ତତସ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତତ୍ର ଭାର୍ଯଯା ଚ ସୁତେନ ଚ। ଦୁହିତ୍ରା ଚୈଵ ସହିତଂ ଦଦର୍ଶ ଵିକୃତାନନମ୍
ସେଠାରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ ଓ ଝିଅଙ୍କୁ ଏକାଠି ଦୁଃଖରେ ବିକୃତ ମୁହଁ ସହିତ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଧିଗିଦଂ ଜୀଵିତଂ ଲୋକେ ଗତସାରମନର୍ଥକମ୍। ଦୁଃଖମୂଲଂ ପରାଧୀନଂ ଭୃଶମପ୍ରିଯଭାଗି ଚ
ଏହି ସଂସାରର ଜୀବନ ଅର୍ଥହୀନ ଓ ଅନାବଶ୍ୟକ, ଦୁଃଖର ମୂଳ, ଅନ୍ୟର ଉପରେ ନିର୍ଭର ଓ ବହୁତ ଅପ୍ରିୟ ଦେଖାଯାଏ।
ଜୀଵିତେ ପରମଂ ଦୁଃଖଂ ଜୀଵିତେ ପରମୋ ଜ୍ଵରଃ। ଜୀଵିତେ ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାନାମାଗମୋ ଧ୍ରୁଵଃ
ଜୀବନରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଜୀବନରେ ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ଅସୁବିଧା ଅଛି; ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ଅଛି, ସେଠି ସବୁବେଳେ ଶୀତ-ଗରମ, ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଭଳି ବିପରୀତ ଅନୁଭବ ଆସିଥାଏ।
ଆତ୍ମା ହ୍ଯେକୋ ହି ଧର୍ମାର୍ଥୌ କାମଂ ଚୈଵ ନିଷେଵତେ। ଏତୈଶ୍ଚ ଵିପ୍ରଯୋଗୋଽପି ଦୁଃଖଂ ପରମନନ୍ତକମ୍
ମାନବ ଏକାକି ଧର୍ମ, ଧନ ଓ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ; ଏହାଠାରୁ ବିଚ୍ଛେଦ ହେଲେ ଅନନ୍ତ ଓ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଆସେ।
ଆହୁଃ କେଚିତ୍ପରଂ ମୋକ୍ଷଂ ସ ଚ ନାସ୍ତି କଥଂଚନ। ଅର୍ଥପ୍ରାପ୍ତୌ ତୁ ନରକଃ କୃତ୍ସ୍ନ ଏଵୋପପଦ୍ଯତେ
କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି ମୋକ୍ଷ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିନ୍ତୁ ଏହା କେବେ ମିଳେ ନାହିଁ; ଧନ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନରକ ଦେଖାଯାଏ।
ଅର୍ଥେପ୍ସୁତା ପରଂ ଦୁଃଖମର୍ଥପ୍ରାପ୍ତୌ ତତୋଽଧିକମ୍। ଜାତସ୍ନେହସ୍ଯ ଚାର୍ଥେଷୁ ଵିପ୍ରଯୋଗେ ମହତ୍ତରମ୍
ଧନ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ବହୁତ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି, ଧନ ମିଳିଲେ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଧନରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ବିଚ୍ଛେଦ ହେଲେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା ମିଳେ।
ଯାଵନ୍ତୋ ଯସ୍ଯ ସଂଯୋଗା ଦ୍ରଵ୍ଯୈରିଷ୍ଟୈର୍ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ। ତାଵନ୍ତୋଽସ୍ଯ ନିଖ୍ଯନ୍ତେ ହୃଦଯେ ଶୋକଶଙ୍କଵଃ
ଯେତେ ଲୋକ ନିଜର ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ସହିତ ଯେତେ ଅନୁରାଗ ରଖନ୍ତି, ସେତେ ଦୁଃଖର କାଂଟା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଘୁସିଯାଏ।
ତଦିଦଂ ଜୀଵିତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଅଲ୍ପକାଲଂ ମହାଭଯମ୍। ତ୍ଯାଗୋ ହି ନ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭାର୍ଯଯା ସହିତେନ ଚ
ଏହି ଅଳ୍ପ ସମୟର ଏବଂ ବଡ଼ ଭୟର ଜୀବନକୁ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ମଧ୍ୟ ବିରାଗ ପାଇପାରିନାହିଁ।
ନ ହି ଯୋଗଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ଯେନ ମୁଚ୍ଯେଯମାପଦଃ। ପୁତ୍ରଦାରେଣ ଵା ସାର୍ଧଂ ପ୍ରାଦ୍ରଵେଯମନାମଯମ୍
ମୁଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ବିପଦରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରିବ, ଏବଂ ପୁଅ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ନିରାପଦରେ ପଳାଇଯିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଯତିତଂ ଵୈ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଵେତ୍ଥ ବ୍ରାହ୍ମଣି ତତ୍ତଥା। କ୍ଷେମଂ ଯତସ୍ତତୋ ଗନ୍ତୁଂ ତ୍ଵଯା ତୁ ମମ ନ ଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ତୁମେ ଜାଣ, ଆଗରୁ ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ନିରାପଦ ମିଳିପାରିବ ବୋଲି ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋ କଥା ଶୁଣିନଥିଲ।
ଇହ ଜାତା ଵିଵୃଦ୍ଧାଽସ୍ମି ପିତା ମାତା ମମେତି ଵୈ। ଉକ୍ତଵତ୍ଯସି ଦୁର୍ମେଧେ ଯାଚ୍ଯମାନା ମଯାଽସକୃତ୍
ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏଠି ମୋ ପିତା ମାତା ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ତୁମେ କହିଥିଲ, ମୂଢ଼ ମନେ।
ସ୍ଵର୍ଗତୋଽପି ପିତା ଵୃଦ୍ଧସ୍ତଥା ମାତା ଚିରଂ ତଵ। ବନ୍ଧଵା ଭୂତପୂର୍ଵାଶ୍ଚ ତତ୍ର ଵାସେ ତୁ କା ରତିଃ
ତୁମର ପିତା ଓ ମାତା ବୟସ୍କ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ, ପୂର୍ବତନ ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଗଲେ, ଏହିଠାରେ ରହିବାରେ କଣ ଆନନ୍ଦ ଅଛି?
ନ ଭୋଜନଂ ଵିରୁଦ୍ଧଂ ସ୍ଯାନ୍ନ ସ୍ତ୍ରୀଦେଶୋ ନିବନ୍ଧନଃ। ସୁଦୂରମପି ତଂ ଦେଶଂ ଵ୍ରଜେଦ୍ଗରୁଡହଂସଵତ୍
ଖାଦ୍ୟରେ କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ, ନାହିଁ ଜନ୍ମସ୍ଥଳୀ ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ବାନ୍ଧନ; ଗରୁଡ଼ କିମ୍ବା ହଂସ ଭଳି, ଦୂର ଦେଶକୁ ମଧ୍ୟ ଯିବା ଉଚିତ।
ସୋଽଯଂ ତେ ବନ୍ଧୁକାମାଯା ଅଶୃଣ୍ଵନ୍ତ୍ଯା ଵଚୋ ମମ। ବନ୍ଧୁପ୍ରଣାଶଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଭୃଶଂ ଦୁଃଖକରୋ ମମ
ତୁମେ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ କରି, ମୋ କଥା ଶୁଣିନଥିଲ, ଏବେ ବନ୍ଧୁମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବାର ଦୁଃଖ ମୋତେ ଅତ୍ୟଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି।
ଅଥଵା ମଦ୍ଵିନାଶୋ ଯଂ ନ ହି ଶକ୍ଷ୍ଯାମି କଂଚନ। ପରିତ୍ଯକ୍ତୁମହଂ ବନ୍ଧୁଂ ସ୍ଵଯଂ ଜୀଵନ୍ନୃଶଂସଵତ୍
ନାହିଁଲେ, ଯଦି ମୁଁ ନିଜ ନାଶ ସହିପାରିବିନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ କୌଣସି ବନ୍ଧୁକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି, ଏହା ନିଷ୍ଠୁରତା ହେବ।
ସହଧର୍ମଚରୀଂ ଦାନ୍ତାଂ ନିତ୍ଯଂ ମାତୃସମାଂ ମମ। ସଖାଯଂ ଵିହିତାଂ ଦେଵୈର୍ନିତ୍ଯଂ ପରମିକାଂ ଗତିମ୍
ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ସଦା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ଶାନ୍ତ, ସଦା ମାତା ସମାନ, ଦେବମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିବା ସାଥୀ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି—
ପିତ୍ରା ମାତ୍ରା ଚ ଵିହିତାଂ ସଦା ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଭାଗିନୀମ୍। ଵରଯିତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ମନ୍ତ୍ରଵତ୍ପରିଣୀଯ ଚ
ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ସହଭାଗିନୀ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବିବାହ ହୋଇଥିବା—
କୁଲୀନାଂ ଶୀଲସଂପନ୍ନାମପତ୍ଯଜନନୀମପି। ତ୍ଵାମହଂ ଜୀଵିତସ୍ଯାର୍ଥେ ସାଧ୍ଵୀମନପକାରିଣୀମ୍
ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳର, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର, ସନ୍ତାନ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ, ନିଷ୍ପାପ ଏବଂ ସତୀ, ତୁମକୁ ମୁଁ ଜୀବନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି।
ପରିତ୍ଯକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଭାର୍ଯାଂ ନିତ୍ଯମନୁଵ୍ରତାମ୍। କୁତ ଏଵ ପରିତ୍ଯକ୍ତୁଂ ସୁତାଂ ଶକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ସ୍ଵଯମ୍
ସଦା ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବିନାହିଁ; ତେବେ, ମୁଁ କିପରି ନିଜେ ଇଚ୍ଛାରେ ଝିଅକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବି?
ବାଲାମପ୍ରାପ୍ତଵଯସମଜାତଵ୍ଯଞ୍ଜନାକୃତିମ୍। ଭର୍ତୁରର୍ଥାଯ ନିକ୍ଷିପ୍ତାଂ ନ୍ଯାସଂ ଧାତ୍ରା ମହାତ୍ମନା
ଏଉଁ ଝିଅ, ଯାହା ଏଉଁଠି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବୟସ୍କ, ଯାହାର ଚିହ୍ନ ଏଉଁ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହୋଇନାହିଁ, ମହାତ୍ମା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ମୋତେ ନ୍ୟାସ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଛି—
ଯଯା ଦୌହିତ୍ରଜାଁଲ୍ଲୋକାନାଶଂସେ ପିତୃଭିଃ ସହ। ସ୍ଵଯମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ତାଂ ବାଲାଂ କଥମୁତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁମୁତ୍ସହେ
ଏହି ଝିଅ ଦ୍ୱାରା, ପିତୃମାନେ ସହିତ ଦୌହିତ୍ର ପାଇଁ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆଶା ରଖିଛି; ନିଜେ ଏହି ଝିଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, କିପରି ଛାଡ଼ିପାରିବି?
ମନ୍ଯନ୍ତେ କେଚିଦଧିକଂ ସ୍ନେହଂ ପୁତ୍ରେ ପିତୁର୍ନରାଃ। କନ୍ଯାଯାଂ କେଚିଦପରେ ମମ ତୁଲ୍ଯାଵୁଭୌ ସ୍ମୃତୌ
କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି ପୁଅ ପାଇଁ ପିତାଙ୍କର ସ୍ନେହ ଅଧିକ, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ଝିଅ ପାଇଁ; କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ, ଦୁହେଁ ସମାନ।
ଯସ୍ଯାଂ ଲୋକାଃ ପ୍ରସୂତିଶ୍ଚ ସ୍ଥିତା ନିତ୍ଯମଥୋ ସୁଖମ୍। ଅପାପାଂ ତାମହଂ ବାଲାଂ କଥମୁତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁମୁତ୍ସହେ
ଯାହାର ଉପରେ ଏହି ଲୋକ, ସନ୍ତାନ ଏବଂ ସଦା ସୁଖ ନିର୍ଭର କରେ, ସେହି ନିଷ୍ପାପ ଝିଅକୁ କିପରି ଛାଡ଼ିପାରିବି?
କୁତ ଏଵ ପରିତ୍ଯକ୍ତୁଂ ସୁତଂ ଶକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ସ୍ଵଯମ୍। ପ୍ରାର୍ଥଯେଯଂ ପରାଂ ପ୍ରୀତିଂ ଯସ୍ମିନ୍ସ୍ଵର୍ଗଫଲାନି ଚ
ମୁଁ କିପରି ନିଜେ ଇଚ୍ଛାରେ ପୁଅକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବି, ଯାହା ପାଇଁ ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଫଳ ଆଶା କରେ?
ଯସ୍ଯ ଜାତସ୍ଯ ପିତରୋ ମୁଖଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵଂ ଗତାଃ। ଅହଂ ମୁକ୍ତଃ ପିତୃଋଣାଦ୍ଯସ୍ଯ ଜାତସ୍ଯ ତେଜସା
ଯେଉଁ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ପିତାମାତା ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ; ଏହି ଜନ୍ମାର ତେଜରେ ମୁଁ ପିତୃ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି।
ଦଯିତଂ ମେ କଥଂ ବାଲମହଂ ତ୍ଯକ୍ତୁମିହୋତ୍ସହେ। ତମହଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁତ୍ରଂ ମେ କୁଲନିର୍ହାରକଂ ଵିଭୁମ୍
ମୋର ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ କିପରି ଏଠାରେ ଛାଡିପାରିବି? ସେ ମୋର ବଡ଼ ପୁଅ, ସେଇ ଆମ କୁଳକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ମମ ପିଣ୍ଡୋଦକନିଧିଂ କଥଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁତ୍ରକମ୍। ତ୍ଯାଗୋଽଯଂ ମମ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ମମନ୍ଵା ମେ ସୁତସ୍ଯ ଵା
ମୋର ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳ ଦେବାର ଅଧିକାରୀ ପୁଅକୁ କିପରି ଛାଡିପାରିବି? ଏହି ବିଚ୍ଛେଦ କି ମୋର, କିମ୍ବା ମୋ ପୁଅର, ଆସିପଡ଼ିଛି।
ତଵ ଵା ତଵ ପୁତ୍ର୍ଯା ଵା ଅତ୍ର ଵାସସ୍ଯ ତତ୍ଫଲମ୍। ନ ଶୃଣୋଷି ଵଚୋ ମହ୍ଯଂ ତତ୍ଫଲଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଭାମିନି
ତୁମେ କିମ୍ବା ତୁମ ଝିଅ, ଏଠାରେ ରହିବାର ଫଳ ଯାହା ପାଇଁ ହେଉ; ତୁମେ ମୋ କଥା ଶୁଣୁନାହ, ସେଇ ଫଳ ଉପଭୋଗ କର, ଶୋଭନା।
ଅଥଵାହଂ ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ସ୍ଵଯଂ ମର୍ତୁଂ ସୁତଂ ମମ। ଏକଂ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋତି ଭଵତୀଂ ଚ ସୁତାମପି
ନାହିଁ, ମୁଁ ମୋ ପୁଅକୁ ଛାଡି ଆପଣେ ମରିପାରିବିନାହିଁ; ମୁଁ ତାକୁ କିମ୍ବା ତୁମକୁ, ମୋ ଝିଅକୁ ଛାଡିପାରିବିନାହିଁ।
ଅଥ ମଦ୍ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ଵା ନ ହି ଶକ୍ଷ୍ଯାମି କଂଚନ। ପରିତ୍ଯକ୍ତୁମହଂ ବନ୍ଧୁଂ ସ୍ଵଯଂ ଜୀଵନ୍ନୃଶଂସଵତ୍
ମଦ୍ର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ କାହାକୁ ଛାଡିପାରିବିନାହିଁ; ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ କୌଣସି ବନ୍ଧୁକୁ ଛାଡିଦେବା ନିଷ୍ଠୁରତା।