ଅଭିଷେକାଯ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତେ ଭୃଗୌ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରେ। ଆଶ୍ରମଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷୋଽଥ ପୁଲୋମାଽଭ୍ଯାଜଗାମ ହ
ଧର୍ମରେ ପ୍ରଥମ ଭୃଗୁ ତାଙ୍କର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯିବା ପରେ, ରାକ୍ଷସ ପୁଲୋମା ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ।
ତଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୃଗୋର୍ଭାର୍ଯାମନିନ୍ଦିତାମ୍। ହୃଚ୍ଛଯେନ ସମାଵିଷ୍ଟୋ ଵିଚେତାଃ ସମପଦ୍ଯତ
ପୁଲୋମା ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଭୃଗୁଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମନ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରିଗଲା ଏବଂ ସେ ଅସ୍ଥିର ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ଅଭ୍ଯାଗତଂ ତୁ ତଦ୍ରକ୍ଷଃ ପୁଲୋମା ଚାରୁଦର୍ଶନା। ନ୍ଯମନ୍ତ୍ରଯତ ଵନ୍ଯେନ ଫଲମୂଲାଦିନା ତଦା
ସେତେବେଳେ, ଶୋଭାବତୀ ଭୃଗୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୁଲୋମାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରେ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଜଙ୍ଗଲ ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ଦେଇ ଆତିଥ୍ୟ କଲେ।
ତାଂ ତୁ ରକ୍ଷସ୍ତଦା ବ୍ରହ୍ମନ୍ହୃଚ୍ଛଯେନାଭିପୀଡିତମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୃଷ୍ଟମଭୂଦ୍ରାଜଞ୍ଜିହୀର୍ଷୁସ୍ତାମନିନ୍ଦିତାମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାକ୍ଷସ ପୁଲୋମା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରିଗଲେ, ମନରେ ଅନନ୍ଦ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ନିର୍ମଳା ନାରୀକୁ ନେବାକୁ ଚାହିଲେ।
ଜାତମିତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍କାର୍ଯଂ ଜିହୀର୍ଷୁର୍ମୁଦିତଃ ଶୁଭାମ୍। ସା ହି ପୂର୍ଵଂ ଵୃତା ତେନ ପୁଲୋମ୍ନା ତୁ ଶୁଚିସ୍ମିତା
ସେ ଶୁଭ୍ର ମୁହଁରେ ହସ ଥିବା ନାରୀକୁ ନେବାକୁ ଚାହିଁ, ପୁଲୋମା ଖୁସିରେ କହିଲେ, 'ଏହି ମହିଳାକୁ ଆଗରୁ ମୁଁ ଚୟନ କରିଥିଲି।'
ତସ୍ଯ ତତ୍କିଲ୍ବିଷଂ ନିତ୍ଯଂ ହୃଦି ଵର୍ତତି ଭାର୍ଗଵ
ହେ ଭୃଗୁବଂଶୀ, ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ସଦା ପୁଲୋମାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ବସିଛି।
ଇଦମନ୍ତରମିତ୍ଯେଵଂ ହର୍ତୁଂ ଚକ୍ରେ ମନସ୍ତଦା। ଅଥାଗ୍ନିଶରଣେଽପଶ୍ଯଜ୍ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ଜାତଵେଦସମ୍
‘ଏହି ସମୟ ମୋ ପାଇଁ ଅବସର’ ବୋଲି ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ମନେ ଧରିଲେ। ଏହିବେଳେ, ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି, ଜାଟବେଦସଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଦେଖିଲେ।
ତମପୃଚ୍ଛତ୍ତତୋ ରକ୍ଷଃ ପାଵକଂ ଜ୍ଵଲିତଂ ତଦା। ଶଂସ ମେ କସ୍ଯ ଭାର୍ଯେଯମଗ୍ନେ ପୃଚ୍ଛେ ଋତେନ ଵୈ
ତାପରେ, ପୁଲୋମା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ମହିଳା କାହାର ଭାର୍ଯ୍ୟା? ମୋତେ ସତ୍ୟ କହ।'
ମୁଖଂ ତ୍ଵମସି ଦେଵାନାଂ ଵଦ ପାଵକ ପୃଚ୍ଛତେ। ମଯା ହୀଯଂ ଵୃତା ପୂର୍ଵଂ ଭାର୍ଯାର୍ଥେ ଵରଵର୍ଣିନୀ
'ହେ ପାବକ, ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ। ମୋ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଉତ୍ତର ଦିଅ। ଏହି ଶୁଭ୍ରବର୍ଣ୍ଣା ମହିଳାକୁ ମୁଁ ବିବାହ ପାଇଁ ଆଗରୁ ଚୟନ କରିଥିଲି।'
ପଶ୍ଚାଦିମାଂ ପିତା ପ୍ରାଦାଦ୍ଭୃଗଵେଽନୃତକାରକଃ। ସେଯଂ ଯଦି ଵରାରୋହା ଭୃଗୋର୍ଭାର୍ଯା ରହୋଗତା
'ପରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଏହି ମହିଳାକୁ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯିଏ କେବେ ମିଥ୍ୟା କାମ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଯଦି ଏହି ଶୋଭାବତୀ ଏବେ ଭୃଗୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହୋଇ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି—'
ତଥା ସତ୍ଯଂ ସମାଖ୍ଯାହି ଜିହୀର୍ଷାମ୍ଯାଶ୍ରମାଦିମାମ୍। ସ ମନ୍ଯୁସ୍ତତ୍ର ହୃଦଯଂ ପ୍ରଦହନ୍ନିଵ ତିଷ୍ଠତି
'ତେବେ ସତ୍ୟ କହ, କାରଣ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ନେବାକୁ ଚାହେଁ। ରେଜ ମୋର ହୃଦୟକୁ ଜଳାଉଛି।'
ମତ୍ପୂର୍ଵଭାର୍ଯାଂ ଯଦିମାଂ ଭୃଗୁରାପ ସୁମଧ୍ଯମାମ୍। `ଅସଂମତମିଦଂ ମେଽଦ୍ଯ ହରିଷ୍ଯାମ୍ଯାଶ୍ରମାଦିମାମ୍
'ଯଦି ଭୃଗୁ ମୋର ପୂର୍ବ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଏହି ସୁନ୍ଦରୀକୁ ମୋ ଅନୁମତି ବିନା ନେଇଛନ୍ତି, ତେବେ ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ନେଇଯିବି।'
ଏଵଂ ରକ୍ଷସ୍ତମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଜ୍ଵଲିତଂ ଜାତଵେଦସମ୍। ଶଙ୍କମାନଂ ଭୃଗୋର୍ଭାର୍ଯାଂ ପୁନଃପୁନରପୃଚ୍ଛତ
ଏଭଳି ଭାବେ, ପୁଲୋମା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜାଟବେଦସଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପଚାରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭୃଗୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ବୋଲି ସନ୍ଦେହ ହେଉଥିଲା।
ତ୍ଵମଗ୍ନେ ସର୍ଵଭୂତାନାମନ୍ତଶ୍ଚରସି ନିତ୍ଯଦା। ସାକ୍ଷିଵତ୍ପୁଣ୍ଯପାପେଷୁ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି କଵେ ଵଚଃ
'ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସବୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ସଦା ବସିଛ। ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପର ସାକ୍ଷୀ ହେବା ସହ, ଏବେ ସତ୍ୟ କଥା କହ।'
ମତ୍ପୂର୍ଵଭାର୍ଯାଽପହୃତା ଭୃଗୁଣାଽନୃତକାରିଣା। ସେଯଂ ଯଦି ତଥା ମେ ତ୍ଵଂ ସତ୍ଯମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
'ମୋର ପୂର୍ବ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଭୃଗୁ ମିଥ୍ୟା କରି ନେଇଛନ୍ତି। ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ, ତେବେ ତୁମେ ମୋତେ ସତ୍ୟ କହିବାକୁ ଉଚିତ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵତ୍ତୋ ଭୃଗୋର୍ଭାର୍ଯାଂ ହରିଷ୍ଯାମ୍ଯାଶ୍ରମାଦିମାମ୍। ଜାତଵେଦଃ ପଶ୍ଯତସ୍ତେ ଵଦ ସତ୍ଯାଂ ଗିରଂ ମମ
'ତୁମ ପାଖରୁ ଶୁଣିବା ପରେ ଯଦି ସେ ଭୃଗୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ନେଇଯିବି। ହେ ଜାଟବେଦସ, ମୋତେ ଯଥାଯଥିକ ସତ୍ୟ କଥା କହ।'
ତସ୍ଯୈତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସପ୍ତାର୍ଚିର୍ଦୁଃଖିତୋଽଭଵତ୍। `ସତ୍ଯଂ ଵଦାମି ଯଦି ମେ ଶାପଃ ସ୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମାତ୍
ପୁଲୋମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସପ୍ତ ଶିଖା ଥିବା ଅଗ୍ନି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ—'ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିଲେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଶାପ ପଡ଼ିପାରେ।'
ଅସତ୍ଯଂ ଚେଦହଂ ବ୍ରୂଯାଂ ପତିଷ୍ଯେ ନରକାନ୍ଧ୍ରୁଵମ୍।' ଭୀତୋଽନୃତାଚ୍ଚ ଶାପାଚ୍ଚ ଭୃଗୋରିତ୍ଯବ୍ରଵୀଚ୍ଛନୈଃ
'ଯଦି ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କହିବି, ନିଶ୍ଚିତ ମୁଁ ନରକକୁ ପଡ଼ିବି।' ମିଥ୍ୟା ଓ ଶାପ ଭୟରେ, ସେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ କହିଲେ, 'ସେ ଭୃଗୁଙ୍କର।'
ତ୍ଵଯା ଵୃତା ପୁଲୋମେଯଂ ପୂର୍ଵଂ ଦାନଵନନ୍ଦନ। କିଂ ତ୍ଵିଯଂ ଵିଧିନା ପୂର୍ଵଂ ମନ୍ତ୍ରଵନ୍ନ ଵୃତା ତ୍ଵଯା
ହେ ଦାନବସୁତ, ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ପୁଲୋମାଙ୍କ ଝିଅକୁ ବରିଛିଲ, କିନ୍ତୁ କହ, ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବରିଥିଲ କି ?
ପିତ୍ରା ତୁ ଭୃଗଵେ ଦତ୍ତା ପୁଲୋମେଯଂ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଦଦାତି ନ ପିତା ତୁଭ୍ଯଂ ଵରଲୋଭାନ୍ମହାଯଶାଃ
କିନ୍ତୁ ପୁଲୋମାଙ୍କ ଝିଅକୁ ତାଙ୍କ ପିତା ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପିତା, ଯିଏ ମହାନ ଯଶସ୍ୱୀ ଓ ନାମୀ, ତୁମକୁ ଲୋଭରେ ଦେଇନଥିଲେ ।
ଅଥେମାଂ ଵେଦଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍। ଭାର୍ଯାମୃଷିର୍ଭୃଗୁଃ ପ୍ରାପ ମାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦାନଵ
ତାପରେ ଭୃଗୁ ଋଷି ବେଦ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଥାବିଧି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ମୋତେ ସାକ୍ଷୀ କରି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଭାବେ ପାଇଥିଲେ, ହେ ଦାନବ ।
ସେଯମିତ୍ଯଵଗଚ୍ଛାମି ନାନୃତଂ ଵକ୍ତୁମୁତ୍ସହେ। ନାନୃତଂ ହି ସଦା ଲୋକେ ପୂଜ୍ଯତେ ଦାନଵୋତ୍ତମ
ଏହି ମୁଁ ଯେପରି ବୁଝିଛି, ସେପରି ସତ୍ୟ କହୁଁଛି; ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିପାରିବିନି, କାରଣ ଏହି ଜଗତରେ ସତ୍ୟକୁ ସବୁବେଳେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ ।
ଅଗ୍ନେରଥ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ରକ୍ଷଃ ପ୍ରଜହାର ତାମ୍। ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵରାହରୂପେଣ ମନୋମାରୁତରଂହସା
ଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାକ୍ଷସୀ ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମନ ଓ ପବନ ଭଳି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲେ ।
ତତଃ ସ ଗର୍ଭୋ ନିଵସନ୍କୁକ୍ଷୌ ଭୃଗୁକୁଲୋଦ୍ଵହ। ରୋଷାନ୍ମାତୁଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ କୁକ୍ଷେଶ୍ଚ୍ଯଵନସ୍ତେନ ସୋଽଭଵତ୍
ତାପରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଗୃହର ମହିଳାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ସେ ଶିଶୁ, ମାଆଙ୍କ ରୋଷରେ ଗର୍ଭରୁ ପଡ଼ିଗଲେ, ଏହିଭଳି ସେ ଚ୍ୟବନ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାତୁରୁଦରାଚ୍ଚ୍ଯୁତମାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସମ୍। ତଦ୍ରକ୍ଷୋ ଭସ୍ମସାଦ୍ଭୂତଂ ପପାତ ପରିମୁଚ୍ଯ ତାମ୍
ମାଆଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପଡ଼ିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ସେ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି, ସେ ରାକ୍ଷସୀ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ ।
ସା ତମାଦାଯ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ସସାର ଭୃଗୁନନ୍ଦନମ୍। ଚ୍ଯଵନଂ ଭାର୍ଗଵଂ ପୁତ୍ରଂ ପୁଲୋମା ଦୁଃଖମୂର୍ଚ୍ଛିତା
ସୁନ୍ଦର କଟିଯୁକ୍ତା ସେ ପୁଲୋମା ଦୁଃଖରେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭୃଗୁବଂଶୀ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ନେଇ ଦୌଡ଼ିଗଲେ ।
ତାଂ ଦଦର୍ଶ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵଲୋକପିତାମହଃ। ରୁଦତୀଂ ବାଷ୍ପପୂର୍ଣାକ୍ଷୀଂ ଭୃଗୋର୍ଭାର୍ଯାମନିନ୍ଦିତାମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଭୃଗୁଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ, ଲୁହରେ ଭରିଥିବା ଆଖିରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଲେ ।
ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ଭଗଵାନ୍ଵଧୂଂ ବ୍ରହ୍ମା ପିତାମହଃ। ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୂଦ୍ଭଵା ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରାଵର୍ତତ ମହାନଦୀ
ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ସେ ବଧୁକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଲୁହ ଥିବାରୁ ଏକ ବଡ଼ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।
ଆଵର୍ତନ୍ତୀ ସୃତିଂ ତସ୍ଯା ଭୃଗୋଃ ପତ୍ନ୍ଯାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ। ତସ୍ଯା ମାର୍ଗଂ ସୃତଵତୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ସରିତଂ ତଦା
ଭୃଗୁଙ୍କ ତପସ୍ୱିନୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରି, ସେ ନଦୀ ବହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା; ତାଙ୍କ ଚଳାପଥ ଦେଖି, ସେ ନଦୀ ସ୍ଥିର ହେଲା ।
ନାମ ତସ୍ଯାସ୍ତଦା ନଦ୍ଯାଶ୍ଚକ୍ରେ ଲୋକପିତାମହଃ। ଵଧୂସରେତି ଭଗଵାଂଶ୍ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସେ ନଦୀକୁ ନାମ ଦେଲେ—ଭଦୂସରା, କାରଣ ସେ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ବହୁଥିଲା ।