ସମର୍ଥଃ ପୋଷଣେ ଚାସି ସୁତଯୋ ରକ୍ଷଣେ ତଥା। ନ ତ୍ଵହଂ ସୁତଯୋଃ ଶକ୍ତା ତଥା ରକ୍ଷଣପୋଷଣେ
ପିଲାମାନେକୁ ପୋଷଣ ଓ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ତୁମେ ସମର୍ଥ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସେମାନେକୁ ତୁମ ପରି ରକ୍ଷା ଓ ପୋଷଣ କରିପାରିବିନାହିଁ।
ମମ ହି ତ୍ଵଦ୍ଵିହୀନାଯାଃ ସର୍ଵପ୍ରାଣଧନେଶ୍ଵର। କଥଂ ସ୍ଯାତାଂ ସୁତୌ ବାଲୌ ଭରେଯଂ ଚ କଥଂ ତ୍ଵହମ୍
ମୁଁ ତୁମ ବିନା, ହେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ ଓ ଧନର ନାଥ, କିପରି ଏହି ଦୁଇଟି ଛୋଟ ପିଲା ବଞ୍ଚିପାରିବେ, ଏବଂ କିପରି ମୁଁ ସେମାନେକୁ ଚାଲାଇପାରିବି?
କଥଂ ହି ଵିଧଵାଽନାଥା ବାଲପୁତ୍ରା ଵିନା ତ୍ଵଯା। ମିଥୁନଂ ଜୀଵଯିଷ୍ଯାମି ସ୍ଥିତା ସାଧୁଗତେ ପଥି
ମୁଁ ବିଧବା ଓ ଅନାଥ ହୋଇ, ଛୋଟ ପୁଅକୁ ନେଇ, ତୁମ ବିନା କିପରି ଜୀବନ ଚାଲାଇପାରିବି? ଏକ ଦମ୍ପତି ଭଳି, ନିଜେ ଏକା ହୋଇ, ସଦ୍ଗତିର ପଥରେ କିପରି ରହିପାରିବି?
ଅହଂ କୃତାଵଲେପୈଶ୍ଚ ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯମାନାମିମାଂ ସୁତାମ୍। ଅଯୁକ୍ତୈସ୍ତଵ ସଂବନ୍ଧେ କଥଂ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ରକ୍ଷିତୁମ୍
ମୁଁ ଗର୍ବିତ ହୋଇ ଏହି ଝିଅ ପାଇଁ ଅନେକ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲି, ଏବେ ତୁମ ସହିତ ଯୋଗ ଅଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଯିବା ପରେ, ମୁଁ କିପରି ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି?
ଉତ୍ସୃଷ୍ଟମାମିଷଂ ଭୂମୌ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତି ଯଥା ଖଗାଃ। ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତି ଜନାଃ ସର୍ଵେ ପତିହୀନାଂ ତଥା ସ୍ତ୍ରିଯମ୍
ଯେପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ମାଂସକୁ ଚିଡ଼ିଆମାନେ ଘେରିଥାନ୍ତି, ସେପରି ସ୍ତ୍ରୀ ଯେଉଁଠାରେ ପତି ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଚାହାନ୍ତି।
ସାଽହଂ ଵିଚାଲ୍ଯମାନା ଵୈ ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯମାନା ଦୁରାତ୍ମଭିଃ। ସ୍ଥାତୁଂ ପଥି ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ସଜ୍ଜନେଷ୍ଟେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପୀଡ଼ିତ ଓ ଚାହାଯାଉଥିବା ଦେଖି, ସଜ୍ଜନମାନେ ଭଲପାଉଥିବା ପଥରେ ଅଟୁଟ ରହିପାରିବି ନାହିଁ।
ସ୍ତ୍ରୀଜନ୍ମ ଗର୍ହିତଂ ନାଥ ଲୋକେ ଦୁଷ୍ଟଜନାକୁଲେ। ମାତାପିତ୍ରୋର୍ଵଶେ କନ୍ଯା ପ୍ରୌଢା ଭର୍ତୃଵଶେ ତଥା
ହେ ନାଥ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଭରିଥିବା ଏହି ସଂସାରରେ ସ୍ତ୍ରୀ ଜନ୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରାଯାଏ; କନ୍ୟା ମା-ବାପଙ୍କ ଅଧୀନ ଓ ବଡ଼ହେଲେ ସେ ପତିଙ୍କ ଅଧୀନ ହୁଏ।
ଅଭାଵେ ଚାନଯୋଃ ପୁତ୍ରେ ଖତନ୍ତ୍ରା ସ୍ତ୍ରୀ ଵିଗର୍ହିତା
ଏହି ଦୁଇଁ ଥିଲେ ନାହିଁ, ପୁଅ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ତାକୁ ନିନ୍ଦା କରାଯାଏ।
ଅନାଥତ୍ଵଂ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଦ୍ଵାରଂ ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ଵିଵୃତଂ ହି ତତ୍। ଵସ୍ତ୍ରଖଣ୍ଡଂ ଘୃତାକ୍ତଂ ହି ଯଥା ସଂକୃଷ୍ଯତେ ଶ୍ଵଭିଃ
ସ୍ତ୍ରୀ ଅନାଥ ହେବା ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପାଇଁ ଖୋଲା ଦ୍ୱାର ଭଳି, ଯେପରି ଘିଅ ଲଗା ଜାମା ଖଣ୍ଡକୁ କୁକୁରମାନେ ଟାଣିନେଇଯାନ୍ତି।
କଥଂ ତଵ କୁଲସ୍ଯୈକମିମଂ ବାଲମନାଗସମ୍। ପିତୃପୈତାମହେ ମାର୍ଗେ ନିଯୋକ୍ତୁମହମୁତ୍ସହେ
ତୁମର ବଂଶର ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଶିଶୁକୁ, ପିତା-ପୁରୁଷଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ, ମୁଁ କିପରି ପ୍ରେରିବି?
କଥଂ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ବାଲେଽସ୍ମିନ୍ଗୁଣାନାଧାତୁମୀପ୍ସିତାନ୍। ଅନାଥେ ସର୍ଵତୋ ଲୁପ୍ତେ ଯଥା ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଦର୍ଶିଵାନ୍
ଏହି ଅନାଥ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ହରାଇଥିବା ଶିଶୁରେ, ତୁମେ ଯେପରି ଧର୍ମ ଦେଖିଥିଲ, ସେପରି ମୁଁ ଚାହିଁଥିବା ଗୁଣ ଦେଇପାରିବି କି?
ଇମାମପି ଚ ତେ ବାଲାମନାଥାଂ ପରିଭୂଯ ମାମ୍। ଅନର୍ହାଃ ପ୍ରାର୍ଥଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଶୂଦ୍ରା ଵେଦଶ୍ରୁତିଂ ଯଥା
ତୁମର ଏହି ଝିଅ ମଧ୍ୟ ଅନାଥ ହୋଇଯିବା ପରେ, ମୋତେ ଅବହେଳା କରି, ଅଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚାହିବେ, ଯେପରି ଶୂଦ୍ରମାନେ ବେଦ ଶୁଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ତାଂ ଚେଦହଂ ନ ଦିତ୍ସେଯଂ ସଦ୍ଗୁଣୈରୁପବୃଂହିତାମ୍। ପ୍ରମଥ୍ଯୈନାଂ ହରେଯୁସ୍ତେ ହଵିର୍ଧ୍ଵାଙ୍କ୍ଷା ଇଵାଧ୍ଵରାତ୍
ମୁଁ ଯଦି ଏହି ଗୁଣବତୀକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଇନପାରିବି, ତେବେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଯିବେ, ଯେପରି କାଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରୁ ହବି ଛିଣିନେଇଯାନ୍ତି।
ସଂପ୍ରେକ୍ଷମାଣା ପୁତ୍ରୀଂ ତେ ନାନୁରୂପମିଵାତ୍ମନଃ। ଅନର୍ହଵଶମାପନ୍ନାମିମାଂ ଚାପି ସୁତାଂ ତଵ
ତୁମ ଝିଅ ଏପରି ଅଯୋଗ୍ୟ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅଯୋଗ୍ୟମାନେ ହାତକୁ ଆସିଯିବାକୁ ଦେଖି, ମୋ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ଅଵଜ୍ଞାତା ଚ ଲୋକେଷୁ ତଥାନ୍ମାନମଜାନତୀ। ଅଵଲିପ୍ତୈରୈର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ମରିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ
ଲୋକମାନେ ମୋତେ ଅବମାନନା କରିବେ, ମୋର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ନଷ୍ଟ ହେବ, ଏବଂ ଅହଂକାରୀମାନେ ଅପମାନ କରିବେ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ମରିଯିବି।
ତୌ ଚ ହୀନୌ ମଯା ବାଲୌ ତ୍ଵଯା ଚୈଵ ତଥାତ୍ମଜୌ। ଵିନଶ୍ଯେତାଂ ନ ସନ୍ଦେହୋ ମତ୍ସ୍ଯାଵିଵ ଜଲକ୍ଷଯେ
ମୋ ଓ ତୁମ ବିନା, ଏହି ଦୁଇଁ ଶିଶୁ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହେଯିବେ, ଯେପରି ପାଣି ଶୁଖିଗଲେ ମାଛ ମରିଯାଏ।
ତ୍ରିତଯଂ ସର୍ଵଥାପ୍ଯେଵଂ ଵିନଶିଷ୍ଯତ୍ଯସଂଶଯମ୍। ତ୍ଵଯା ଵିହୀନଂ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ମାଂ ପରିତ୍ଯକ୍ତୁମର୍ହସି
ଏଭଳି ଭାବେ ଆମ ତିନିଜଣ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହେଯିବୁ; ତେଣୁ, ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିରେଷା ପରା ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପୂର୍ଵଂ ଭର୍ତୁଃ ପରା ଗତିଃ। ନନୁ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସପୁତ୍ରାଣାମିତି ଧର୍ମଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ହେଉଛି, ପତିଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲିବା; ଏହାକୁ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ପୁଅ ଥିଲେ।
ଅନିଷ୍ଟମିହ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଵିଷଯେ ପରିଵର୍ତିତୁମ୍। ହରିଦ୍ରାଞ୍ଜନପୁଷ୍ପାଦିସୌମଙ୍ଗଲ୍ଯଯୁତା ସତୀ
ପୁଅ ଥିଲେ, ହଳଦୀ, କାଜଳ, ଫୁଲ ଭଳି ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଧରି, ଏହି ସଂସାରରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମରଣଂ ଯାତି ଯା ଭର୍ତୁସ୍ତଦ୍ଦତ୍ତଜଲପାଯିନୀ। ଭର୍ତୃପାଦାର୍ପିତମନାଃ ସା ଯାତି ଗିରିଜାପଦମ୍
ଯିଏ ପତିଙ୍କ ପିଣ୍ଡ ଜଳ ପିଏ, ମନ ପତିଙ୍କ ପାଦରେ ଲଗାଇ ରଖେ, ସେ ପାହାଡ଼ ଜନ୍ମା ଦେବୀଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଗିରାଜାଯାଃ ସଖୀ ଭୂତ୍ଵା ମୋଦତେ ନଗକନ୍ଯଯା। ମିତଂ ଦଦାତି ହି ପିତା ମିତଂ ମାତା ମିତଂ ସୁତଃ
ପାହାଡ଼ର ଝିଅଙ୍କ ସହ ମିତ୍ର ହୋଇ, ସେ ନଗକନ୍ୟା ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ। କାରଣ, ବାପା ସୀମିତ ଦେଇଥାନ୍ତି, ମାଁ ମଧ୍ୟ ସୀମିତ ଦେଇଥାନ୍ତି, ପୁଅ ମଧ୍ୟ ସୀମିତ ଦେଇଥାଏ।
ଅମିତସ୍ଯ ହି ଦାତାରଂ କା ପତିଂ ନାଭିନନ୍ଦତି। ଆଶ୍ରମାଶ୍ଚାଗ୍ନିସଂସ୍କାରା ଜପହୋମଵ୍ରତାନି ଚ
ଅସୀମ ଦାନ କରୁଥିବା ପତିକୁ କିଏ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରିନଥାଏ? ଆଶ୍ରମ, ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ, ଜପ, ହୋମ, ବ୍ରତ ଏହି ସବୁ—
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ନୈତେ ଵିଧାତଵ୍ଯା ଵିନା ପତିମନିନ୍ଦିତମ୍। କ୍ଷମା ଶୌଚମନାହାରମେତାଵଦ୍ଵିହିତଂ ସ୍ତ୍ରିଯାଃ
ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପତି ବିନା ଜଣେ ଜଣେ ଜଣାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା ଓ ମାପିଆ ଖାଦ୍ୟ—ଏହି ତିନିଟି ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଛି।
ପରିତ୍ଯକ୍ତଃ ସୁତଶ୍ଚାଯଂ ଦୁହିତେଯଂ ତଥା ମଯା। ବାନ୍ଧଵାଶ୍ଚ ପରିତ୍ଯକ୍ତାସ୍ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ଜୀଵିତଂ ଚ ମେ
ଏହି ପୁଅକୁ ମୁଁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ଏହି ଝିଅକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି; ଆଉ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ମୋ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ।
ଯଜ୍ଞୈସ୍ତପୋଭିର୍ନିଯମୈର୍ଦାନୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈସ୍ତଥା। ଵିଶିଷ୍ଯତେ ସ୍ତ୍ରିଯା ଭର୍ତୁର୍ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରିଯହିତେ ସ୍ଥିତିଃ
ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ନିୟମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଜଣାଣୀ ପତିଙ୍କ ପ୍ରତି ନିତ୍ୟ ପ୍ରେମ ଓ ଭଲପାଇବାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ତଦିଦଂ ଯଚ୍ଚିକୀର୍ଷାମି ଧର୍ମଂ ପରମସଂମତମ୍। ଇଷ୍ଟଂ ଚୈଵ ହିତଂ ଚୈଵ ତଵ ଚୈଵ କୁଲସ୍ଯ ଚ
ଏହି ଯାହାକି ମୁଁ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଏହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଓ ସମ୍ମାନିତ ଧର୍ମ; ଏହା ତୁମ ପାଇଁ, ତୁମ ପରିବାର ପାଇଁ ଉପକାରୀ ଓ ଇଚ୍ଛିତ।
ଇଷ୍ଟାନି ଚାପ୍ଯପତ୍ଯାନି ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ସୁହୃଦଃ ପ୍ରିଯାଃ। ଆପଦ୍ଧର୍ମପ୍ରମୋକ୍ଷାଯ ଭାର୍ଯା ଚାପି ସତାଂ ମତମ୍
ଇଚ୍ଛିତ ସନ୍ତାନ, ଧନ ଓ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ—ଏହି ସବୁ ଆପତ୍କାଳର ଧର୍ମ ରୁପାନ୍ତର ପାଇଁ; ଏବଂ ଜଣେ ସତୀ ନାରୀକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଗଣ୍ୟ କରନ୍ତି।
ଆପଦର୍ଥେ ଧନଂ ରକ୍ଷେଦ୍ଦାରାନ୍ରକ୍ଷେଦ୍ଧନୈରପି। ଆତ୍ମାନଂ ସତତଂ ରକ୍ଷେଦ୍ଦାରୈରପି ଧନୈରପି
ଆପତ୍କାଳ ପାଇଁ ଧନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ; ଧନ ଦେଇ ଜଣାଣୀକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ; ନିଜକୁ ସଦା ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ, ଚାହେଁ ଜଣାଣୀ ବା ଧନ ଦେଇ।
ଦୃଷ୍ଟାଦୃଷ୍ଟଫଲାର୍ଥଂ ହି ଭାର୍ଯା ପୁତ୍ରୋ ଧନଂ ଗୃହମ୍। ସର୍ଵମେତଦ୍ଵିଧାତଵ୍ଯଂ ବୁଧାନାମେଷ ନିଶ୍ଚଯଃ
ଜଣାଣୀ, ପୁଅ, ଧନ ଓ ଘର—ଏହି ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଫଳ ପାଇଁ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟମିତ କରିବା ଉଚିତ—ଏହି ହେଉଛି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ନିଷ୍ପତ୍ତି।
ଏକତୋ ଵା କୁଲଂ କୃତ୍ସ୍ନମାତ୍ମା ଵା କୁଲଵର୍ଧନଃ। `ଉଭଯୋଃ କୋଧିକୋ ଵିଦ୍ଵନ୍ନାତ୍ମା ଚୈଵାଧିକଃ କୁଲାତ୍
ଏକପଟେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁଳ ଓ ଅନ୍ୟପଟେ ନିଜେ, କୁଳକୁ ବଢ଼ାଇଥିବା ନିଜ ଆତ୍ମା—ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଦୁଇଁଟିଠାରୁ ଆତ୍ମା ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ, କୁଳଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।