ଉପପନ୍ନଂ ସତାମେତଦ୍ଯଦ୍ବ୍ରଵୀପି ତପୋଧନେ। ନ ତୁ ଦୁଃଖମିଦଂ ଶକ୍ଯଂ ମାନୁଷେଣ ଵ୍ଯପୋହିତୁମ୍
ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ହେ ତପସ୍ଵୀ, ଏହା ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଃଖ ମଣିଷ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରିହେବ ନାହିଁ।
ତଥାପି ତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଦୁଃଖସ୍ଯୈତସ୍ଯ ସଂଭଵମ୍। ଶକ୍ଯଂ ଵା ଯଦି ଵାଽଶକ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ଭଦ୍ରେ ଯଥାତଥମ୍
ତଥାପି, ଏହି ଦୁଃଖର ମୂଳ କାହିଁକି ହେଉଛି, ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ କହିଦେବି; ଏହା ଦୂର କରିହେବ କି ନାହିଁ, ଶୁଣ, ହେ ଭଦ୍ରା, ଯଥାଯଥା ମୁଁ କହୁଛି।
ସମୀପେ ନଗରସ୍ଯାସ୍ଯ ଵକୋ ଵସତି ରାକ୍ଷସଃ। ଇତୋ ଗଵ୍ଯୂତିମାତ୍ରେ।ଞସ୍ତି ଯମୁନାଗହ୍ଵରେ ଗୁହା
ଏହି ସହର ନିକଟରେ ବକ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସ ରହେ; ଏଠାରୁ ଗଈ ଚଲିବା ଦୂରରେ, ଯମୁନା ନଦୀ ପାଖରେ ଏକ ଗୁହାରେ ସେ ରହୁଛି।
ତସ୍ଯାଂ ଘୋରଃ ସ ଵସତି ଜିଘାଂସୁଃ ପୁରୁଷାଦକଃ। ବକାଭିଧାନୋ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ରାକ୍ଷସାନାଂ କୁଲାଧମଃ
ସେଇ ଗୁହାରେ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ମଣିଷ ଖାଉଥିବା, ବକ ନାମର ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଏହି ରାକ୍ଷସ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଖରାପ, ବସିଛି।
ଈଶୋ ଜନପଦସ୍ଯାସ୍ଯ ପୁରସ୍ଯ ଚ ମହାବଲଃ। ପୁଷ୍ଟୋ ମାନୁଷମାଂସେନ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଃ ପୁରୁଷାଦକଃ
ଏହି ଦେଶ ଓ ସହରର ସ୍ୱାମୀ, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମାନବ ମାଂସ ଖାଇ ଶକ୍ତି ପାଇଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଓ ମଣିଷ ଖାଇବାକୁ ଭଲପାଉଥିବା ଏକ ଦାନବ ଅଛି।
ପ୍ରବଲଃ କାମରୂପୀ ଚ ରାକ୍ଷସସ୍ତୁ ମହାବଲଃ। ତେନୋପସୃଷ୍ଟା ନଗରୀ ଵର୍ଷମଦ୍ଯ ତ୍ରଯୋଦଶମ୍
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରେ, ଏହି ସହରକୁ ଘେରି ରଖିଛି, ଏବଂ ଏହି ଦୁଃଖରେ ତେର ବର୍ଷ କଟିଗଲା।
ତତ୍କୃତେ ପରଚକ୍ରାଚ୍ଚ ଭୂତେଭ୍ଯଶ୍ଚ ନ ନୋ ଭଯମ୍। ପୁରୁଷାଦେନ ରୌଦ୍ରେଣ ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣା ଦୁରାତ୍ମନା
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବାହାର ଶତ୍ରୁ ବା ଭୂତ-ପିଶାଚ ଠାରୁ ଆମେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏହି କ୍ରୁର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମଣିଷ ଖାଇବା ଦାନବ ଆମକୁ ଖାଉଛି।
ଅନାଥା ନଗରୀ ନାଥଂ ତ୍ରାତାରଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତି। ଗୁହାଯାଂ ଚ ଵସଂସ୍ତତ୍ର ବାଧତେ ସତତଂ ଜନମ୍
ସହର ନାଥହୀନ ହୋଇ, ରକ୍ଷାକାରୀ ମିଳୁନାହିଁ; ସେ ଗୁହାରେ ରହି ସବୁବେଳେ ଲୋକମାନେକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି।
ସ୍ତ୍ରିଯୋ ବାଲାଂଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ଯୂନଶ୍ଚାପି ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍। ଅତ୍ର ମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ହୋମୈଶ୍ଚ ଭୋଜନୈଶ୍ଚ ସ ରାକ୍ଷସଃ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଦାନବ ନାରୀ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଯୁବକମାନେକୁ ଧରିନେଉଛି; ଏଠାରେ ମନ୍ତ୍ର, ହୋମ ଓ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା—
ଈଡିତୋ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ପୂଜିତଶ୍ଚ ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍। ଯଦା ଚ ସକଲାନେଵଂ ପ୍ରସୂଦଯତି ରାକ୍ଷସଃ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଓ ଅନୁରୋଧିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଦାନବ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିଦିଏ।
ଅଥୈନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵେ ସମଯେ ସମଯୋଜଯନ୍। ମା ସ୍ମ କାମାଦ୍ଵଧୀ ରକ୍ଷୋ ଦାସ୍ଯାମସ୍ତେ ସଦା ଵଯଂ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକଠି ହୋଇ ସେଥିପାଇଁ ଚୁକ୍ତି କଲେ: 'ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ମଣିଷ ମାରନାହଁ; ଆମେ ସବୁବେଳେ ତୁମକୁ ଦେବା।'
ପର୍ଯାଯେଣ ଯଥାକାମମିହ ମାଂସୋଦନଂ ପ୍ରଭୋ। ଅନ୍ନଂ ମାଂସସମାଯୁକ୍ତଂ ତିଲଚୂର୍ଣସମନ୍ଵିତମ୍
'ପାଳାକ୍ରମେ, ତୁମେ ଯେପରି ଚାହଁ, ଏଠି ମାଂସ ମିଶିତ ଭାତ, ତିଳ ଚୁରା ମିଶା ଭୋଜନ ନିଅ।'
ସର୍ପିଷା ଚ ସମାଯୁକ୍ତଂ ଵ୍ଯଞ୍ଜନୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତମ୍। ସୂପାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ସତିଲାନ୍ପିଣ୍ଡାଁଲ୍ଲାଜାପୂପସୁରାସଵାନ୍
'ଘିଅ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମସଲା ମିଶା, ସୂପ, ତିଳ ଲଡୁ, ଲାଯା, ପିଠା ଓ ମଦ ମଧ୍ୟ ଦେଉଛୁ।'
ଶୃତାଶୃତାନ୍ପାନକୁମ୍ଭାନ୍ସ୍ଥୂଲମାଂସଂ ଶୃତାଶୃତମ୍। ଵନମାହିଷଵାରାହଭାଲ୍ଲୂକଂ ଚ ଶୃତାଶୃତମ୍
'ସିଦ୍ଧ ଓ କାଚା ପାନୀୟ ଘଡ଼ା, ବଡ଼ ବଡ଼ ମାଂସ ଟୁକୁଡ଼ା, ସିଦ୍ଧ ଓ କାଚା ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁ, ମହିଷ, ବନା ଶୁଅର, ଭାଲୁ ମାଂସ ମିଳିବ।'
ସର୍ପିଃକୁମ୍ଭାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍ଦଧିକୁମ୍ଭାଂସ୍ତଥା ବହୂନ୍। ସଦ୍ଯଃସିଦ୍ଧସମାଯୁକ୍ତଂ ତିଲଚୂର୍ଣୈଃ ସମାକୁଲମ୍
'ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଘିଅ ଘଡ଼ା, ବହୁତ ଦହି ଘଡ଼ା, ତିଳ ଚୁରା ମିଶିତ ତାଜା ତିଆରି ଭୋଜନ ଦେଉଛୁ।'
କୁଲାଚ୍ଚ ପୁରୁଷଂ ଚୈକଂ ବଲୀଵର୍ଦୌ ଚ କାଲକୌ। ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତ୍ଵମସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରକ୍ଷୋଭାଗଂ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍
'ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବାରରୁ ଗୋଟିଏ ମଣିଷ ଓ କଳା ରଙ୍ଗର ଦୁଇଟି ବଳଦ ତୁମକୁ ଦେବା, ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ ନହେଲେ ଏହି ଦାନବ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅଂଶ ପାଇପାରିବ।'
ତିଷ୍ଠେହ ସମଯେଽସ୍ମାକମିତ୍ଯଯାଚନ୍ତ ତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ। ବାଢମିତ୍ଯେଵ ତଦ୍ରକ୍ଷସ୍ତଦ୍ଵଚଃ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣତ
'ଆମ ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଏଠାରେ ରୁହ,' ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ; 'ଠିକ୍ ଅଛି,' ବୋଲି ଦାନବ ସେମାନଙ୍କ କଥା ମାନିଲା।
ପରଚକ୍ରାଟଵୀକେଭ୍ଯୋ ରକ୍ଷଣଂ ସ କରୋତି ଚ। ତସ୍ମିନ୍ଭାଗେ ସୁନିର୍ଦିଷ୍ଟେ ସ୍ଥିତଃ ସ ସମଯେ ବଲୀ
ସେ ବାହାର ଶତ୍ରୁ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଆପଦରୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ; ଏହି ଭାଗ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଥିଲା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ସେ ଚୁକ୍ତି ରଖିଥିଲା।
ଏକୈକଂ ଚୈଵ ପୁରୁଷଂ ସଂପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ଵେତନମ୍। ସ ଵାରୋ ବହୁଭିର୍ଵର୍ଷୈର୍ଭଵତ୍ଯସୁକରୋ ନରୈଃ
ପ୍ରତିଥର, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ମଣିଷ ଦେଇଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେହି ପାଳା ବହୁ ବର୍ଷ ପରେ ଆସେ, ଏବଂ ଏହା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଅତି ଦୁଃଖଦାୟକ।
ତଦ୍ଵିମୋକ୍ଷାଯ ଯେ କେଚିଦ୍ଯତନ୍ତେ ପୁରୁଷାଃ କ୍ଵଚିତ୍। ସପୁତ୍ରଦାରାଂସ୍ତାନ୍ହତ୍ଵା ତଦ୍ରକ୍ଷୋ ଭକ୍ଷଯତ୍ଯୁତ
ଯେମାନେ କେବେ କେବେ ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେ ଦାନବ ସେମାନଙ୍କୁ, ସେମାନଙ୍କର ପିଲା ଓ ଜଣେ ଘରବାଳୀ ସହିତ ମାରି ଖାଇଯାଏ।
ଵେତ୍ରକୀଯଗୃହେ ରାଜା ନାଯଂ ନଯମିହାସ୍ଥିତଃ। ଉପାଯଂ ତଂ ନ କୁରୁତେ ଯତ୍ନାଦପି ସ ମନ୍ଦଧୀଃ। ଅନାମଯଂ ଜନସ୍ଯାସ୍ଯ ଯେନ ସ୍ଯାଦଦ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତମ୍
ବେତ୍ରକୀୟଙ୍କ ଘରେ ରହୁଥିବା ରାଜା ଏଠାରେ ନ୍ୟାୟ ରଖୁନାହିଁ; ସେ ମୂଢ଼ ମନିଷ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାୟୀ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରେନାହିଁ।
ଏତଦର୍ହା ଵଚଂ ନୂନଂ ଵସାମୋ ଦୁର୍ବଲସ୍ଯ ଯେ। ଵିଷଯେ ନିତ୍ଯଵାସ୍ତଵ୍ଯାଃ କୁରାଜାନମୁପାଶ୍ରିତାଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ଆମେ ଯେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଖରାପ ରାଜାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ସବୁବେଳେ ବସୁଛୁ, ଏହି ଦୁଃଖ ଆମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କସ୍ଯ ଵକ୍ତଵ୍ଯାଃ କସ୍ଯ ଵାଚ୍ଛନ୍ଦଚାରିଣଃ। ଗୁଣୈରେତେ ହି ଵତ୍ସ୍ଯନ୍ତି କାମଗାଃ ପକ୍ଷିଣୋ ଯଥା
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କାହା ପାଖରେ କଥା କହିବେ, କାହା ପାଇଁ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ କାମ କରିବେ? ଏମାନେ ତ ସେଉଁଠି ରହିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୁଣ ଅଛି, ଯେପରି ଚିଡ଼ିଆମାନେ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଯେଉଁଠି ରହନ୍ତି।
ରାଜାନଂ ପ୍ରଥମଂ ଵିନ୍ଦେତ୍ତତୋ ଭାର୍ଯାଂ ତତୋ ଧନମ୍। `ରାଜନ୍ଯସତି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍କୁତୋ ଭାର୍ଯା କୁତୋ ଧନମ୍। ଵଯସ୍ଯ ସଂଚଯେନାସ୍ଯ ଜ୍ଞାତୀନ୍ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ତାରଯେତ୍
ପ୍ରଥମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ, ତାପରେ ଧନ। ଏହି ସଂସାରରେ ରାଜା ନଥିଲେ, ଘରେ ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ କିମ୍ବା ଧନ କେମିତି ହେବ? ବନ୍ଧୁମାନେ ଜମା କରି, ନିଜ ଜଣା-ପରିବାର ଓ ପୁଅମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ।
ଵିପୀରତଂ ମଯା ଚେଦଂ ତ୍ରଯଂ ସର୍ଵମୁପାର୍ଜିତମ୍। ତଦିମାମାପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭୃଶଂ ତପ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍
ମୋର ପ୍ରୟାସରେ ମୁଁ ଏହି ତିନିଟି—ରାଜା, ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଓ ଧନ—ଉପାର୍ଜନ କରିଛି। ଏହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ଆମେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ।
ସୋଽଯମସ୍ମାନନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ଵାରଃ କୁଲଵିନାଶନଃ। ଭୋଜନଂ ପୁରୁଷଶ୍ଚୈକଃ ପ୍ରଦେଯଂ ଵେତନଂ ମଯା
ଏହି ବିପଦ ଆମ ଉପରେ ଆସିଛି, ଯାହା ଘରକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଣେ ଲୋକ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ନ ଚ ମେ ଵିଦ୍ଯତେ ଵିତ୍ତଂ ସଂକ୍ରେତୁଂ ପୁରୁଷଂ କ୍ଵଚିତ୍। ସୁହୃଜ୍ଜନଂ ପ୍ରଦାତୁଂ ଚ ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି କଦାଚନ
ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ଧନ ନାହିଁ, ଯାହା ଦେଇ ଜଣେ ଲୋକକୁ କିଣିପାରିବି। ଏବଂ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ସୁହୃଦ୍ଧକୁ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ।
ଗତିଂ ଚାନ୍ଯାଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ତସ୍ମାନ୍ମୋକ୍ଷାଯ ରକ୍ଷସଃ। ସୋଽହଂ ଦୁଃଖାର୍ଣଵେ ମଗ୍ନୋ ମହତ୍ଯସୁକରେ ଭୃଶମ୍
ମୁଁ ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ, ଏହିପରି ରାକ୍ଷସର ହାତରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ। ଏହି ଦୁଃଖର ଅପାର ସାଗରରେ ମୁଁ ବୁଡ଼ିଯାଇଛି।
ସହୈଵୈତୈର୍ଗମିଷ୍ଯାମି ବାନ୍ଧଵୈରଦ୍ଯ ରାକ୍ଷସମ୍। ତତୋ ନଃ ସହିତାନ୍କ୍ଷୁଦ୍ରଃ ସର୍ଵାନେଵୋପଭୋକ୍ଷ୍ଯତି
ଆଜି ମୁଁ ମୋର ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ ରାକ୍ଷସ ପାଖକୁ ଯିବି। ତାପରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକସାଥିରେ ଭୋଗ କରିବ।
ଦୁଃଖମୂଲମିଦଂ ଭଦ୍ରେ ମଯୋକ୍ତଂ ପ୍ରଶ୍ନତୋଽନଘେ
ଏହି ଦୁଃଖର ମୂଳ କାହାଣୀ, ତୁମେ ପଚାରିଥିଲା କାହିଁକି, ମୁଁ ସେଇ ଉତ୍ତର ଦେଇଛି, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷି।