'ବନ୍ଧୁମାନେ କଣ କାମର?' ବୋଲି କହି, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ମନେ ଧରିଥିଲେ।
ପ୍ରଭାଵଂ ଵିନଯଂ ଶିକ୍ଷାଂ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଚରିତାନି ଚ। କ୍ଷାତ୍ରେଣ ଚ ବଲେନାସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯନ୍ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛତ
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଶକ୍ତି, ନମ୍ରତା, ଶିକ୍ଷା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ନିଜର କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରତିକର୍ତୁଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯତମାନୋଽପି ଭାରତ। ଅଭିତଃ ସୋଽଥ କଲ୍ମାଷୀଂ ଗଙ୍ଗାକୂଲେ ପରିଭ୍ରମନ୍
ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଅନ୍ଧାରା ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଵସଥଂ ପୁମ୍ଯମାସସାଦ ମହୀପତିଃ। ତତ୍ର ନାସ୍ନାତକଃ କଶ୍ଚିନ୍ନ ଚାସୀଦଵ୍ରତୀ ଦ୍ଵିଜଃ
ସେ ରାଜା ଏକ ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଅନଦିକ୍ଷିତ କିମ୍ବା ଅନବ୍ରତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ ନାହିଁ।
ଅଧୀଯାନୌ ମହାଭାଗୌ ସୋଽପଶ୍ଯତ୍ସଂଶିତଵ୍ରତୌ। ଯାଜୋପଯାଜୌ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀ ଶାମ୍ଯନ୍ତୌ ପରମେଷ୍ଠିନୌ
ସେଠାରେ ସେ ଦୁଇ ମହାନ ଓ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଯାଜ ଓ ଉପୟାଜଙ୍କୁ ପଢ଼ା ଓ ଆତ୍ମସଂଯମରେ ଲିନ ଦେଖିଲେ।
ସଂହିତାଧ୍ଯଯନେ ଯୁକ୍ତୌ ଗୋତ୍ରତଶ୍ଚାପି କାଶ୍ଯପୌ। ତାରଣେଯୌ ଯୁକ୍ତରୂପୌ ବ୍ରାହ୍ମଣାଵୃଷିସତ୍ତମୌ
ସେମାନେ ସଂହିତା ପଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଗୋତ୍ରରେ କାଶ୍ୟପ, ଦୁଇ ତାରଣେୟ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଯୋଗ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ ତାଵାମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ସର୍ଵକାମୈରତନ୍ଦ୍ରିତଃ। ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ବଲଂ ତଯୋସ୍ତତ୍ର କନୀଯାଂସମୁପହ୍ଵରେ
ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ସମ୍ମାନ ସହିତ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କ ଶକ୍ତି ବୁଝି, ଗୋପନରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରପେଦେ ଚ୍ଛନ୍ଦଯନ୍କାମୈରୁପଯାଜଂ ଧୃତଵ୍ରତମ୍। ପାଦଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରିଯଵାକ୍ସର୍ଵକାମଦଃ
ସେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀ ଉପୟାଜଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ପାଦ ସେବା କରି, ମିଠା କଥା କହି, ସେବା କରି ଲାଗି ରହିଲେ।
ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯମୁପଯାଜମୁଵାଚ ସଃ। ଯେନ ମେ କର୍ମଣା ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଯାଦ୍ଦ୍ରୋଣମୃତ୍ଯଵେ
ଯଥାଯଥ ଉପୟାଜଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେ କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯଦି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଯାହାର ଫଳରେ ମୋ ପୁଅ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହେବ।'
ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ଭାର୍ଯା ଭଵେଦ୍ଯା ଵରଵର୍ଣିନୀ।' ଉପଯାଜ କୃତେ ତସ୍ମିନ୍ ଗଵାଂ ଦାତାଽସ୍ମି ତେଽର୍ବୁଦଂ
'ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀ ଝିଅ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉ; ଉପୟାଜ, ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦେଇବି।'
ଯଦ୍ଵା ତେଽନ୍ଯଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନସଃ ସୁପ୍ରିଯଂ ଭଵେତ୍। ସର୍ଵଂ ତତ୍ତେ ପ୍ରଦାତାଽହଂ ନ ହି ମେଽତ୍ରାସ୍ତି ସଂଶଯଃ
'ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ମନକୁ ଯାହା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଲାଗେ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ଦେବି—ମୋର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ନାହମିତ୍ଯେଵଂ ତମୃଷିଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଆରାଧଯିଷ୍ଯନ୍ଦ୍ରୁପଦଃ ସ ତଂ ପର୍ଯଚରତ୍ପୁନଃ
ଏପରି କହିଲେ, ସେ ଋଷି କେବଳ 'ନା' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ଦ୍ରୁପଦ ପୁନି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ସେବା କରି ରହିଲେ।
ତତଃ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାନ୍ତେ ଦ୍ରୁପଦଂ ସ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ। ଉପଯାଜୋଽବ୍ରଵୀତ୍କାଲେ ରାଜନ୍ମଧୁରଯା ଗିରା
ଏଭଳି ଏକ ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ଉପୟାଜ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ମିଠା କଥାରେ କହିଲେ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ମମାଗୃହ୍ମାଦ୍ଵିଚରନ୍ ଗହନେ ଵନେ। ଅପରିଜ୍ଞାତଶୌଚାଯାଂ ଭୂମୌ ନିପତିତଂ ଫଲମ୍
ମୋର ବଡ଼ ଭାଇ ଘରୁ ବାହାରି ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏକ ଫଳ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ପବିତ୍ରତା କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ରତା ଅଜଣା ଥିଲା।
ତଦପଶ୍ଯମହଂ ଭ୍ରାତୁରସାମ୍ପ୍ରତମନୁଵ୍ରଜନ୍। ଵିମର୍ଶଂ ସଂକରାଦାନେ ନାଯଂ କୁର୍ଯାତ୍କଦାଚନ
ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ମୋର ଭାଇଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଭାବିଲି: ଯାହା ମିଶ୍ରିତ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତ, ତାହା କେବେ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଫଲସ୍ଯ ନାପଶ୍ଯଦ୍ଦୋଷାନ୍ପାପାନୁବନ୍ଧକାନ୍। ଵିଵିନକ୍ତି ନ ଶୌଚଂ ଯଃ ସୋଽନ୍ଯତ୍ରାପି କଥଂ ଭଵେତ୍
ଫଳଟିକୁ ଦେଖି ସେ ତାହାର ଦୋଷ କିମ୍ବା ପାପ ଫଳ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ଯିଏ ପବିତ୍ରତା ବିଚାର କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେ ଅନ୍ୟଠାରେ କିପରି ବିଚାର କରିପାରିବ?
ସଂହିତାଧ୍ଯଯନଂ କୁର୍ଵନ୍ଵସନ୍ଗୁରୁକୁଲେ ଚ ଯଃ। ଭୈକ୍ଷମୁତ୍ସୃଷ୍ଟମନ୍ଯେଷାଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ୍ମ ଚ ଯଦା ତଦା
ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରହି ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଅନ୍ୟମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଭିକ୍ଷା ଯେତେବେଳେ ମିଳୁଥିଲା, ସେ ଖାଇଁଥିଲେ।
କୀର୍ତଯନ୍ଗୁଣମନ୍ନାନାମଘୃଣୀ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ। ତଂ ଵୈ ଫଲାର୍ଥିନଂ ମନ୍ଯେ ଭ୍ରାତରଂ ତର୍କଚକ୍ଷୁଷା
ସେ ବାରମ୍ବାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟର ଗୁଣ ଗାଇଥିଲେ ଏବଂ କୃପା ଥିଲା ନାହିଁ; ବିବେକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଁ ଏହି ଭାଇଙ୍କୁ ଫଳ ଲାଗି ଆସା କରୁଥିବା ବୋଲି ଭାବେ।
ତଂ ଵୈ ଗଚ୍ଛସ୍ଵ ନୃପତେ ସ ତ୍ଵାଂ ସଂଯାଜଯିଷ୍ଯତି। ଜୁଗୁପ୍ସମାନୋ ନୃପତିର୍ମନସେଦଂ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଅ; ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିଦେବେ, ଯଦିଓ ରାଜା ମନରେ ଏହି ଭାବ ଆସି ଅସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କରିବେ।
ଉପଯାଜଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯାଜସ୍ଯାଶ୍ରମମଭ୍ଯଗାତ୍। ଅଭିସମ୍ପୂଜ୍ଯ ପୂଜାର୍ହମଥ ଯାଜମୁଵାଚ ହ
ଉପୟାଜଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଯାଜା ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ପୂଜା ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ପରେ ଯାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯୁତାନି ଦଦାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ଗଵାଂ ଯାଜଯ ମାଂ ଵିଭୋ। ଦ୍ରୋଣଵୈରାଭିସନ୍ତପ୍ତଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦଯିତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠିଏ ଅଷ୍ଟି ହଜାର ଗାଈ ଦେଇବି; ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କର, ମୋ ଦ୍ରୋଣ ସହ ଶତ୍ରୁତାରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଖୁସି କର।
ସ ହି ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରେ ଚାପ୍ଯନୁତ୍ତମଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ରୋଣଃ ପରାଜୈଷ୍ଟ ମାଂ ଵୈ ସ ସଖିଵିଗ୍ରହେ
ସେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରରେ ଅପରିମିତ; ଏହି କାରଣରୁ ଦ୍ରୋଣ ମୋତେ ସଖାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହରାଇଥିଲେ।
କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ନାସ୍ତି ତସ୍ଯାସ୍ଯାଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ କଶ୍ଚିଦଗ୍ରଣୀଃ। କୌରଵାଚାଯର୍ମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କଠାରେ ଉତ୍ତମ କୌରବ ଗୁରୁ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପରି ଜଣେ ମଧ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାହିଁ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଶରଜାଲାନି ପ୍ରାଣିଦେହହରାଣି ଚ। ଷଡରତ୍ନି ଧନୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ ପରମଂ ମହତ୍
ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ତୀରବୃଷ୍ଟି ଜୀବନ ଓ ଦେହ ନେଇଯାଏ; ତାଙ୍କର ଛଅ ମଣିର ଧନୁଁ ବହୁତ ବଡ଼ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଖାଯାଏ।
ସ ହି ବ୍ରାହ୍ମଣଵେଷେଣ କ୍ଷାତ୍ରଂ ଵେଗମଶଂସଯମ୍। ପ୍ରତିହନ୍ତି ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ମହାମନାଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ତ୍ୱରିତ ଶକ୍ତି ଦେଖାନ୍ତି; ମହାମନା ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଶୂର ବାଣଧାରୀ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରନ୍ତି।
କ୍ଷତ୍ରୋଚ୍ଛେଦାଯ ଵିହିତୋ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯ ଇଵାସ୍ଥିତଃ। ତସ୍ଯ ହ୍ଯସ୍ତ୍ରବଲଂ ଘୋରମପ୍ରଧୃଷ୍ଯଂ ନରୈର୍ଭୁଵି
ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାଶ ପାଇଁ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ପରି ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ଅଜୟ।
ବ୍ରାହ୍ମଂ ସନ୍ଧାରଯଂସ୍ତେଜୋ ହୁତାହୁତିରିଵାନଲଃ। ସମେତ୍ଯ ସ ଦହତ୍ଯାଜୌ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମପୁରଃସରଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଜ ଧାରଣ କରି, ହୋମ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ଅଗ୍ନି ପରି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମିଳି ଜଳାଇଦିଅନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପୂର୍ବକ।