ସତ୍ଯଵାଦୀ ଶମପରସ୍ତପସ୍ଵୀ ନିଯତଵ୍ରତଃ। ସର୍ଵେଷାମେଵ ନୋ ମାନ୍ଯଃ ସ ତାଵତ୍ପ୍ରତିପାଲ୍ଯତାମ୍
ସେ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି, ଶାନ୍ତିରେ ଲାଗିଥିବା, ତପସ୍ଵୀ ଓ ନିୟମିତ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ମିନ୍ନଧ୍ଯାସତି ଗୁରାଵାସନଂ ପରମାର୍ଚିତମ୍। ତତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯସି ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ସ ପ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ଗୁରୁ ଉଚ୍ଚ ସମ୍ମାନିତ ଆସନରେ ବସିଲେ, ତାପରେ ସେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବେ, ତୁମେ ସେଇଁ କଥା କହିବା।
ଏଵମସ୍ତୁ ଗୁରୌ ତସ୍ମିନ୍ନୁପଵିଷ୍ଟେ ମହାତ୍ମନି। ତେନ ପୃଷ୍ଟଃ କଥାଃ ପୁଣ୍ଯା ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିଵିଧାଶ୍ରଯାଃ
ଏହିପରି ହେଉ। ସେ ମହାତ୍ମା ଗୁରୁ ଉପବେଶ କରିଥିବାବେଳେ, ସେଠାରେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର କଥାମାନେ ପଚାରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଳ୍ପ ମୁଁ କହିବି।
ସୋଽଥ ଵିପ୍ରର୍ଷଭଃ ସର୍ଵଂ କୃତ୍ଵା କାର୍ଯଂ ଯଥାଵିଧି। ଦେଵାନ୍ଵାଗ୍ଭିଃ ପିତୄନଦ୍ଭିସ୍ତର୍ପଯିତ୍ଵାଽଽଜଗାମ ହ
ତାପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରି, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ହୋମ, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଜଳ ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କଥା କହି, ତାପରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଃ ସିଦ୍ଧାଃ ସୁଖାସୀନା ଧୃତଵ୍ରତାଃ। ଯଜ୍ଞାଯତନମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସୂତପୁତ୍ରପୁରସ୍ପରାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ନିଜ ନିଜ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳୀରେ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ, ସେଠି ସୂତପୁତ୍ର ସମ୍ମୁଖରେ ବସିଥିଲେ।
ଋତ୍ଵିକ୍ଷ୍ଵଥ ସଦସ୍ଯେଷୁ ସ ଵୈ ଗୃହପତିସ୍ତଦା। ଉପଵିଷ୍ଟେଷୂପଵିଷ୍ଟଃ ଶୌନକୋଽଥାବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ଯେତେବେଳେ ଋତ୍ବିଜ୍ ଓ ସଭ୍ୟମାନେ ବସିଗଲେ, ଗୃହସ୍ଥ ମଧ୍ୟ ବସିଲେ। ତାପରେ ଶୌନକ କହିଲେ—
ପୁରାଣମଖିଲଂ ତାତ ପିତା ତେଽଧୀତଵାନ୍ପୁରା। `ଭାରତାଧ୍ଯଯନଂ ସର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନାତ୍ତଦା।' କଚ୍ଚିତ୍ତ୍ଵମପି ତତ୍ସର୍ଵମଧୀଷେ ରୌମହର୍ଷଣେ
ହେ ପୁତ୍ର, ପୂର୍ବେ ତୁମ ପିତା ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ଓ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାରତ ପଢ଼ିଥିଲେ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ରୋମହର୍ଷଣପୁତ୍ର, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଭଲଭାବେ ପଢ଼ିଛ କି?
ପୁରାଣେ ହି କଥା ଦିଵ୍ଯା ଆଦିଵଂଶାଶ୍ଚ ଧୀମତାମ୍। କଥ୍ଯନ୍ତେ ଯେ ପୁରାଽସ୍ମାଭିଃ ଶ୍ରୁତପୂର୍ଵାଃ ପିତୁସ୍ତଵ
ପୁରାଣରେ ଦେବତାମୟ କଥାମାନେ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ପୁରୁଣା ବଂଶାବଳୀ ରହିଛି, ଯାହା ଆମେ ପୂର୍ବେ ତୁମ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲୁ।
ତତ୍ର ଵଂଶମହଂ ପୂର୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଭାର୍ଗଵମ୍। କଥଯସ୍ଵ କଥାମେତାଂ କଲ୍ଯାଃ ସ୍ମଃ ଶ୍ରଵଣେ ତଵ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଭାର୍ଗବ ବଂଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହି କଥା ଆମକୁ କହ, କାରଣ ତୁମେ କହିଲେ ଆମେ ଶୁଣି ଧନ୍ୟ ହେବୁ।
ଯଦଧୀତଂ ପୁରା ସମ୍ଯଗ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ। ଵୈଶଂପାଯନଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯୈସ୍ତୈଶ୍ଚାପି କଥିତଂ ଯଥା
ଯାହା ପୂର୍ବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମହାତ୍ମା ବୈଶଂପାୟନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭଲଭାବେ ପଢ଼ିଥିଲେ, ଏବଂ ଯେପରି ତାଙ୍କମାନେ କହିଥିଲେ—
ଯଦଧୀତଂ ଚ ପିତ୍ରା ମେ ସମ୍ଯକ୍କୈଵ ତତୋ ମଯା। ତାଵଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ଯୋ ଦେଵୈଃ ସେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସର୍ଷିମରୁଦ୍ଗଣୈଃ
ଯାହା ମୋର ପିତା ଭଲଭାବେ ପଢ଼ିଥିଲେ, ସେଇପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିଛି। ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, ଯାହାକୁ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଋଷି ଓ ମରୁତମାନେ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ।
ପୂଜିତଃ ପ୍ରଵରୋ ଵଂଶୋ ଭାର୍ଗଵୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ। ଇମଂ ଵଂଶମହଂ ପୂର୍ଵଂ ଭାର୍ଗଵଂ ତେ ମହାମୁନେ
ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ବୃହତ୍ ଭାର୍ଗବ ବଂଶକୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ହେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ, ଏହି ପୁରୁଣା ଭାର୍ଗବ ବଂଶ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ମହାମୁନି।
ନିଗଦାମି ଯଥାଯୁକ୍ତଂ ପୁରାଣାଶ୍ରଯସଂଯୁତମ୍। ଭୃଗୁର୍ମହର୍ଷିର୍ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ଵୈ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ମୁଁ ଏହି କଥାକୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ, ପୁରାଣ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଭାବେ କହିବି। ଭୃଗୁ ମହାର୍ଷି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ।
ଵରୁଣସ୍ଯ କ୍ରତୌ ଜାତଃ ପାଵକାଦିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ଭୃଗୋଃ ସୁଦଯିତଃ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ୍ଯଵନୋ ନାମ ଭାର୍ଗଵଃ
ବରୁଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ, ଅଗ୍ନିରୁ ଭୃଗୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ଭୃଗୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ଚ ଦାଯାଦଃ ପ୍ରମତିର୍ନାମ ଧାର୍ମିକଃ। ପ୍ରମତେରପ୍ଯଭୂତ୍ପୁତ୍ରୋ ଘୃତାଚ୍ଯାଂ ରୁରୁରିତ୍ଯୁତ
ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଧର୍ମିକ ପ୍ରମତି ନାମକ ଥିଲେ। ପ୍ରମତିଙ୍କ ଘୃତାଚୀରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁତ୍ର ରୁରୁ।
ରୁରୋରପି ସୁତୋ ଜଜ୍ଞେ ଶୁନକୋ ଵେଦପାରଗଃ। ପ୍ରମଦ୍ଵରାଯାଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ତଵ ପୂର୍ଵପିତାମହଃ
ରୁରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁନକ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତୁମ ପୂର୍ବପିତାମହ।
ତପସ୍ଵୀ ଚ ଯଶସ୍ଵୀ ଚ ଶ୍ରୁତଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ। ଧାର୍ମିକଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଚ ନିଯତୋ ନିଯତାଶନଃ
ସେ ତପସ୍ବୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞାନୀ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମିକ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ନିୟମିତ ଓ ସଂଯମିତ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ।
ସୂତପୁତ୍ର ଯଥା ତସ୍ଯ ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଚ୍ଯଵନତ୍ଵଂ ପରିଖ୍ଯାତଂ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଚ୍ଛତଃ
ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ଯେପରି ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଚ୍ୟବନ ରୂପ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ତୁମେ ସେ କଥା ମୋତେ କହ।
ଭୃଗୋଃ ସୁଦଯିତା ଭାର୍ଯା ପୁଲୋମେତ୍ଯଭିଵିଶ୍ରୁତା। ତସ୍ଯାଂ ସମଭଵଦ୍ଗର୍ଭୋ ଭୃଗୁଵୀର୍ଯସମୁଦ୍ଭଵଃ
ଭୃଗୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁଲୋମା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ତଜ୍ଜନ୍ୟ ସନ୍ତାନ ହୋଇଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଗର୍ଭେଽଥ ସଂଭୂତେ ପୁଲୋମାଯାଂ ଭୃଗୂଦ୍ଵହ। ସମଯେ ସମଶୀଲିନ୍ଯାଂ ଧର୍ମପତ୍ନ୍ଯାଂ ଯଶସ୍ଵିନଃ
ପୁଲୋମାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସେ ସନ୍ତାନ ଆସିଥିବାବେଳେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଓ ନିୟମିତ ଚରିତ୍ରରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ତେତେବେଳେ ଯଶସ୍ବୀ ଭୃଗୁ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
ଅଭିଷେକାଯ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତେ ଭୃଗୌ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରେ। ଆଶ୍ରମଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷୋଽଥ ପୁଲୋମାଽଭ୍ଯାଜଗାମ ହ
ଧର୍ମରେ ପ୍ରଥମ ଭୃଗୁ ତାଙ୍କର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯିବା ପରେ, ରାକ୍ଷସ ପୁଲୋମା ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ।
ତଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୃଗୋର୍ଭାର୍ଯାମନିନ୍ଦିତାମ୍। ହୃଚ୍ଛଯେନ ସମାଵିଷ୍ଟୋ ଵିଚେତାଃ ସମପଦ୍ଯତ
ପୁଲୋମା ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଭୃଗୁଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମନ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରିଗଲା ଏବଂ ସେ ଅସ୍ଥିର ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ଅଭ୍ଯାଗତଂ ତୁ ତଦ୍ରକ୍ଷଃ ପୁଲୋମା ଚାରୁଦର୍ଶନା। ନ୍ଯମନ୍ତ୍ରଯତ ଵନ୍ଯେନ ଫଲମୂଲାଦିନା ତଦା
ସେତେବେଳେ, ଶୋଭାବତୀ ଭୃଗୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୁଲୋମାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରେ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଜଙ୍ଗଲ ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ଦେଇ ଆତିଥ୍ୟ କଲେ।
ତାଂ ତୁ ରକ୍ଷସ୍ତଦା ବ୍ରହ୍ମନ୍ହୃଚ୍ଛଯେନାଭିପୀଡିତମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୃଷ୍ଟମଭୂଦ୍ରାଜଞ୍ଜିହୀର୍ଷୁସ୍ତାମନିନ୍ଦିତାମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାକ୍ଷସ ପୁଲୋମା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରିଗଲେ, ମନରେ ଅନନ୍ଦ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ନିର୍ମଳା ନାରୀକୁ ନେବାକୁ ଚାହିଲେ।
ଜାତମିତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍କାର୍ଯଂ ଜିହୀର୍ଷୁର୍ମୁଦିତଃ ଶୁଭାମ୍। ସା ହି ପୂର୍ଵଂ ଵୃତା ତେନ ପୁଲୋମ୍ନା ତୁ ଶୁଚିସ୍ମିତା
ସେ ଶୁଭ୍ର ମୁହଁରେ ହସ ଥିବା ନାରୀକୁ ନେବାକୁ ଚାହିଁ, ପୁଲୋମା ଖୁସିରେ କହିଲେ, 'ଏହି ମହିଳାକୁ ଆଗରୁ ମୁଁ ଚୟନ କରିଥିଲି।'
ତସ୍ଯ ତତ୍କିଲ୍ବିଷଂ ନିତ୍ଯଂ ହୃଦି ଵର୍ତତି ଭାର୍ଗଵ
ହେ ଭୃଗୁବଂଶୀ, ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ସଦା ପୁଲୋମାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ବସିଛି।
ଇଦମନ୍ତରମିତ୍ଯେଵଂ ହର୍ତୁଂ ଚକ୍ରେ ମନସ୍ତଦା। ଅଥାଗ୍ନିଶରଣେଽପଶ୍ଯଜ୍ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ଜାତଵେଦସମ୍
‘ଏହି ସମୟ ମୋ ପାଇଁ ଅବସର’ ବୋଲି ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ମନେ ଧରିଲେ। ଏହିବେଳେ, ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି, ଜାଟବେଦସଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଦେଖିଲେ।
ତମପୃଚ୍ଛତ୍ତତୋ ରକ୍ଷଃ ପାଵକଂ ଜ୍ଵଲିତଂ ତଦା। ଶଂସ ମେ କସ୍ଯ ଭାର୍ଯେଯମଗ୍ନେ ପୃଚ୍ଛେ ଋତେନ ଵୈ
ତାପରେ, ପୁଲୋମା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ମହିଳା କାହାର ଭାର୍ଯ୍ୟା? ମୋତେ ସତ୍ୟ କହ।'
ମୁଖଂ ତ୍ଵମସି ଦେଵାନାଂ ଵଦ ପାଵକ ପୃଚ୍ଛତେ। ମଯା ହୀଯଂ ଵୃତା ପୂର୍ଵଂ ଭାର୍ଯାର୍ଥେ ଵରଵର୍ଣିନୀ
'ହେ ପାବକ, ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ। ମୋ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଉତ୍ତର ଦିଅ। ଏହି ଶୁଭ୍ରବର୍ଣ୍ଣା ମହିଳାକୁ ମୁଁ ବିବାହ ପାଇଁ ଆଗରୁ ଚୟନ କରିଥିଲି।'
ପଶ୍ଚାଦିମାଂ ପିତା ପ୍ରାଦାଦ୍ଭୃଗଵେଽନୃତକାରକଃ। ସେଯଂ ଯଦି ଵରାରୋହା ଭୃଗୋର୍ଭାର୍ଯା ରହୋଗତା
'ପରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଏହି ମହିଳାକୁ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯିଏ କେବେ ମିଥ୍ୟା କାମ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଯଦି ଏହି ଶୋଭାବତୀ ଏବେ ଭୃଗୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହୋଇ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି—'