ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ ତେ ଭୀତାଃ ପାଞ୍ଚାଲାନ୍ପାଣ୍ଡଵାଦଯଃ। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୈଶ୍ଚ ସହିତାଃ ପୁନର୍ଦ୍ରୋଣେନ ଚୋଦିତାଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ, ପାଣ୍ଡବ ଓ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ, ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ଯଜ୍ଞସେନେନ ସଂଗମ୍ଯ କର୍ଣଦୁର୍ଯୋଧନାଦଯଃ। ନିର୍ଜିତାଃ ସଂନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ତଥା ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭାଃ
ଯଜ୍ଞସେନଙ୍କ ସହ କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ପରାଜିତ ହୋଇ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
ତତଃ ପାଣ୍ଡୁସୁତାଃ ପଞ୍ଚ ନିର୍ଜିତ୍ଯ ଦ୍ରୁପଦଂ ଯୁଧି। ଦ୍ରୋଣାଯ ଦର୍ଶଯାମାସୁର୍ବଦ୍ଧ୍ଵା ସସଚିଵଂ ତଦା
ତାପରେ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ଯୁଦ୍ଧରେ ଡ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଜିତି, ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ବାନ୍ଧି ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଗଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ମହେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଦାନଵମ୍। ମହେନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ରଃ ପାଞ୍ଚାଲଂ ଜିତଵାନର୍ଜୁନସ୍ତଦା
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଅଜୟ ଅର୍ଜୁନ ସେହିବେଳେ ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜାଙ୍କୁ ଜିତିଲେ, ଯେପରି ମହେନ୍ଦ୍ର ଦାନବଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ମହାଵୀର୍ଯଂ ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ମହୌଜସଃ। ଵ୍ଯସ୍ମଯନ୍ତ ଜନାଃ ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଞସେନସ୍ଯ ବାନ୍ଧଵାଃ
ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କ ବିରାଟ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ଯଜ୍ଞସେନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ପ୍ରାର୍ଥଯାମି ତ୍ଵଯା ସଖ୍ଯଂ ପୁନରେଵ ନରାଧିପ। ଅରାଜା କିଲ ନୋ ରାଜ୍ଞଃ ସଖା ଭଵିତୁମର୍ହତି
'ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ତୁମ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଚାହେଁ, ରାଜା; ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ନୁହେଁ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଅତଃ ପ୍ରଯତିତଂ ରାଜ୍ଯେ ଯଜ୍ଞସେନ ତ୍ଵଯା ସହ। ରାଜାଽସି ଦକ୍ଷିଣେ କୂଲେ ଭାଗୀରଥ୍ଯାହମୁତ୍ତରେ
ଏହିପରି, ଯଜ୍ଞସେନ, ରାଜ୍ୟ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟିଗଲା; ତୁମେ ଭାଗୀରଥୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ରାଜା, ମୁଁ ଉତ୍ତର କୂଳରେ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ହି ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୋ ଭାରଦ୍ଵାଜେନ ଧୀମତା। ଉଵାଚାସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦ୍ରୋଣଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମମ୍
ଏପରି ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜା ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏଵଂ ଭଵତୁ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଭାରଦ୍ଵାଜ ମହାମତେ। ସଖ୍ଯଂ ତଦେଵ ଭଵତୁ ଶଶ୍ଵଦ୍ଯଦଭିମନ୍ଯସେ
ଏହିପରି ହେଉ, ଭାରଦ୍ୱାଜ, ତୁମେ ଯେପରି ଚାହଁ, ସେଇ ସଖ୍ୟତା ସଦା ସ୍ଥିର ରହୁ।
ଏଵମନ୍ଯୋନ୍ଯମୁକ୍ତ୍ଵା ତୌ କୃତ୍ଵା ସଖ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍। ଜଗ୍ମତୁର୍ଦ୍ରୋଣପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୌ ଯଥାଗତମରିନ୍ଦମୌ
ଏଭଳି ଦୁଇଜଣେ ଏକାପରେ ଏକା କଥା କହି, ଅପୂର୍ବ ସଖ୍ୟତା ବନ୍ଧି, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଦ୍ରୁପଦ ପୁନି ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ଅସତ୍କାରଃ ସ ତୁ ମହାନ୍ମୁହୂର୍ତମପି ତସ୍ଯ ତୁ। ନାପୈତି ହୃଦଯାଦ୍ରାଜ୍ଞୋ ଦୁର୍ମନାଃ ସ କୃଶୋଽଭଵତ୍
ତଥାପି ସେ ମହା ଅପମାନ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଯାଇନଥିଲା; ମନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ ଶୋକରେ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ।
ଅମର୍ଷୀ ଦ୍ରୁପଦୋ ରାଜା କର୍ମସିଦ୍ଧାନ୍ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାନ୍। ଅନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ପରିଚକ୍ରାମ ବ୍ରାହ୍ମଣାଵସଥାନ୍ବହୂନ୍
ଦ୍ରୁପଦ ରାଜା ରୋଷରେ ଜଳୁଥିବା, କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଖୋଜିବାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଘରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ପରୀପ୍ସନ୍ଵୈ ଶୋକୋପହତଚେତନଃ। `ଦ୍ରୋଣେନ ଵୈରଂ ଦ୍ରୁପଦୋ ନ ସୁଷ୍ଵାପ ସ୍ମରନ୍ସଦା।' ନାସ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠମପତ୍ଯଂ ମ ଇତି ନିତ୍ଯମଚିନ୍ତଯତ୍
ପୁଅ ହେବାକୁ ଆଶା କରୁଥିବା, ଶୋକରେ ମନ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଦ୍ରୁପଦ, ସଦା ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ ମନେ କରି, ଭଲ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ଠିକ୍ ଭଳି ଶୁଏ ପାରୁନଥିଲେ।
ଜାତାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ସ ନିର୍ଵେଦାଦ୍ଧିଗ୍ବନ୍ଧୂନିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍। ନିଃଶ୍ଵାସପରମଶ୍ଚାସୀଦ୍ଦ୍ରୋଣଂ ପ୍ରତିଚିକୀର୍ଷଯା
ଏପରି ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅମାନେ ପ୍ରତି ନିରାଶ ହୋଇ, 'ବନ୍ଧୁମାନେ କଣ କାମର?' ବୋଲି କହି, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ମନେ ଧରିଥିଲେ।
ପ୍ରଭାଵଂ ଵିନଯଂ ଶିକ୍ଷାଂ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଚରିତାନି ଚ। କ୍ଷାତ୍ରେଣ ଚ ବଲେନାସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯନ୍ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛତ
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଶକ୍ତି, ନମ୍ରତା, ଶିକ୍ଷା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ନିଜର କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରତିକର୍ତୁଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯତମାନୋଽପି ଭାରତ। ଅଭିତଃ ସୋଽଥ କଲ୍ମାଷୀଂ ଗଙ୍ଗାକୂଲେ ପରିଭ୍ରମନ୍
ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଅନ୍ଧାରା ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଵସଥଂ ପୁମ୍ଯମାସସାଦ ମହୀପତିଃ। ତତ୍ର ନାସ୍ନାତକଃ କଶ୍ଚିନ୍ନ ଚାସୀଦଵ୍ରତୀ ଦ୍ଵିଜଃ
ସେ ରାଜା ଏକ ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଅନଦିକ୍ଷିତ କିମ୍ବା ଅନବ୍ରତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ ନାହିଁ।
ଅଧୀଯାନୌ ମହାଭାଗୌ ସୋଽପଶ୍ଯତ୍ସଂଶିତଵ୍ରତୌ। ଯାଜୋପଯାଜୌ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀ ଶାମ୍ଯନ୍ତୌ ପରମେଷ୍ଠିନୌ
ସେଠାରେ ସେ ଦୁଇ ମହାନ ଓ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଯାଜ ଓ ଉପୟାଜଙ୍କୁ ପଢ଼ା ଓ ଆତ୍ମସଂଯମରେ ଲିନ ଦେଖିଲେ।
ସଂହିତାଧ୍ଯଯନେ ଯୁକ୍ତୌ ଗୋତ୍ରତଶ୍ଚାପି କାଶ୍ଯପୌ। ତାରଣେଯୌ ଯୁକ୍ତରୂପୌ ବ୍ରାହ୍ମଣାଵୃଷିସତ୍ତମୌ
ସେମାନେ ସଂହିତା ପଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଗୋତ୍ରରେ କାଶ୍ୟପ, ଦୁଇ ତାରଣେୟ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଯୋଗ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ ତାଵାମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ସର୍ଵକାମୈରତନ୍ଦ୍ରିତଃ। ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ବଲଂ ତଯୋସ୍ତତ୍ର କନୀଯାଂସମୁପହ୍ଵରେ
ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ସମ୍ମାନ ସହିତ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କ ଶକ୍ତି ବୁଝି, ଗୋପନରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରପେଦେ ଚ୍ଛନ୍ଦଯନ୍କାମୈରୁପଯାଜଂ ଧୃତଵ୍ରତମ୍। ପାଦଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରିଯଵାକ୍ସର୍ଵକାମଦଃ
ସେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀ ଉପୟାଜଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ପାଦ ସେବା କରି, ମିଠା କଥା କହି, ସେବା କରି ଲାଗି ରହିଲେ।
ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯମୁପଯାଜମୁଵାଚ ସଃ। ଯେନ ମେ କର୍ମଣା ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଯାଦ୍ଦ୍ରୋଣମୃତ୍ଯଵେ
ଯଥାଯଥ ଉପୟାଜଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେ କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯଦି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଯାହାର ଫଳରେ ମୋ ପୁଅ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହେବ।'
ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ଭାର୍ଯା ଭଵେଦ୍ଯା ଵରଵର୍ଣିନୀ।' ଉପଯାଜ କୃତେ ତସ୍ମିନ୍ ଗଵାଂ ଦାତାଽସ୍ମି ତେଽର୍ବୁଦଂ
'ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀ ଝିଅ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉ; ଉପୟାଜ, ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦେଇବି।'
ଯଦ୍ଵା ତେଽନ୍ଯଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନସଃ ସୁପ୍ରିଯଂ ଭଵେତ୍। ସର୍ଵଂ ତତ୍ତେ ପ୍ରଦାତାଽହଂ ନ ହି ମେଽତ୍ରାସ୍ତି ସଂଶଯଃ
'ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ମନକୁ ଯାହା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଲାଗେ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ଦେବି—ମୋର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ନାହମିତ୍ଯେଵଂ ତମୃଷିଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଆରାଧଯିଷ୍ଯନ୍ଦ୍ରୁପଦଃ ସ ତଂ ପର୍ଯଚରତ୍ପୁନଃ
ଏପରି କହିଲେ, ସେ ଋଷି କେବଳ 'ନା' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ଦ୍ରୁପଦ ପୁନି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ସେବା କରି ରହିଲେ।
ତତଃ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାନ୍ତେ ଦ୍ରୁପଦଂ ସ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ। ଉପଯାଜୋଽବ୍ରଵୀତ୍କାଲେ ରାଜନ୍ମଧୁରଯା ଗିରା
ଏଭଳି ଏକ ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ଉପୟାଜ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ମିଠା କଥାରେ କହିଲେ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ମମାଗୃହ୍ମାଦ୍ଵିଚରନ୍ ଗହନେ ଵନେ। ଅପରିଜ୍ଞାତଶୌଚାଯାଂ ଭୂମୌ ନିପତିତଂ ଫଲମ୍
ମୋର ବଡ଼ ଭାଇ ଘରୁ ବାହାରି ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏକ ଫଳ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ପବିତ୍ରତା କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ରତା ଅଜଣା ଥିଲା।
ତଦପଶ୍ଯମହଂ ଭ୍ରାତୁରସାମ୍ପ୍ରତମନୁଵ୍ରଜନ୍। ଵିମର୍ଶଂ ସଂକରାଦାନେ ନାଯଂ କୁର୍ଯାତ୍କଦାଚନ
ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ମୋର ଭାଇଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଭାବିଲି: ଯାହା ମିଶ୍ରିତ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତ, ତାହା କେବେ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଫଲସ୍ଯ ନାପଶ୍ଯଦ୍ଦୋଷାନ୍ପାପାନୁବନ୍ଧକାନ୍। ଵିଵିନକ୍ତି ନ ଶୌଚଂ ଯଃ ସୋଽନ୍ଯତ୍ରାପି କଥଂ ଭଵେତ୍
ଫଳଟିକୁ ଦେଖି ସେ ତାହାର ଦୋଷ କିମ୍ବା ପାପ ଫଳ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ଯିଏ ପବିତ୍ରତା ବିଚାର କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେ ଅନ୍ୟଠାରେ କିପରି ବିଚାର କରିପାରିବ?
ସଂହିତାଧ୍ଯଯନଂ କୁର୍ଵନ୍ଵସନ୍ଗୁରୁକୁଲେ ଚ ଯଃ। ଭୈକ୍ଷମୁତ୍ସୃଷ୍ଟମନ୍ଯେଷାଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ୍ମ ଚ ଯଦା ତଦା
ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରହି ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଅନ୍ୟମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଭିକ୍ଷା ଯେତେବେଳେ ମିଳୁଥିଲା, ସେ ଖାଇଁଥିଲେ।