ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଯା ଭର୍ତା ତାଂ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ଭାରତ। ମୁମୋଚ ବାଷ୍ପଂ ଶନକୈଃ ସଭାର୍ଯୋ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ
ସେଠାରେ ସେ ସ୍ତ୍ରୀ କହିବା ପରେ, ସେ ପତି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଏବଂ ଭାରତବଂଶୀ, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଏକାଠି ଅଶ୍ରୁ ବିସର୍ଜନ କଲେ।
ମୈଵଂ ଵଦ ତ୍ଵଂ କଲ୍ଯାଣି ତିଷ୍ଠ ଚେହ ସୁମଧ୍ଯମେ। ନ ତୁ ଭାର୍ଯାଂ ତ୍ଯଜେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପୁତ୍ରାନ୍ଵାପି କଦାଚନ
ଏଭଳି କଥା କହିବା ନାହିଁ, ମଧୁରା, ଏଠାରେ ରୁହ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁରୁଷ କେବେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା କିମ୍ବା ପୁଅମାନେ ଛାଡ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ।
ଵିଶେଷତଃ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ରକ୍ଷେତ୍ପୁରୁଷୋ ବୁଦ୍ଧିମାନିହ। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତୁ ପୁରୁଷୋ ଜୀଵେନ୍ନ ହାତଵ୍ଯାନିମାନ୍ସଦା। ନ ଵେତ୍ତି କାମଂ ଧର୍ମଂ ଚ ଅର୍ଥଂ ମୋକ୍ଷଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଏଠି ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁରୁଷ ବିଶେଷକରି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ପୁରୁଷ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ବଞ୍ଚିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଏମାନେ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଆସଲେ ସେ କାମ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, ମୋକ୍ଷ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିନଥିବେ।
ତଯୋର୍ଦୁଃଖିତଯୋର୍ଵାକ୍ଯମତିମାତ୍ରଂ ନିଶମ୍ଯ ତୁ। ତତୋ ଦୁଃଖପରୀତାଙ୍ଗୀ କନ୍ଯା ତାଵଭ୍ଯଭାଷତ
ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଥିବା କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ଶରୀର ସହିତ ସେ କନ୍ୟା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିମେଵଂ ଭୃଶଦୁଃଖାର୍ତୌ ରୋରୂଯେତାମନାଥଵତ୍। ମମାପି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ କ୍ରିଯତାଂ କ୍ଷମମ୍
ତୁମେ ଦୁହେଁ ଏତେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଛ, ମାନେ କିଏ ନାହିଁ ଭଳି। ମୋ କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ଶୁଣି ଯାହା ଠିକ୍ ଲାଗେ ତାହା କର।
ଧର୍ମତୋଽହଂ ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯା ଯୁଵଯୋର୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ତ୍ଯକ୍ତଵ୍ଯାଂ ମାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ତ୍ରାହି ସର୍ଵଂ ମଯୈକଯା
ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ଦୁହେଁ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଜ୍ୟ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ଏଠି ଏକ ଜଣେ ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ରକ୍ଷା କର।
ଇତ୍ଯର୍ଥମିଷ୍ଯତେଽପତ୍ଯଂ ତାରଯିଷ୍ଯତି ମାମିତି। ଅସ୍ମିନ୍ନୁପସ୍ଥିତେ କାଲେ ତରଧ୍ଵଂ ପ୍ଲଵଵନ୍ମଯା
ସନ୍ତାନ ଥିବାର ଅର୍ଥ ଏହି: 'ସେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ'। ଏହି ସମୟ ଆସିଛି, ମୋତେ ତୁମର ନୌକା କରି ଏହି ବିପଦ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।
ଇହ ଵା ତାରଯେଦ୍ଦୁର୍ଗାଦୁତ ଵା ପ୍ରେତ୍ଯ ଭାରତ। ସର୍ଵଥା ତାରଯେତ୍ପୁତ୍ରଃ ପୁତ୍ର ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ଏଠି ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ବିପଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବି, କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ। ସବୁପ୍ରକାରେ ପୁଅ ଉଦ୍ଧାର କରେ—ସେଇପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାକୁ 'ପୁତ୍ର' କୁହନ୍ତି।
ଆକାଙ୍କ୍ଷନ୍ତେ ଚ ଦୌହିତ୍ରାନ୍ମଯି ନିତ୍ଯଂ ପିତାମହାଃ। ତତ୍ସ୍ଵଯଂ ଵୈ ପରିତ୍ରାସ୍ଯେ ରକ୍ଷନ୍ତୀ ଜୀଵିତଂ ପିତୁଃ
ମୋ ଠାରୁ ମୋ ପୁରୁଣା ଠାକୁରମାନେ ସବୁବେଳେ ନାତି ଆଶା କରନ୍ତି; ତେଣୁ ମୁଁ ନିଜେ ମୋ ବାପାଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।
ଭ୍ରାତା ଚ ମମ ବାଲୋଽଯଂ ଗତେ ଲୋକମମୁଂ ତ୍ଵଯି। ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ଵିନଶ୍ଯେତ ନ ସଂଶଯଃ
ମୋ ଭାଇ ଏଉଁ ଛୋଟ; ତୁମେ ଏହି ଲୋକରୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତାତେପି ହି ଗତେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵିନଷ୍ଟେ ଚ ମମାନୁଜେ। ପିଣ୍ଡଃ ପିତୄଣାଂ ଵ୍ଯୁଚ୍ଛିଦ୍ଯେତ୍ତତ୍ତେଷାଂ ଵିପ୍ରିଯଂ ଭଵେତ୍
ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ମୋ ଭାଉ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ପିତୃପିଣ୍ଡ ଦାନ ବନ୍ଦ ହେଇଯିବ, ଏହା ପୂର୍ବଜମାନେ ଅପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ।
ପିତ୍ରା ତ୍ଯକ୍ତା ତଥା ମାତ୍ରା ଭ୍ରାତ୍ରା ଚାହମସଂଶଯମ୍। ଦୁଃଖାଦ୍ଦୁଃଖତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମ୍ରିଯେଯମତଥୋଚିତାମ୍
ବାପା, ମାଁ ଓ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଜିତ ହେଲେ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ପାଇ ଅସମ୍ମାନଜନକ ମୃତ୍ୟୁ ହେବି।
ତ୍ଵଯି ତ୍ଵରୋଗେ ନିର୍ମୁକ୍ତୋ ମାତା ଭ୍ରାତା ଚ ମେ ଶିଶୁଃ। ସନ୍ତାନଶ୍ଚୈଵ ପିଣ୍ଡଶ୍ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠାସ୍ଯତ୍ଯସଂଶଯମ୍
ତୁମେ ଏହି ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ମୋ ମାଁ, ଛୋଟ ଭାଇ, ବଂଶ ଓ ପିତୃପିଣ୍ଡ ନିଶ୍ଚିତ ରହିବ।
ଆତ୍ମା ପୁତ୍ରଃ ସଖୀ ଭାର୍ଯା କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ତୁ ଦୁହିତା କିଲ। ସ କୃଚ୍ଛ୍ରାନ୍ମୋଚଯାତ୍ମାନଂ ମାଂ ଚ ଧର୍ମେ ନିଯୋଜଯା
ପୁଅ ହେଉଛି ନିଜ, ବନ୍ଧୁ, ଭାର୍ଯ୍ୟା; କିନ୍ତୁ ଝିଅ ଦୁଃଖ ପାଇଁ। ଏହି ଦୁଃଖରୁ ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କର, ମୋତେ ଧର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ କର।
ଅନାଥା କୃପଣା ବାଲା ଯତ୍ର କ୍ଵଚନ ଗାମିନୀ। ଭଵିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଯା ତାତ ଵିହୀନା କୃପଣା ସଦା
ତୁମେ ନଥିଲେ, ବାପା, ମୁଁ ସଦା ଅନାଥ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଅସହାୟ ଝିଅ ହୋଇ ଯେଉଁଠି ଭାଗ୍ୟ ନେଇଯିବ ସେଠି ଯିବି।
ଅଥଵାହଂ କରିଷ୍ଯାମି କୁଲସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିମୋଚନମ୍। ଫଲସଂସ୍ଥା ଭଵିଷ୍ଯାମି କୃତ୍ଵା କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ନହେଲେ, ମୁଁ ନିଜେ ଏହି କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବି; ଅତି କଠିନ କାମ କରି, ଫଳରେ ବସିବି।
ଅଥଵା ଯାସ୍ଯସେ ତତ୍ର ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। ପୀଡିତାଽହଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ତଦଵେକ୍ଷସ୍ଵ ମାମପି
ନାହିଁଲେ, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଶେଉଁଠିକୁ ଯିବ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେବେ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଯିବି—ମୋ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ମଧ୍ୟ ଭାବିବା।
ତଦସ୍ମଦର୍ଥଂ ଧର୍ମାର୍ଥଂ ପ୍ରସଵାର୍ଥଂ ଚ ସତ୍ତମ। ଆତ୍ମାନଂ ପରିରକ୍ଷସ୍ଵ ତ୍ଯକ୍ତଵ୍ଯାଂ ମାଂ ଚ ସଂତ୍ଯଜ
ତେଣୁ, ମୋ ପାଇଁ, ଧର୍ମ ପାଇଁ ଓ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ, ହେ ଉତ୍ତମ, ତୁମେ ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କର; ମୋତେ, ଯାହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ, ଛାଡ଼ିଦେ।
ଅଵଶ୍ଯକରଣୀଯେ ଚ ମା ତ୍ଵାଂ କାଲୋତ୍ଯଗାଦଯମ୍। କିଂ ତ୍ଵତଃ ପରମଂ ଦୁଃଖଂ ଯଦ୍ଵଯଂ ସ୍ଵର୍ଗତେ ତ୍ଵଯି
ଯାହା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ତାହା କରିବାରେ ବିଳମ୍ବ କରିନାହଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯଦି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଯିବ, ଆମ ପାଇଁ ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କ'ଣ ହେବ?
ଯାଚମାନାଃ ପରାଦନ୍ନଂ ପରିଧାଵେମହି ଶ୍ଵଵତ୍। ତ୍ଵଯି ତ୍ଵରୋଗେ ନିର୍ମୁକ୍ତେ କ୍ଲେଶାଦସ୍ମାତ୍ସବାନ୍ଧଵେ। ଅମୃତେଵ ସତୀ ଲୋକେ ଭଵିଷ୍ଯାମି ସୁଖାନ୍ଵିତା
ତୁମେ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା, ଆମେ ତ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ, କୁକୁରମାନଙ୍କ ପରି ଅବଶିଷ୍ଟ ପିନ୍ଧିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଏହି କଷ୍ଟରୁ ତୁମେ ମୁକ୍ତ ହେବ, ମୁଁ ଏଠି ଜଗତରେ ବିଧବା ପରି ଅସୁଖୀ ରହିଯିବି।
ଇତଃ ପ୍ରଦାନେ ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରଶ୍ଚେତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତେନ ତୋଯେନ ଭଵିଷ୍ଯତି ହିତାଯ ଵୈ
ଏହି ଦାନରେ ଦେବତା ଓ ପିତୃଗଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ତୁମେ ଯେଉଁ ପାଣି ଦେବ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଉପକାରକ ହେବ।
ଇତ୍ଯେତଦୁଭଯଂ ତାତ ନିଶାମ୍ଯ ତଵ ଯଦ୍ଧିତମ୍। ତଦ୍ଵ୍ଯଵସ୍ଯ ତଥାମ୍ବାଯା ହିତଂ ସ୍ଵସ୍ଯ ସୁତସ୍ଯ ଚ
ଏହି ଦୁଇଟି ଦିଗ ଶୁଣି, ହେ ପ୍ରିୟ, ଯାହା ତୁମର ଭଲ, ତାହା କର; ତୁମ ମାଆ, ନିଜ ଓ ପୁଅଙ୍କର ଭଲ କ'ଣ, ତାହା ଭଲଭାବେ ଭାବି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅ।
ମାତାପିତ୍ରୋଶ୍ଚ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ଭଵିତାରୋ ଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ। ନ ତୁ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପିତରୋ ପୁନର୍ଜାତୁ ଭଵିଷ୍ଯତଃ
ମାଆ ବାପାଙ୍କୁ ଗୁଣବାନ ପୁଅ ହେବେ; କିନ୍ତୁ ପୁଅଙ୍କୁ ଆଉ କେବେ ବାପା ମାଆ ମିଳିବେ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ବହୁଵିଧଂ ତସ୍ଯା ନିଶମ୍ଯ ପରିଦେଵିତମ୍। ପିତା ମାତା ଚ ସା ଚୈଵ କନ୍ଯା ପ୍ରରୁରୁଦୁସ୍ତ୍ରଯଃ
ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖର କଥା ଶୁଣି, ବାପା, ମାଆ ଓ ସେଇ କନ୍ୟା—ତିନିଏ ମିଶି କାନ୍ଦିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରରୁଦିତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ନିଶମ୍ଯାଥ ସୁତସ୍ତଦା। ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନୋ ବାଲଃ କଲମଵ୍ଯକ୍ତମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତେ କାନ୍ଦୁଥିବାକୁ ଶୁଣି, ସେଇ ଛୁଆ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଆଖି ଫୁଲାଇ, ଶିଶୁଭାବରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିଲା।
ମା ପିତା ରୁଦ ମା ମାତର୍ମା ସ୍ଵସସ୍ତ୍ଵିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍। ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନେକୈକମନୁସର୍ପତି
ସେ ହସି ହସି, 'ବାପା, କାନ୍ଦନି; ମାଆ, କାନ୍ଦନି; ଭଉଣୀ, କାନ୍ଦନି,' ବୋଲି ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଏକେକ ଭାବେ କହିଲା।
ତତଃ ସ ତୃଣମାଦାଯ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ଅନେନାହଂ ହନିଷ୍ଯାମି ରାକ୍ଷସଂ ପୁରୁଷାଦକମ୍
ତାପରେ ସେ ଏକ ଘାସ ଉଠାଇ, ଖୁସିରେ ପୁଣି କହିଲା, 'ଏହି ଘାସ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେଇ ମଣିଷ ଖାଉଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେବି।'
ତଥାପି ତେଷାଂ ଦୁଃଖେନ ପରୀତାନାଂ ନିଶମ୍ଯ ତତ୍। ବାଲସ୍ଯ ଵାକ୍ଯମଵ୍ଯକ୍ତଂ ହର୍ଷଃ ସମଭଵନ୍ମହାନ୍
ତଥାପି, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ସେମାନେ ଛୁଆର ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା ଶୁଣି, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଅଯଂ କାଲ ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା କୁନ୍ତୀ ସମୁପସୃତ୍ଯ ତାନ୍। ଗତାସୂନମୃତେନେଵ ଜୀଵଯନ୍ତୀଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ସମୟଟି ଆସିଛି ବୋଲି ବୁଝି, କୁନ୍ତୀ ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ମୃତକୁ ଅମୃତ ଦେଇ ଯେପରି ଜୀବନ ଦେଉଛି, ସେପରି କହିଲା:
କୁତୋମୂଲମିଦଂ ଦୁଃଖଂ ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ଵିଦିତ୍ଵାପ୍ଯପକର୍ଷେଯଂ ଶକ୍ଯଂ ଚେଦପକର୍ଷିତୁମ୍
ଏହି ଦୁଃଖ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି, ମୁଁ ଏହାର ସତ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ଯଦି ଜାଣି ପାରିବି ଏବଂ ଏହାକୁ ଦୂର କରିପାରିବି, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୂର କରିଦେବି।