ଯଦଧୀତଂ ଚ ପିତ୍ରା ମେ ସମ୍ଯକ୍କୈଵ ତତୋ ମଯା। ତାଵଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ଯୋ ଦେଵୈଃ ସେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସର୍ଷିମରୁଦ୍ଗଣୈଃ
ଯାହା ମୋର ପିତା ଭଲଭାବେ ପଢ଼ିଥିଲେ, ସେଇପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିଛି। ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, ଯାହାକୁ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଋଷି ଓ ମରୁତମାନେ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ।
ପୂଜିତଃ ପ୍ରଵରୋ ଵଂଶୋ ଭାର୍ଗଵୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ। ଇମଂ ଵଂଶମହଂ ପୂର୍ଵଂ ଭାର୍ଗଵଂ ତେ ମହାମୁନେ
ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ବୃହତ୍ ଭାର୍ଗବ ବଂଶକୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ହେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ, ଏହି ପୁରୁଣା ଭାର୍ଗବ ବଂଶ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ମହାମୁନି।
ନିଗଦାମି ଯଥାଯୁକ୍ତଂ ପୁରାଣାଶ୍ରଯସଂଯୁତମ୍। ଭୃଗୁର୍ମହର୍ଷିର୍ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ଵୈ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ମୁଁ ଏହି କଥାକୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ, ପୁରାଣ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଭାବେ କହିବି। ଭୃଗୁ ମହାର୍ଷି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ।
ଵରୁଣସ୍ଯ କ୍ରତୌ ଜାତଃ ପାଵକାଦିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ଭୃଗୋଃ ସୁଦଯିତଃ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ୍ଯଵନୋ ନାମ ଭାର୍ଗଵଃ
ବରୁଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ, ଅଗ୍ନିରୁ ଭୃଗୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ଭୃଗୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ଚ ଦାଯାଦଃ ପ୍ରମତିର୍ନାମ ଧାର୍ମିକଃ। ପ୍ରମତେରପ୍ଯଭୂତ୍ପୁତ୍ରୋ ଘୃତାଚ୍ଯାଂ ରୁରୁରିତ୍ଯୁତ
ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଧର୍ମିକ ପ୍ରମତି ନାମକ ଥିଲେ। ପ୍ରମତିଙ୍କ ଘୃତାଚୀରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁତ୍ର ରୁରୁ।
ରୁରୋରପି ସୁତୋ ଜଜ୍ଞେ ଶୁନକୋ ଵେଦପାରଗଃ। ପ୍ରମଦ୍ଵରାଯାଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ତଵ ପୂର୍ଵପିତାମହଃ
ରୁରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁନକ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତୁମ ପୂର୍ବପିତାମହ।
ତପସ୍ଵୀ ଚ ଯଶସ୍ଵୀ ଚ ଶ୍ରୁତଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ। ଧାର୍ମିକଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଚ ନିଯତୋ ନିଯତାଶନଃ
ସେ ତପସ୍ବୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞାନୀ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମିକ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ନିୟମିତ ଓ ସଂଯମିତ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ।
ସୂତପୁତ୍ର ଯଥା ତସ୍ଯ ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଚ୍ଯଵନତ୍ଵଂ ପରିଖ୍ଯାତଂ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଚ୍ଛତଃ
ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ଯେପରି ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଚ୍ୟବନ ରୂପ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ତୁମେ ସେ କଥା ମୋତେ କହ।
ଭୃଗୋଃ ସୁଦଯିତା ଭାର୍ଯା ପୁଲୋମେତ୍ଯଭିଵିଶ୍ରୁତା। ତସ୍ଯାଂ ସମଭଵଦ୍ଗର୍ଭୋ ଭୃଗୁଵୀର୍ଯସମୁଦ୍ଭଵଃ
ଭୃଗୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁଲୋମା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ତଜ୍ଜନ୍ୟ ସନ୍ତାନ ହୋଇଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଗର୍ଭେଽଥ ସଂଭୂତେ ପୁଲୋମାଯାଂ ଭୃଗୂଦ୍ଵହ। ସମଯେ ସମଶୀଲିନ୍ଯାଂ ଧର୍ମପତ୍ନ୍ଯାଂ ଯଶସ୍ଵିନଃ
ପୁଲୋମାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସେ ସନ୍ତାନ ଆସିଥିବାବେଳେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଓ ନିୟମିତ ଚରିତ୍ରରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ତେତେବେଳେ ଯଶସ୍ବୀ ଭୃଗୁ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
ଅଭିଷେକାଯ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତେ ଭୃଗୌ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରେ। ଆଶ୍ରମଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷୋଽଥ ପୁଲୋମାଽଭ୍ଯାଜଗାମ ହ
ଧର୍ମରେ ପ୍ରଥମ ଭୃଗୁ ତାଙ୍କର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯିବା ପରେ, ରାକ୍ଷସ ପୁଲୋମା ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ।
ତଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୃଗୋର୍ଭାର୍ଯାମନିନ୍ଦିତାମ୍। ହୃଚ୍ଛଯେନ ସମାଵିଷ୍ଟୋ ଵିଚେତାଃ ସମପଦ୍ଯତ
ପୁଲୋମା ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଭୃଗୁଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମନ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରିଗଲା ଏବଂ ସେ ଅସ୍ଥିର ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ଅଭ୍ଯାଗତଂ ତୁ ତଦ୍ରକ୍ଷଃ ପୁଲୋମା ଚାରୁଦର୍ଶନା। ନ୍ଯମନ୍ତ୍ରଯତ ଵନ୍ଯେନ ଫଲମୂଲାଦିନା ତଦା
ସେତେବେଳେ, ଶୋଭାବତୀ ଭୃଗୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୁଲୋମାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରେ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଜଙ୍ଗଲ ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ଦେଇ ଆତିଥ୍ୟ କଲେ।
ତାଂ ତୁ ରକ୍ଷସ୍ତଦା ବ୍ରହ୍ମନ୍ହୃଚ୍ଛଯେନାଭିପୀଡିତମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୃଷ୍ଟମଭୂଦ୍ରାଜଞ୍ଜିହୀର୍ଷୁସ୍ତାମନିନ୍ଦିତାମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାକ୍ଷସ ପୁଲୋମା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରିଗଲେ, ମନରେ ଅନନ୍ଦ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ନିର୍ମଳା ନାରୀକୁ ନେବାକୁ ଚାହିଲେ।
ଜାତମିତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍କାର୍ଯଂ ଜିହୀର୍ଷୁର୍ମୁଦିତଃ ଶୁଭାମ୍। ସା ହି ପୂର୍ଵଂ ଵୃତା ତେନ ପୁଲୋମ୍ନା ତୁ ଶୁଚିସ୍ମିତା
ସେ ଶୁଭ୍ର ମୁହଁରେ ହସ ଥିବା ନାରୀକୁ ନେବାକୁ ଚାହିଁ, ପୁଲୋମା ଖୁସିରେ କହିଲେ, 'ଏହି ମହିଳାକୁ ଆଗରୁ ମୁଁ ଚୟନ କରିଥିଲି।'
ତସ୍ଯ ତତ୍କିଲ୍ବିଷଂ ନିତ୍ଯଂ ହୃଦି ଵର୍ତତି ଭାର୍ଗଵ
ହେ ଭୃଗୁବଂଶୀ, ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ସଦା ପୁଲୋମାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ବସିଛି।
ଇଦମନ୍ତରମିତ୍ଯେଵଂ ହର୍ତୁଂ ଚକ୍ରେ ମନସ୍ତଦା। ଅଥାଗ୍ନିଶରଣେଽପଶ୍ଯଜ୍ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ଜାତଵେଦସମ୍
‘ଏହି ସମୟ ମୋ ପାଇଁ ଅବସର’ ବୋଲି ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ମନେ ଧରିଲେ। ଏହିବେଳେ, ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି, ଜାଟବେଦସଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଦେଖିଲେ।
ତମପୃଚ୍ଛତ୍ତତୋ ରକ୍ଷଃ ପାଵକଂ ଜ୍ଵଲିତଂ ତଦା। ଶଂସ ମେ କସ୍ଯ ଭାର୍ଯେଯମଗ୍ନେ ପୃଚ୍ଛେ ଋତେନ ଵୈ
ତାପରେ, ପୁଲୋମା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ମହିଳା କାହାର ଭାର୍ଯ୍ୟା? ମୋତେ ସତ୍ୟ କହ।'
ମୁଖଂ ତ୍ଵମସି ଦେଵାନାଂ ଵଦ ପାଵକ ପୃଚ୍ଛତେ। ମଯା ହୀଯଂ ଵୃତା ପୂର୍ଵଂ ଭାର୍ଯାର୍ଥେ ଵରଵର୍ଣିନୀ
'ହେ ପାବକ, ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ। ମୋ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଉତ୍ତର ଦିଅ। ଏହି ଶୁଭ୍ରବର୍ଣ୍ଣା ମହିଳାକୁ ମୁଁ ବିବାହ ପାଇଁ ଆଗରୁ ଚୟନ କରିଥିଲି।'
ପଶ୍ଚାଦିମାଂ ପିତା ପ୍ରାଦାଦ୍ଭୃଗଵେଽନୃତକାରକଃ। ସେଯଂ ଯଦି ଵରାରୋହା ଭୃଗୋର୍ଭାର୍ଯା ରହୋଗତା
'ପରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଏହି ମହିଳାକୁ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯିଏ କେବେ ମିଥ୍ୟା କାମ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଯଦି ଏହି ଶୋଭାବତୀ ଏବେ ଭୃଗୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହୋଇ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି—'
ତଥା ସତ୍ଯଂ ସମାଖ୍ଯାହି ଜିହୀର୍ଷାମ୍ଯାଶ୍ରମାଦିମାମ୍। ସ ମନ୍ଯୁସ୍ତତ୍ର ହୃଦଯଂ ପ୍ରଦହନ୍ନିଵ ତିଷ୍ଠତି
'ତେବେ ସତ୍ୟ କହ, କାରଣ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ନେବାକୁ ଚାହେଁ। ରେଜ ମୋର ହୃଦୟକୁ ଜଳାଉଛି।'
ମତ୍ପୂର୍ଵଭାର୍ଯାଂ ଯଦିମାଂ ଭୃଗୁରାପ ସୁମଧ୍ଯମାମ୍। `ଅସଂମତମିଦଂ ମେଽଦ୍ଯ ହରିଷ୍ଯାମ୍ଯାଶ୍ରମାଦିମାମ୍
'ଯଦି ଭୃଗୁ ମୋର ପୂର୍ବ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଏହି ସୁନ୍ଦରୀକୁ ମୋ ଅନୁମତି ବିନା ନେଇଛନ୍ତି, ତେବେ ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ନେଇଯିବି।'
ଏଵଂ ରକ୍ଷସ୍ତମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଜ୍ଵଲିତଂ ଜାତଵେଦସମ୍। ଶଙ୍କମାନଂ ଭୃଗୋର୍ଭାର୍ଯାଂ ପୁନଃପୁନରପୃଚ୍ଛତ
ଏଭଳି ଭାବେ, ପୁଲୋମା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜାଟବେଦସଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପଚାରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭୃଗୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ବୋଲି ସନ୍ଦେହ ହେଉଥିଲା।
ତ୍ଵମଗ୍ନେ ସର୍ଵଭୂତାନାମନ୍ତଶ୍ଚରସି ନିତ୍ଯଦା। ସାକ୍ଷିଵତ୍ପୁଣ୍ଯପାପେଷୁ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି କଵେ ଵଚଃ
'ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସବୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ସଦା ବସିଛ। ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପର ସାକ୍ଷୀ ହେବା ସହ, ଏବେ ସତ୍ୟ କଥା କହ।'
ମତ୍ପୂର୍ଵଭାର୍ଯାଽପହୃତା ଭୃଗୁଣାଽନୃତକାରିଣା। ସେଯଂ ଯଦି ତଥା ମେ ତ୍ଵଂ ସତ୍ଯମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
'ମୋର ପୂର୍ବ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଭୃଗୁ ମିଥ୍ୟା କରି ନେଇଛନ୍ତି। ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ, ତେବେ ତୁମେ ମୋତେ ସତ୍ୟ କହିବାକୁ ଉଚିତ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଵତ୍ତୋ ଭୃଗୋର୍ଭାର୍ଯାଂ ହରିଷ୍ଯାମ୍ଯାଶ୍ରମାଦିମାମ୍। ଜାତଵେଦଃ ପଶ୍ଯତସ୍ତେ ଵଦ ସତ୍ଯାଂ ଗିରଂ ମମ
'ତୁମ ପାଖରୁ ଶୁଣିବା ପରେ ଯଦି ସେ ଭୃଗୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ନେଇଯିବି। ହେ ଜାଟବେଦସ, ମୋତେ ଯଥାଯଥିକ ସତ୍ୟ କଥା କହ।'
ତସ୍ଯୈତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସପ୍ତାର୍ଚିର୍ଦୁଃଖିତୋଽଭଵତ୍। `ସତ୍ଯଂ ଵଦାମି ଯଦି ମେ ଶାପଃ ସ୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମାତ୍
ପୁଲୋମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସପ୍ତ ଶିଖା ଥିବା ଅଗ୍ନି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ—'ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିଲେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଶାପ ପଡ଼ିପାରେ।'
ଅସତ୍ଯଂ ଚେଦହଂ ବ୍ରୂଯାଂ ପତିଷ୍ଯେ ନରକାନ୍ଧ୍ରୁଵମ୍।' ଭୀତୋଽନୃତାଚ୍ଚ ଶାପାଚ୍ଚ ଭୃଗୋରିତ୍ଯବ୍ରଵୀଚ୍ଛନୈଃ
'ଯଦି ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କହିବି, ନିଶ୍ଚିତ ମୁଁ ନରକକୁ ପଡ଼ିବି।' ମିଥ୍ୟା ଓ ଶାପ ଭୟରେ, ସେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ କହିଲେ, 'ସେ ଭୃଗୁଙ୍କର।'
ତ୍ଵଯା ଵୃତା ପୁଲୋମେଯଂ ପୂର୍ଵଂ ଦାନଵନନ୍ଦନ। କିଂ ତ୍ଵିଯଂ ଵିଧିନା ପୂର୍ଵଂ ମନ୍ତ୍ରଵନ୍ନ ଵୃତା ତ୍ଵଯା
ହେ ଦାନବସୁତ, ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ପୁଲୋମାଙ୍କ ଝିଅକୁ ବରିଛିଲ, କିନ୍ତୁ କହ, ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବରିଥିଲ କି ?
ପିତ୍ରା ତୁ ଭୃଗଵେ ଦତ୍ତା ପୁଲୋମେଯଂ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଦଦାତି ନ ପିତା ତୁଭ୍ଯଂ ଵରଲୋଭାନ୍ମହାଯଶାଃ
କିନ୍ତୁ ପୁଲୋମାଙ୍କ ଝିଅକୁ ତାଙ୍କ ପିତା ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପିତା, ଯିଏ ମହାନ ଯଶସ୍ୱୀ ଓ ନାମୀ, ତୁମକୁ ଲୋଭରେ ଦେଇନଥିଲେ ।