ଆତ୍ମନୋ ଵିଦ୍ଯମାନତ୍ଵାଦ୍ଭୁଵନାନି ଚତୁର୍ଦଶ। ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ଦ୍ଵିଜଶାର୍ଦୂଲ ଆତମା ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ତତସ୍ତ୍ଵଯା
ନିଜ ଆତ୍ମା ଥିବାରୁ ଚଉଦ ଭୁବନ ଅଛି; ଏହିଠୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ।
ଆତ୍ମନ୍ଯଵିଦ୍ଯମାନେ ଚେଦସ୍ଯ ନାସ୍ତୀହ କିଂଚନ। ଏତଜ୍ଜଗଦିଦଂ ସର୍ଵମାତ୍ମନା ନ ସମଂ କିଲ
ଯଦି ଆତ୍ମା ନାହିଁ, ତେବେ ଏଠାରେ କିଛି ନାହିଁ; ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଆତ୍ମା ସମାନ ନୁହେଁ।
ସ କୁରୁଷ୍ଵ ମଯା କାର୍ଯଂ ତାରଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା। ଅନୁଜାନୀହୀ ମାମାର୍ଯ ସୁତୌ ମେ ପରିପାଲଯ
ତେଣୁ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ତାହା କର; ନିଜେ ନିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ, ହେ ଆର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ମୋ ଦୁଇ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କର।
ଅଵଧ୍ଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯ ଇତ୍ଯାହୁର୍ଧର୍ମଜ୍ଞା ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯେ। ଧର୍ମଜ୍ଞାନ୍ରାକ୍ଷସାନାହୁର୍ନ ହନ୍ଯାତ୍ସ ଚ ମାମପି
ଧର୍ମ ଜଣା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ନିଷ୍ପତ୍ତି ସମୟରେ ନାରୀମାନେ ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି; ଧର୍ମ ଜଣା ଲୋକମାନେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏହା ମୋ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ନିଃସଂଶଯଂ ଵଧଃ ପୁଂସାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସଂଶଯିତୋ ଵଧଃ। ଅତୋ ମାମେଵ ଧର୍ମଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ଥାପଯିତୁମର୍ହସି
ପୁରୁଷଙ୍କ ହତ୍ୟା ନିଶ୍ଚିତ, କିନ୍ତୁ ନାରୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ସନ୍ଦେହଜନକ; ତେଣୁ, ହେ ଧର୍ମ ଜ୍ଞ, ତୁମେ ମୋତେ ପଠାଇଦେବା ଉଚିତ।
ଭୁକ୍ତଂ ପ୍ରିଯାଣ୍ଯଵାପ୍ତାନି ଧର୍ମଶ୍ଚ ଚରିତୋ ମଯା। `ତ୍ଵଚ୍ଛୁଶ୍ରୂଷଣସଂଭୂତା କୀର୍ତିଶ୍ଚାପ୍ଯତୁଲା ମମ।' ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସୂତିଃ ପ୍ରିଯା ପ୍ରାପ୍ତା ନ ମାଂ ତପ୍ସ୍ଯତ୍ଯଜୀଵିତଂ
ମୁଁ ପ୍ରିୟ ଭୋଗ କରିଛି, ଇଚ୍ଛିତ ଜିନିଷ ପାଇଛି, ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛି; ତୁମ ସେବା ଦ୍ୱାରା ମୋ ଅପୂର୍ବ କୀର୍ତ୍ତି ହୋଇଛି, ଏବଂ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି—ମୋ ଜୀବନ ଏବେ ଦୁଃଖ ଦେବ ନାହିଁ।
ଜାତପୁତ୍ରା ଚ ଵୃଦ୍ଧା ଚ ପ୍ରିଯକାମା ଚ ତେ ସଦା। ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈତଦହଂ ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସାଯଂ କରୋମ୍ଯତଃ
ପୁଅ ଜନ୍ମାଇଛି, ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଛି, ସଦା ତୁମ ଭଲ ଚାହୁଁଛି; ଏହି ସବୁ ଭାବି, ଏବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରୁଛି।
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯାପି ହି ମାମାର୍ଯ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସ୍ଯନ୍ଯାମପି ସ୍ତ୍ରିଯମ୍। ତତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋ ଧର୍ମୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ପୁନସ୍ତଵ
ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଆର୍ଯ୍ୟ, ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଜଣାଣୀକୁ ମିଳିପାରିବ; ତେବେ ତୁମର ଧର୍ମ ପୁନିଥରେ ସ୍ଥିର ହେବ।
ନ ଚାପ୍ଯଧର୍ମଃ କଲ୍ଯାଣ ବହୁପତ୍ନୀକତା ନୃଣାମ୍। ସ୍ତ୍ରୀଣାମଧର୍ମଃ ସୁମହାନ୍ଭର୍ତୁଃ ପୂର୍ଵସ୍ଯ ଲଙ୍ଘନେ
ପୁରୁଷମାନେ ଅନେକ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ରଖିଲେ ତାହାକୁ ନ ଧର୍ମ ନ ଅଧର୍ମ ବୋଲି ମନାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପୂର୍ବ ପତିଙ୍କର ଅଧିକାର ଭଙ୍ଗ କଲେ, ସେଠାରେ ବଡ଼ ଅଧର୍ମ ହୁଏ।
ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ତ୍ଵମାତ୍ମତ୍ଯାଗଂ ଚ ଗର୍ହିତମ୍। ଆତ୍ମାନଂ ତାରଯାଦ୍ଯାଶୁ କୁଲଂ ଚେମୌ ଚ ଦାରକୌ
ଏହା ସବୁ ଭାବି, ଏବଂ ନିଜେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିବା ନିନ୍ଦନୀୟ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନିଜେ, ତୁମର କୁଳ ଓ ଏହି ଦୁଇ ଶିଶୁଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଯା ଭର୍ତା ତାଂ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ଭାରତ। ମୁମୋଚ ବାଷ୍ପଂ ଶନକୈଃ ସଭାର୍ଯୋ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ
ସେଠାରେ ସେ ସ୍ତ୍ରୀ କହିବା ପରେ, ସେ ପତି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଏବଂ ଭାରତବଂଶୀ, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଏକାଠି ଅଶ୍ରୁ ବିସର୍ଜନ କଲେ।
ମୈଵଂ ଵଦ ତ୍ଵଂ କଲ୍ଯାଣି ତିଷ୍ଠ ଚେହ ସୁମଧ୍ଯମେ। ନ ତୁ ଭାର୍ଯାଂ ତ୍ଯଜେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପୁତ୍ରାନ୍ଵାପି କଦାଚନ
ଏଭଳି କଥା କହିବା ନାହିଁ, ମଧୁରା, ଏଠାରେ ରୁହ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁରୁଷ କେବେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା କିମ୍ବା ପୁଅମାନେ ଛାଡ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ।
ଵିଶେଷତଃ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ରକ୍ଷେତ୍ପୁରୁଷୋ ବୁଦ୍ଧିମାନିହ। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତୁ ପୁରୁଷୋ ଜୀଵେନ୍ନ ହାତଵ୍ଯାନିମାନ୍ସଦା। ନ ଵେତ୍ତି କାମଂ ଧର୍ମଂ ଚ ଅର୍ଥଂ ମୋକ୍ଷଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଏଠି ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁରୁଷ ବିଶେଷକରି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ପୁରୁଷ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ବଞ୍ଚିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଏମାନେ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଆସଲେ ସେ କାମ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, ମୋକ୍ଷ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିନଥିବେ।
ତଯୋର୍ଦୁଃଖିତଯୋର୍ଵାକ୍ଯମତିମାତ୍ରଂ ନିଶମ୍ଯ ତୁ। ତତୋ ଦୁଃଖପରୀତାଙ୍ଗୀ କନ୍ଯା ତାଵଭ୍ଯଭାଷତ
ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଥିବା କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ଶରୀର ସହିତ ସେ କନ୍ୟା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିମେଵଂ ଭୃଶଦୁଃଖାର୍ତୌ ରୋରୂଯେତାମନାଥଵତ୍। ମମାପି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ କ୍ରିଯତାଂ କ୍ଷମମ୍
ତୁମେ ଦୁହେଁ ଏତେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଛ, ମାନେ କିଏ ନାହିଁ ଭଳି। ମୋ କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ଶୁଣି ଯାହା ଠିକ୍ ଲାଗେ ତାହା କର।
ଧର୍ମତୋଽହଂ ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯା ଯୁଵଯୋର୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ତ୍ଯକ୍ତଵ୍ଯାଂ ମାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ତ୍ରାହି ସର୍ଵଂ ମଯୈକଯା
ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ଦୁହେଁ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଜ୍ୟ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ଏଠି ଏକ ଜଣେ ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ରକ୍ଷା କର।
ଇତ୍ଯର୍ଥମିଷ୍ଯତେଽପତ୍ଯଂ ତାରଯିଷ୍ଯତି ମାମିତି। ଅସ୍ମିନ୍ନୁପସ୍ଥିତେ କାଲେ ତରଧ୍ଵଂ ପ୍ଲଵଵନ୍ମଯା
ସନ୍ତାନ ଥିବାର ଅର୍ଥ ଏହି: 'ସେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ'। ଏହି ସମୟ ଆସିଛି, ମୋତେ ତୁମର ନୌକା କରି ଏହି ବିପଦ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।
ଇହ ଵା ତାରଯେଦ୍ଦୁର୍ଗାଦୁତ ଵା ପ୍ରେତ୍ଯ ଭାରତ। ସର୍ଵଥା ତାରଯେତ୍ପୁତ୍ରଃ ପୁତ୍ର ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ଏଠି ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ବିପଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବି, କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ। ସବୁପ୍ରକାରେ ପୁଅ ଉଦ୍ଧାର କରେ—ସେଇପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାକୁ 'ପୁତ୍ର' କୁହନ୍ତି।
ଆକାଙ୍କ୍ଷନ୍ତେ ଚ ଦୌହିତ୍ରାନ୍ମଯି ନିତ୍ଯଂ ପିତାମହାଃ। ତତ୍ସ୍ଵଯଂ ଵୈ ପରିତ୍ରାସ୍ଯେ ରକ୍ଷନ୍ତୀ ଜୀଵିତଂ ପିତୁଃ
ମୋ ଠାରୁ ମୋ ପୁରୁଣା ଠାକୁରମାନେ ସବୁବେଳେ ନାତି ଆଶା କରନ୍ତି; ତେଣୁ ମୁଁ ନିଜେ ମୋ ବାପାଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।
ଭ୍ରାତା ଚ ମମ ବାଲୋଽଯଂ ଗତେ ଲୋକମମୁଂ ତ୍ଵଯି। ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ଵିନଶ୍ଯେତ ନ ସଂଶଯଃ
ମୋ ଭାଇ ଏଉଁ ଛୋଟ; ତୁମେ ଏହି ଲୋକରୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତାତେପି ହି ଗତେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵିନଷ୍ଟେ ଚ ମମାନୁଜେ। ପିଣ୍ଡଃ ପିତୄଣାଂ ଵ୍ଯୁଚ୍ଛିଦ୍ଯେତ୍ତତ୍ତେଷାଂ ଵିପ୍ରିଯଂ ଭଵେତ୍
ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ମୋ ଭାଉ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ପିତୃପିଣ୍ଡ ଦାନ ବନ୍ଦ ହେଇଯିବ, ଏହା ପୂର୍ବଜମାନେ ଅପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ।
ପିତ୍ରା ତ୍ଯକ୍ତା ତଥା ମାତ୍ରା ଭ୍ରାତ୍ରା ଚାହମସଂଶଯମ୍। ଦୁଃଖାଦ୍ଦୁଃଖତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମ୍ରିଯେଯମତଥୋଚିତାମ୍
ବାପା, ମାଁ ଓ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଜିତ ହେଲେ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ପାଇ ଅସମ୍ମାନଜନକ ମୃତ୍ୟୁ ହେବି।
ତ୍ଵଯି ତ୍ଵରୋଗେ ନିର୍ମୁକ୍ତୋ ମାତା ଭ୍ରାତା ଚ ମେ ଶିଶୁଃ। ସନ୍ତାନଶ୍ଚୈଵ ପିଣ୍ଡଶ୍ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠାସ୍ଯତ୍ଯସଂଶଯମ୍
ତୁମେ ଏହି ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ମୋ ମାଁ, ଛୋଟ ଭାଇ, ବଂଶ ଓ ପିତୃପିଣ୍ଡ ନିଶ୍ଚିତ ରହିବ।
ଆତ୍ମା ପୁତ୍ରଃ ସଖୀ ଭାର୍ଯା କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ତୁ ଦୁହିତା କିଲ। ସ କୃଚ୍ଛ୍ରାନ୍ମୋଚଯାତ୍ମାନଂ ମାଂ ଚ ଧର୍ମେ ନିଯୋଜଯା
ପୁଅ ହେଉଛି ନିଜ, ବନ୍ଧୁ, ଭାର୍ଯ୍ୟା; କିନ୍ତୁ ଝିଅ ଦୁଃଖ ପାଇଁ। ଏହି ଦୁଃଖରୁ ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କର, ମୋତେ ଧର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ କର।
ଅନାଥା କୃପଣା ବାଲା ଯତ୍ର କ୍ଵଚନ ଗାମିନୀ। ଭଵିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଯା ତାତ ଵିହୀନା କୃପଣା ସଦା
ତୁମେ ନଥିଲେ, ବାପା, ମୁଁ ସଦା ଅନାଥ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଅସହାୟ ଝିଅ ହୋଇ ଯେଉଁଠି ଭାଗ୍ୟ ନେଇଯିବ ସେଠି ଯିବି।
ଅଥଵାହଂ କରିଷ୍ଯାମି କୁଲସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିମୋଚନମ୍। ଫଲସଂସ୍ଥା ଭଵିଷ୍ଯାମି କୃତ୍ଵା କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ନହେଲେ, ମୁଁ ନିଜେ ଏହି କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବି; ଅତି କଠିନ କାମ କରି, ଫଳରେ ବସିବି।
ଅଥଵା ଯାସ୍ଯସେ ତତ୍ର ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। ପୀଡିତାଽହଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ତଦଵେକ୍ଷସ୍ଵ ମାମପି
ନାହିଁଲେ, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଶେଉଁଠିକୁ ଯିବ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେବେ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଯିବି—ମୋ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ମଧ୍ୟ ଭାବିବା।
ତଦସ୍ମଦର୍ଥଂ ଧର୍ମାର୍ଥଂ ପ୍ରସଵାର୍ଥଂ ଚ ସତ୍ତମ। ଆତ୍ମାନଂ ପରିରକ୍ଷସ୍ଵ ତ୍ଯକ୍ତଵ୍ଯାଂ ମାଂ ଚ ସଂତ୍ଯଜ
ତେଣୁ, ମୋ ପାଇଁ, ଧର୍ମ ପାଇଁ ଓ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ, ହେ ଉତ୍ତମ, ତୁମେ ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କର; ମୋତେ, ଯାହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ, ଛାଡ଼ିଦେ।
ଅଵଶ୍ଯକରଣୀଯେ ଚ ମା ତ୍ଵାଂ କାଲୋତ୍ଯଗାଦଯମ୍। କିଂ ତ୍ଵତଃ ପରମଂ ଦୁଃଖଂ ଯଦ୍ଵଯଂ ସ୍ଵର୍ଗତେ ତ୍ଵଯି
ଯାହା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ତାହା କରିବାରେ ବିଳମ୍ବ କରିନାହଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯଦି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଯିବ, ଆମ ପାଇଁ ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କ'ଣ ହେବ?
ଯାଚମାନାଃ ପରାଦନ୍ନଂ ପରିଧାଵେମହି ଶ୍ଵଵତ୍। ତ୍ଵଯି ତ୍ଵରୋଗେ ନିର୍ମୁକ୍ତେ କ୍ଲେଶାଦସ୍ମାତ୍ସବାନ୍ଧଵେ। ଅମୃତେଵ ସତୀ ଲୋକେ ଭଵିଷ୍ଯାମି ସୁଖାନ୍ଵିତା
ତୁମେ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା, ଆମେ ତ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ, କୁକୁରମାନଙ୍କ ପରି ଅବଶିଷ୍ଟ ପିନ୍ଧିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଏହି କଷ୍ଟରୁ ତୁମେ ମୁକ୍ତ ହେବ, ମୁଁ ଏଠି ଜଗତରେ ବିଧବା ପରି ଅସୁଖୀ ରହିଯିବି।