ଵେତ୍ରକୀଯଗୃହେ ରାଜା ନାଯଂ ନଯମିହାସ୍ଥିତଃ। ଉପାଯଂ ତଂ ନ କୁରୁତେ ଯତ୍ନାଦପି ସ ମନ୍ଦଧୀଃ। ଅନାମଯଂ ଜନସ୍ଯାସ୍ଯ ଯେନ ସ୍ଯାଦଦ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତମ୍
ବେତ୍ରକୀୟଙ୍କ ଘରେ ରହୁଥିବା ରାଜା ଏଠାରେ ନ୍ୟାୟ ରଖୁନାହିଁ; ସେ ମୂଢ଼ ମନିଷ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାୟୀ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରେନାହିଁ।
ଏତଦର୍ହା ଵଚଂ ନୂନଂ ଵସାମୋ ଦୁର୍ବଲସ୍ଯ ଯେ। ଵିଷଯେ ନିତ୍ଯଵାସ୍ତଵ୍ଯାଃ କୁରାଜାନମୁପାଶ୍ରିତାଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ଆମେ ଯେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଖରାପ ରାଜାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ସବୁବେଳେ ବସୁଛୁ, ଏହି ଦୁଃଖ ଆମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କସ୍ଯ ଵକ୍ତଵ୍ଯାଃ କସ୍ଯ ଵାଚ୍ଛନ୍ଦଚାରିଣଃ। ଗୁଣୈରେତେ ହି ଵତ୍ସ୍ଯନ୍ତି କାମଗାଃ ପକ୍ଷିଣୋ ଯଥା
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କାହା ପାଖରେ କଥା କହିବେ, କାହା ପାଇଁ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ କାମ କରିବେ? ଏମାନେ ତ ସେଉଁଠି ରହିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୁଣ ଅଛି, ଯେପରି ଚିଡ଼ିଆମାନେ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଯେଉଁଠି ରହନ୍ତି।
ରାଜାନଂ ପ୍ରଥମଂ ଵିନ୍ଦେତ୍ତତୋ ଭାର୍ଯାଂ ତତୋ ଧନମ୍। `ରାଜନ୍ଯସତି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍କୁତୋ ଭାର୍ଯା କୁତୋ ଧନମ୍। ଵଯସ୍ଯ ସଂଚଯେନାସ୍ଯ ଜ୍ଞାତୀନ୍ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ତାରଯେତ୍
ପ୍ରଥମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ, ତାପରେ ଧନ। ଏହି ସଂସାରରେ ରାଜା ନଥିଲେ, ଘରେ ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ କିମ୍ବା ଧନ କେମିତି ହେବ? ବନ୍ଧୁମାନେ ଜମା କରି, ନିଜ ଜଣା-ପରିବାର ଓ ପୁଅମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ।
ଵିପୀରତଂ ମଯା ଚେଦଂ ତ୍ରଯଂ ସର୍ଵମୁପାର୍ଜିତମ୍। ତଦିମାମାପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭୃଶଂ ତପ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍
ମୋର ପ୍ରୟାସରେ ମୁଁ ଏହି ତିନିଟି—ରାଜା, ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଓ ଧନ—ଉପାର୍ଜନ କରିଛି। ଏହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ଆମେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ।
ସୋଽଯମସ୍ମାନନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ଵାରଃ କୁଲଵିନାଶନଃ। ଭୋଜନଂ ପୁରୁଷଶ୍ଚୈକଃ ପ୍ରଦେଯଂ ଵେତନଂ ମଯା
ଏହି ବିପଦ ଆମ ଉପରେ ଆସିଛି, ଯାହା ଘରକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଣେ ଲୋକ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ନ ଚ ମେ ଵିଦ୍ଯତେ ଵିତ୍ତଂ ସଂକ୍ରେତୁଂ ପୁରୁଷଂ କ୍ଵଚିତ୍। ସୁହୃଜ୍ଜନଂ ପ୍ରଦାତୁଂ ଚ ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି କଦାଚନ
ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ଧନ ନାହିଁ, ଯାହା ଦେଇ ଜଣେ ଲୋକକୁ କିଣିପାରିବି। ଏବଂ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ସୁହୃଦ୍ଧକୁ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ।
ଗତିଂ ଚାନ୍ଯାଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ତସ୍ମାନ୍ମୋକ୍ଷାଯ ରକ୍ଷସଃ। ସୋଽହଂ ଦୁଃଖାର୍ଣଵେ ମଗ୍ନୋ ମହତ୍ଯସୁକରେ ଭୃଶମ୍
ମୁଁ ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ, ଏହିପରି ରାକ୍ଷସର ହାତରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ। ଏହି ଦୁଃଖର ଅପାର ସାଗରରେ ମୁଁ ବୁଡ଼ିଯାଇଛି।
ସହୈଵୈତୈର୍ଗମିଷ୍ଯାମି ବାନ୍ଧଵୈରଦ୍ଯ ରାକ୍ଷସମ୍। ତତୋ ନଃ ସହିତାନ୍କ୍ଷୁଦ୍ରଃ ସର୍ଵାନେଵୋପଭୋକ୍ଷ୍ଯତି
ଆଜି ମୁଁ ମୋର ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ ରାକ୍ଷସ ପାଖକୁ ଯିବି। ତାପରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକସାଥିରେ ଭୋଗ କରିବ।
ଦୁଃଖମୂଲମିଦଂ ଭଦ୍ରେ ମଯୋକ୍ତଂ ପ୍ରଶ୍ନତୋଽନଘେ
ଏହି ଦୁଃଖର ମୂଳ କାହାଣୀ, ତୁମେ ପଚାରିଥିଲା କାହିଁକି, ମୁଁ ସେଇ ଉତ୍ତର ଦେଇଛି, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷି।
ନ ଵିଷାଦସ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯୋ ଭଯାଦସ୍ମାତ୍କଥଂଚନ। ଉପାଯଃ ପରିଦୃଷ୍ଟୋଽତ୍ର ତସ୍ମାନ୍ମୋକ୍ଷାଯ ରକ୍ଷସଃ
ତୁମେ କେବେ ଭୟ କିମ୍ବା ନିରାଶା ଧରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଠାରେ ରାକ୍ଷସରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଉପାୟ ମିଳିଛି।
ନୈଵ ସ୍ଵଯଂ ସପୁତ୍ରସ୍ଯ ଗମନଂ ତତ୍ର ରୋଚଯେ।' ଏକସ୍ତଵ ସୁତୋ ବାଲଃ କନ୍ଯା ଚୈକା ତପସ୍ଵିନୀ। ନ ଚୈତଯୋସ୍ତଥା ପତ୍ନ୍ଯା ଗମନଂ ତଵ ରୋଚଯେ
ମୁଁ ଏହାକୁ ଭଲ ଭାବି ଦେଖୁନାହିଁ ଯେ, ତୁମେ ନିଜେ ତୁମର ପୁଅ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯିବା। ତୁମ ପାଖରେ ଜଣେ ଛୋଟ ପୁଅ ଓ ଜଣେ ତପସ୍ଵିନୀ ଝିଅ ଅଛନ୍ତି। ତୁମର ଝିଅ କିମ୍ବା ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ, କିମ୍ବା ତୁମେ ଯିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ମମ ପଞ୍ଚ ସୁତା ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତେଷାମେକୋ ଗମିଷ୍ଯତି। ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ବଲିମାଦାଯ ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ପାଖରେ ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ତୁମ ପାଇଁ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ପାଖକୁ ବଳି ହେବାକୁ ଯିବ।
ନାହମେତତ୍କରିଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତାର୍ଥୀ କଥଂଚନ। ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାତିଥେଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଵାର୍ଥେ ପ୍ରାଣାନ୍ଵିଯୋଜଯନ୍
ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏହା କରିବି ନାହିଁ, ଯେପରି ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ହେଉ। ଏକ ଅତିଥି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ କିମ୍ବା ପ୍ରାଣ ନଷ୍ଟ କରିବା ମୋତେ ମଞ୍ଜୁର ନୁହେଁ।
ନ ତ୍ଵେତଦକୁଲୀନାସୁ ନାଧର୍ମିଷ୍ଠାସୁ ଵିଦ୍ଯତେ। ଯଦ୍ବ୍ରାହ୍ମମାର୍ଥଂ ଵିସୃଜେଦାତ୍ମାନମପି ଚାତ୍ମଜମ୍
ଏହିପରି କଥା ନ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଦେଖାଯାଏ, ନ ଅଧର୍ମିକ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଲାଗି ନିଜକୁ କିମ୍ବା ନିଜ ପୁଅକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଆତ୍ମନସ୍ତୁ ଵଧଃ ଶ୍ରେଯୋ ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯମିତି ରୋଚତେ। ବ୍ରହମ୍ଵଧ୍ଯାଽଽତ୍ମଵଧ୍ଯା ଵା ଶ୍ରେଯାନାତ୍ମଵଧୋ ମମ
ମୋତେ ଲାଗେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇବା ଭଲ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କିମ୍ବା ନିଜ ହତ୍ୟା, ମୋ ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇବା ଅଧିକ ଉତ୍ତମ।
ବ୍ରହ୍ମଵଧ୍ଯା ପରଂ ପାପଂ ନିଷ୍କୃତିର୍ନାତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ। ଅବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ କୃତ୍ଵାପି ପ୍ରତ୍ଯଵାଯୋ ହି ଵିଦ୍ଯତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପାପ। ଏହା ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ। ଅଜାଣି କଲେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ଲାଗିଥାଏ।
ନ ତ୍ଵହଂ ଵଧମାକାଙ୍କ୍ଷେ ସ୍ଵଯମେଵାତ୍ମନଃ ଶୁଭେ। ପରୈଃ କୃତେ ଵଧେ ପାପଂ ନ କିଂଚିନ୍ମଯି ଵିଦ୍ଯତେ
କିନ୍ତୁ ମୁଁ ନିଜେ ନିଜକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ହେ ସୁଭଳା। ଯଦି ଅନ୍ୟେ ମୋତେ ମାରନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ଉପରେ କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ।
ଅଭିସଂଧୌ କୃତେ ତସ୍ମିନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵଧେ ମଯା। ନିଷ୍କୃତିଂ ନ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ନୃଶଂସଂ କ୍ଷୁଦ୍ରମେଵ ଚ
ଯଦି ମୁଁ ଚେତନାସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିଦେଉଛି, ତେବେ ଏହା ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ, କେବଳ କଠୋରତା ଓ ନିଚତା ଅଛି।
ଆଗତସ୍ଯ ଗୃହଂ ତ୍ଯାଗସ୍ତଥୈଵ ଶରଣାର୍ଥିନଃ। ଯାଚମାନସ୍ଯ ଚ ଵଧୋ ନୃଶଂସୋ ଗର୍ହିତୋ ବୁଧୈଃ
ଯିଏ ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଅତିଥିକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, କିମ୍ବା ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଁଥିବାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବାକୁ ମାରିଦେଉଛି, ସେମାନେ କଠୋର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି।
କୁର୍ଯାନ୍ନ ନିନ୍ଦିତଂ କର୍ମ ନ ନୃଶଂସଂ କଥଂଚନ। ଇତି ପୂର୍ଵେ ମହାତ୍ମାନ ଆପଦ୍ଧର୍ମଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
କେବେଠି ନିନ୍ଦାଯୋଗ୍ୟ କାମ କିମ୍ବା କୌଣସି ଦୟାହୀନ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପ୍ରାଚୀନ ସଦ୍ବୁଧି ଲୋକେ, ଯେଉଁମାନେ ଆପତ୍କାଳର ଧର୍ମ ଜାଣିଥିଲେ, ଏହିପରି କଥା କହିଥିଲେ।
ଶ୍ରେଯାଂସ୍ତୁ ସହଦାରସ୍ଯ ଵିନାଶୋଽଦ୍ଯ ମମ ସ୍ଵଯମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵଧଂ ନାହମନୁମଂସ୍ଯେ କଦାଚନ
ମୋତେ ଏହି ଦିନେ ମୋ ଜୀବନୀ ସହିତ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ଭଲ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକୁ ମଞ୍ଜୁରି ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ।
ମମାପ୍ଯେଷା ମତିର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିପ୍ରା ରକ୍ଷ୍ଯା ଇତି ସ୍ଥିରା। ନ ଚାପ୍ଯନିଷ୍ଟଃ ପୁତ୍ରୋ ମେ ଯଦି ପୁତ୍ରଶତଂ ଭଵେତ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ୍—ଏହି ମୋ ଦୃଢ଼ ମନୋଭାବ। ମୋ ପୁଅ ଏକଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅପ୍ରିୟ ହେବେ ନାହିଁ।
ନ ଚାସୌ ରାକ୍ଷସଃ ଶକ୍ତୋ ମମ ପୁତ୍ରଵିନାଶନେ। ଵୀର୍ଯମନ୍ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧଶ୍ଚ ତେଜସ୍ଵୀ ଚ ସୁତୋ ମମ
ସେ ରାକ୍ଷସ ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ନୁହେଁ। ମୋ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ତେଜସ୍ବୀ।
ରାକ୍ଷସାଯ ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରାପଯିଷ୍ଯତି ଭୋଜନମ୍। ମୋକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି ଚାତ୍ମାନମିତି ମେ ନିଶ୍ଚିତା ମତିଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଦେଇଦେବେ, ଏବଂ ନିଜେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ—ଏହି ମୋ ନିଶ୍ଚିତ ମନୋଭାବ।
ସମାଗତାଶ୍ଚ ଵୀରେଣ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵାଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାଃ। ବଲଵନ୍ତୋ ମହାକାଯା ନିହତାଶ୍ଚାପ୍ଯନେକଶଃ
ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ସାଥିରେ ମିଶିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖିଥିଲେ, ସେମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦେହରେ ବଡ଼ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନେକଥର ମାରାଯାଇଛନ୍ତି।
ନ ତ୍ଵିଦଂ କେଷୁଚିଦ୍ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଵ୍ଯାହର୍ତଵ୍ଯଂ କଥଂଚନ। ଵିଦ୍ଯାର୍ଥିନୋ ହି ମେ ପୁତ୍ରାନ୍ଵିପ୍ରକୁର୍ଯୁଃ କୁତୂହଲାତ୍
ଏହି କଥା କେବେଠି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୋ ପୁଅମାନେ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ, ସେମାନେ କୌତୁହଳରେ କିଛି କରିପାରନ୍ତି।
ଗୁରୁଣା ଚାନନୁଜ୍ଞାତୋ ଗ୍ରାହଯେଦ୍ଯଃ ସୁତୋ ମମ। ନ ସ କୁର୍ଯାତ୍ତଥା କାର୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯଯେତି ସତାଂ ମତମ୍
ମୋ ପୁଅ ଯଦି ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିନା ଏହି କାମ କରିବାକୁ ଯାଏ, ତେଣୁ ସେ ଏପରି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଶିକ୍ଷା ବିଷୟରେ ଏହି ହେଉଛି ସଦ୍ବୁଧି ଲୋକଙ୍କ ମତ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପୃଥଯା ସ ଵିପ୍ରୋ ଭାର୍ଯଯା ସହ। ହୃଷ୍ଟଃ ସଂପୂଜଯାମାସ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମମୃତୋପମମ୍
ପୃଥା ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଜୀବନୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ସେଇ ଅମୃତ ସମାନ କଥାକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତତଃ କୁନ୍ତୀ ଚ ଵିପ୍ରଶ୍ଚ ସହିତାଵନିଲାତ୍ମଜମ୍। ତମବ୍ରୂତାଂ କୁରୁଷ୍ଵେତି ସ ତଥେତ୍ଯବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତୌ
ତାପରେ କୁନ୍ତୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଇଁଜଣେ ଏକାଠି ହୋଇ, ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏହା କର', ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ଠିକ୍ ଅଛି'।