ତଥା ସତ୍ଯଂ ସମାଖ୍ଯାହି ଜିହୀର୍ଷାମ୍ଯାଶ୍ରମାଦିମାମ୍। ସ ମନ୍ଯୁସ୍ତତ୍ର ହୃଦଯଂ ପ୍ରଦହନ୍ନିଵ ତିଷ୍ଠତି
'ତେବେ ସତ୍ୟ କହ, କାରଣ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ନେବାକୁ ଚାହେଁ। ରେଜ ମୋର ହୃଦୟକୁ ଜଳାଉଛି।'
ମତ୍ପୂର୍ଵଭାର୍ଯାଂ ଯଦିମାଂ ଭୃଗୁରାପ ସୁମଧ୍ଯମାମ୍। `ଅସଂମତମିଦଂ ମେଽଦ୍ଯ ହରିଷ୍ଯାମ୍ଯାଶ୍ରମାଦିମାମ୍
'ଯଦି ଭୃଗୁ ମୋର ପୂର୍ବ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଏହି ସୁନ୍ଦରୀକୁ ମୋ ଅନୁମତି ବିନା ନେଇଛନ୍ତି, ତେବେ ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ନେଇଯିବି।'
ଏଵଂ ରକ୍ଷସ୍ତମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଜ୍ଵଲିତଂ ଜାତଵେଦସମ୍। ଶଙ୍କମାନଂ ଭୃଗୋର୍ଭାର୍ଯାଂ ପୁନଃପୁନରପୃଚ୍ଛତ
ଏଭଳି ଭାବେ, ପୁଲୋମା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜାଟବେଦସଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପଚାରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭୃଗୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ବୋଲି ସନ୍ଦେହ ହେଉଥିଲା।
ତ୍ଵମଗ୍ନେ ସର୍ଵଭୂତାନାମନ୍ତଶ୍ଚରସି ନିତ୍ଯଦା। ସାକ୍ଷିଵତ୍ପୁଣ୍ଯପାପେଷୁ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି କଵେ ଵଚଃ
'ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସବୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ସଦା ବସିଛ। ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପର ସାକ୍ଷୀ ହେବା ସହ, ଏବେ ସତ୍ୟ କଥା କହ।'
ମତ୍ପୂର୍ଵଭାର୍ଯାଽପହୃତା ଭୃଗୁଣାଽନୃତକାରିଣା। ସେଯଂ ଯଦି ତଥା ମେ ତ୍ଵଂ ସତ୍ଯମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
'ମୋର ପୂର୍ବ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଭୃଗୁ ମିଥ୍ୟା କରି ନେଇଛନ୍ତି। ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ, ତେବେ ତୁମେ ମୋତେ ସତ୍ୟ କହିବାକୁ ଉଚିତ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵତ୍ତୋ ଭୃଗୋର୍ଭାର୍ଯାଂ ହରିଷ୍ଯାମ୍ଯାଶ୍ରମାଦିମାମ୍। ଜାତଵେଦଃ ପଶ୍ଯତସ୍ତେ ଵଦ ସତ୍ଯାଂ ଗିରଂ ମମ
'ତୁମ ପାଖରୁ ଶୁଣିବା ପରେ ଯଦି ସେ ଭୃଗୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ନେଇଯିବି। ହେ ଜାଟବେଦସ, ମୋତେ ଯଥାଯଥିକ ସତ୍ୟ କଥା କହ।'
ତସ୍ଯୈତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସପ୍ତାର୍ଚିର୍ଦୁଃଖିତୋଽଭଵତ୍। `ସତ୍ଯଂ ଵଦାମି ଯଦି ମେ ଶାପଃ ସ୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମାତ୍
ପୁଲୋମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସପ୍ତ ଶିଖା ଥିବା ଅଗ୍ନି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ—'ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିଲେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଶାପ ପଡ଼ିପାରେ।'
ଅସତ୍ଯଂ ଚେଦହଂ ବ୍ରୂଯାଂ ପତିଷ୍ଯେ ନରକାନ୍ଧ୍ରୁଵମ୍।' ଭୀତୋଽନୃତାଚ୍ଚ ଶାପାଚ୍ଚ ଭୃଗୋରିତ୍ଯବ୍ରଵୀଚ୍ଛନୈଃ
'ଯଦି ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କହିବି, ନିଶ୍ଚିତ ମୁଁ ନରକକୁ ପଡ଼ିବି।' ମିଥ୍ୟା ଓ ଶାପ ଭୟରେ, ସେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ କହିଲେ, 'ସେ ଭୃଗୁଙ୍କର।'
ତ୍ଵଯା ଵୃତା ପୁଲୋମେଯଂ ପୂର୍ଵଂ ଦାନଵନନ୍ଦନ। କିଂ ତ୍ଵିଯଂ ଵିଧିନା ପୂର୍ଵଂ ମନ୍ତ୍ରଵନ୍ନ ଵୃତା ତ୍ଵଯା
ହେ ଦାନବସୁତ, ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ପୁଲୋମାଙ୍କ ଝିଅକୁ ବରିଛିଲ, କିନ୍ତୁ କହ, ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବରିଥିଲ କି ?
ପିତ୍ରା ତୁ ଭୃଗଵେ ଦତ୍ତା ପୁଲୋମେଯଂ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଦଦାତି ନ ପିତା ତୁଭ୍ଯଂ ଵରଲୋଭାନ୍ମହାଯଶାଃ
କିନ୍ତୁ ପୁଲୋମାଙ୍କ ଝିଅକୁ ତାଙ୍କ ପିତା ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପିତା, ଯିଏ ମହାନ ଯଶସ୍ୱୀ ଓ ନାମୀ, ତୁମକୁ ଲୋଭରେ ଦେଇନଥିଲେ ।
ଅଥେମାଂ ଵେଦଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍। ଭାର୍ଯାମୃଷିର୍ଭୃଗୁଃ ପ୍ରାପ ମାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦାନଵ
ତାପରେ ଭୃଗୁ ଋଷି ବେଦ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଥାବିଧି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ମୋତେ ସାକ୍ଷୀ କରି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଭାବେ ପାଇଥିଲେ, ହେ ଦାନବ ।
ସେଯମିତ୍ଯଵଗଚ୍ଛାମି ନାନୃତଂ ଵକ୍ତୁମୁତ୍ସହେ। ନାନୃତଂ ହି ସଦା ଲୋକେ ପୂଜ୍ଯତେ ଦାନଵୋତ୍ତମ
ଏହି ମୁଁ ଯେପରି ବୁଝିଛି, ସେପରି ସତ୍ୟ କହୁଁଛି; ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିପାରିବିନି, କାରଣ ଏହି ଜଗତରେ ସତ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ ।
ଅଗ୍ନେରଥ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ରକ୍ଷଃ ପ୍ରଜହାର ତାମ୍। ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵରାହରୂପେଣ ମନୋମାରୁତରଂହସା
ଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାକ୍ଷସୀ ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମନ ଓ ପବନ ଭଳି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲେ ।
ତତଃ ସ ଗର୍ଭୋ ନିଵସନ୍କୁକ୍ଷୌ ଭୃଗୁକୁଲୋଦ୍ଵହ। ରୋଷାନ୍ମାତୁଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ କୁକ୍ଷେଶ୍ଚ୍ଯଵନସ୍ତେନ ସୋଽଭଵତ୍
ତାପରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଗୃହର ମହିଳାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ସେ ଶିଶୁ, ମାଆଙ୍କ ରୋଷରେ ଗର୍ଭରୁ ପଡ଼ିଗଲେ, ଏହିଭଳି ସେ ଚ୍ୟବନ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାତୁରୁଦରାଚ୍ଚ୍ଯୁତମାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସମ୍। ତଦ୍ରକ୍ଷୋ ଭସ୍ମସାଦ୍ଭୂତଂ ପପାତ ପରିମୁଚ୍ଯ ତାମ୍
ମାଆଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପଡ଼ିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ସେ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି, ସେ ରାକ୍ଷସୀ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ ।
ସା ତମାଦାଯ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ସସାର ଭୃଗୁନନ୍ଦନମ୍। ଚ୍ଯଵନଂ ଭାର୍ଗଵଂ ପୁତ୍ରଂ ପୁଲୋମା ଦୁଃଖମୂର୍ଚ୍ଛିତା
ସୁନ୍ଦର କଟିଯୁକ୍ତା ସେ ପୁଲୋମା ଦୁଃଖରେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭୃଗୁବଂଶୀ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ନେଇ ଦୌଡ଼ିଗଲେ ।
ତାଂ ଦଦର୍ଶ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵଲୋକପିତାମହଃ। ରୁଦତୀଂ ବାଷ୍ପପୂର୍ଣାକ୍ଷୀଂ ଭୃଗୋର୍ଭାର୍ଯାମନିନ୍ଦିତାମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଭୃଗୁଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ, ଲୁହରେ ଭରିଥିବା ଆଖିରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଲେ ।
ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ଭଗଵାନ୍ଵଧୂଂ ବ୍ରହ୍ମା ପିତାମହଃ। ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୂଦ୍ଭଵା ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରାଵର୍ତତ ମହାନଦୀ
ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ସେ ବଧୁକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଲୁହ ଥିବାରୁ ଏକ ବଡ଼ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।
ଆଵର୍ତନ୍ତୀ ସୃତିଂ ତସ୍ଯା ଭୃଗୋଃ ପତ୍ନ୍ଯାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ। ତସ୍ଯା ମାର୍ଗଂ ସୃତଵତୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ସରିତଂ ତଦା
ଭୃଗୁଙ୍କ ତପସ୍ୱିନୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରି, ସେ ନଦୀ ବହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା; ତାଙ୍କ ଚଳାପଥ ଦେଖି, ସେ ନଦୀ ସ୍ଥିର ହେଲା ।
ନାମ ତସ୍ଯାସ୍ତଦା ନଦ୍ଯାଶ୍ଚକ୍ରେ ଲୋକପିତାମହଃ। ଵଧୂସରେତି ଭଗଵାଂଶ୍ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସେ ନଦୀକୁ ନାମ ଦେଲେ—ଭଦୂସରା, କାରଣ ସେ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ବହୁଥିଲା ।
ସ ଏଵଂ ଚ୍ଯଵନୋ ଜଜ୍ଞେ ଭୃଗୋଃ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ତଂ ଦଦର୍ଶ ପିତା ତତ୍ର ଚ୍ଯଵନଂ ତାଂ ଚ ଭାମିନୀମ୍। ସ ପୁଲୋମାଂ ତତୋ ଭାର୍ଯାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁପିତୋ ଭୃଗୁଃ
ଏଭଳି ଭୃଗୁଙ୍କ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁଅ ଚ୍ୟବନ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଚ୍ୟବନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା ପୁଲୋମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ ଭୃଗୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୁଲୋମାକୁ ପଚାରିଲେ ।
କେନାସି ରକ୍ଷସେ ତସ୍ମୈ କଥିତା ତ୍ଵଂ ଜିହୀର୍ଷଵେ। ନ ହି ତ୍ଵା ଵେଦ ତଦ୍ରକ୍ଷୋ ମଦ୍ଭାର୍ଯାଂ ଚାରୁହାସିନୀମ୍
ତୁମେ କିଏ ଦ୍ୱାରା ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଜଣାପଡ଼ିଲ? ସେ ତୁମକୁ ହରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା; କାରଣ ସେ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଉପରେ ତୁମ ମଧୁର ହାସି ଦେଖି ଜାଣିନଥିଲା ।
ତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ଯାହି ତଂ ହ୍ଯଦ୍ଯ ଶପ୍ତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ରୁଷା। ବିଭେତି କୋ ନ ଶାପାନ୍ମେ କସ୍ଯ ଚାଯଂ ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ
ସତ୍ୟ କହ, ଏହି ଦିନ ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ତାକୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ମୋର ଶାପକୁ କିଏ ଭୟ କରେନି, ଏହି ଦୋଷ କାହାର?
ଅଗ୍ନିନା ଭଗଵଂସ୍ତସ୍ମୈ ରକ୍ଷସେଽହଂ ନିଵେଦିତା। ତତୋ ମାମନଯଦ୍ରକ୍ଷଃ କ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ କୁରରୀମିଵ
ଭଗବାନ, ମୁଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଜଣାପଡ଼ିଥିଲି; ତାପରେ ମୁଁ କୁହୁଡ଼ି ପରି କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ସେ ରାକ୍ଷସ ମୋତେ ନେଇଗଲେ ।
ସାଽହଂ ତଵ ସୁତସ୍ଯାସ୍ଯ ତେଜସା ପରିମୋକ୍ଷିତା। ଭସ୍ମୀଭୂତଂ ଚ ତଦ୍ରକ୍ଷୋ ମାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପପାତ ଵୈ
ତୁମର ପୁଅଙ୍କ ତେଜରେ ମୁଁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲି; ସେ ରାକ୍ଷସ ଭସ୍ମ ହୋଇ, ମୋତେ ଛାଡ଼ି ତଳେ ପଡ଼ିଗଲା ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁଲୋମାଯା ଭୃଗୁଃ ପରମମନ୍ଯୁମାନ୍। ଶଶାପାଗ୍ନିମତିକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଭକ୍ଷୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ପୁଲୋମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୃଗୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବ ।'
ଶପ୍ତସ୍ତୁ ଭୃଗୁଣା ଵହ୍ନିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍। କିମିଦଂ ସାହସଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍କୃତଵାନସି ମାଂ ପ୍ରତି
ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି କି ଅତିସାହସ କାମ କଲେ ମୋ ପ୍ରତି?"
ଧର୍ମେ ପ୍ରଯତମାନସ୍ଯ ସତ୍ଯଂ ଚ ଵଦତଃ ସମମ୍। ପୃଷ୍ଟୋ ଯଦବ୍ରଵଂ ସତ୍ଯଂ ଵ୍ଯଭିଚାରୋଽତ୍ର କୋ ମମ
ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଲାଗି ରହେଁ, ସତ୍ୟ କହେଁ, ପଚାରିଲେ ସତ୍ୟ କହିଥିଲି—ଏଠାରେ ମୋର କଣ ଦୋଷ?
ପୃଷ୍ଟୋ ହିସାକ୍ଷୀଯଃ ସାକ୍ଷ୍ଯଂ ଜାନାନୋଽପ୍ଯନ୍ଯଥା ଵଦେତ୍। ସ ପୂର୍ଵାନାତ୍ମନଃ ସପ୍ତ କୁଲେ ହନ୍ଯାତ୍ତଥାଽପରାନ୍
ଯଦି କେହି ସାକ୍ଷୀ ସତ୍ୟ ଜାଣି ଅନ୍ୟ କଥା କହେ, ସେ ନିଜ ପୂର୍ବଜ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସାତ ପିଢିକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
ଯଶ୍ଚ କାର୍ଯାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଜାନାନୋଽପି ନ ଭାଷତେ। ସୋଽପି ତେନୈଵ ପାପେନ ଲିପ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯିଏ କାମର ସତ୍ୟ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ନ କହେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।