ଅର୍ଧଂ ସ୍ମ ଭୁଞ୍ଜତେ ପଞ୍ଚ ସହ ମାତ୍ରା ପରନ୍ତପାଃ। ଅର୍ଧଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ଭୈକ୍ଷସ୍ଯ ଭୀମୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ମହାବଲଃ
ପାଞ୍ଚଜଣ ଓ ତାଙ୍କର ମାଆଁ ମିଶି ସମସ୍ତ ଭିକ୍ଷାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗ ଖାଉଥିଲେ; ଶେଷ ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ଖାଉଥିଲେ।
ସ ନାଶିତଶ୍ଚ ଭଵତି କଲ୍ଯାଣାନ୍ନଭୁଜିଃ ପୁରା। ସ ଵୈଵର୍ଣ୍ଯଂ ଚ କାର୍ଶ୍ଯଂ ଚ ଜଗାମାତୃପ୍ତିକାରିତମ୍
ଯିଏ ପୂର୍ବେ ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ, ସେ ଏବେ ଅତୃପ୍ତିରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ମୁହଁ ହଳଦିଆ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଆଜ୍ଯବିନ୍ଦୁର୍ଯଥା ଵହ୍ନୌ ମହତି ଜ୍ଵଲିତେ ଭଵେତ୍। ତଥାର୍ଧଭାଗଂ ଭୀମସ୍ଯ ଭିକ୍ଷାନ୍ନସ୍ଯ ନରୋତ୍ତମ
ଏକ ତିଳ ଘିଅ ଯେପରି ଭଲ ଆଗୁନିରେ ହରାଯାଏ, ସେପରି ଭୀମଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗ ଭିକ୍ଷା ଖାଦ୍ୟ ଥିଲା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ।
ତଥୈଵ ଵସତାଂ ତତ୍ର ତେଷାଂ ରାଜନ୍ମହାତ୍ମନାମ୍। ଅତିଚକ୍ରାମ ସୁମହାନ୍କାଲୋଽଥ ଭରତର୍ଷଭ
ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ସମୟରେ, ହେ ରାଜା, ବହୁତ ଦିନ କଟିଗଲା, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ଭୀମୋଽପି କ୍ରୀଡଯିତ୍ଵାଥ ମିଥୋ ବ୍ରାହ୍ମଣବନ୍ଧୁଷୁ। କୁମ୍ଭକାରେଣ ସଂବନ୍ଧାଲ୍ଲେଭେ ପାତ୍ରଂ ମହତ୍ତରମ୍
ଭୀମ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହ ଖେଳିବା ପରେ, ଏକ କୁମ୍ଭକାର ସହ ଚିନ୍ହା ହୋଇ, ବଡ଼ ପାତ୍ର ପାଇଲେ।
କୁମ୍ଭକାରୋଽଦଦାତ୍ପାତ୍ରଂ ମହତ୍କୃତ୍ଵାତିମାତ୍ରକମ୍। ପ୍ରହସନ୍ଭୀମସେନାଯ ଵିସ୍ମିତସ୍ତସ୍ଯ କର୍ମଣା
କୁମ୍ଭକାର ବଡ଼ ଏବଂ ଅତି ମୋଟା ପାତ୍ର ତିଆରି କରି, ହସି ହସି ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ କାମ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ତସ୍ଯାଦ୍ଭୁତଂ କର୍ମ କୁର୍ଵନ୍ମୃଦ୍ଭାରଂ ମହଦାଦଦେ। ମୃଦ୍ଭାରୈଃ ଶତସାହସ୍ରୈଃ କୁମ୍ଭକାରମତୋଷଯତ୍
ଭୀମ ଅଦ୍ଭୁତ କାମ କରି, ବଡ଼ ମାଟିର ଭାର ଉଠାଇଲେ ଏବଂ ଶତ ହଜାର ମାଟି ଭାର ଦେଇ କୁମ୍ଭକାରକୁ ଖୁସି କରିଦେଲେ।
ଚକ୍ରେ ଚକ୍ରେ ଚ ମୃଦ୍ଭାଣ୍ଡାନ୍ସତତଂ ଭୈକ୍ଷମାଚରନ୍। ତଦାଦାଯାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହସନ୍ତି ପ୍ରହସନ୍ତି ଚ
ସେ ସବୁବେଳେ ମାଟିର ପାତ୍ର ତିଆରି କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିଲେ; ସେ ଯାହା ନେଇ ଆସୁଥିଲେ, ଦେଖି ସମସ୍ତେ ହସୁଥିଲେ ଏବଂ ଖୁସି ହୋଇଯାଉଥିଲେ।
ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନ୍ଯାଦାଯ ପ୍ରକ୍ଷିପନ୍ତି ଚ। ଏଵମେଵ ସଦା ଭୁକ୍ତ୍ଵା ମାତ୍ରେ ଵଦତି ଵୈ ରହଃ। ନ ଚାଶିତୋଽସ୍ମି ଭଵତି କଲ୍ଯାଣାନ୍ନଭୃତଃ ପୁରା
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ଭୋଜନ ଆଣି ଦେଇଥିଲେ; ଏଭଳି ରୋଜ ଭୋଜନ କରି, ସେ ଗୁପ୍ତରେ ମାଆଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: "ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏପରି ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ କେବେ ଖାଇନଥିଲି।"
ତତଃ କଦାଚିଦ୍ଭୈକ୍ଷାଯ ଗତାସ୍ତେ ପୁରଷର୍ଷଭାଃ। ସଂଗତ୍ଯ ଭୀମସେନସ୍ତୁ ତତ୍ରାସ୍ତେ ପୃଥଯା ସହ
ତାପରେ, ଏକଦିନ ସେମାନେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ; ଭୀମସେନ ମାତା ପୃଥାଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରେ ରହିଗଲେ।
ଅଥାର୍ତିଜଂ ମହାଶବ୍ଦଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ଭୃଶମୁତ୍ପତିତଂ ଘୋରଂ କୁନ୍ତୀ ଶୁଶ୍ରାଵ ଭାରତ
ଏହି ସମୟରେ, କୁନ୍ତୀ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରରୁ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲେ।
ରୋରୁଯମାଣାଂସ୍ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରିଦେଵଯତଶ୍ଚ ସା। କାରୁଣ୍ଯାତ୍ସାଧୁଭାଵାଚ୍ଚ କୁନ୍ତୀ ରାଜନ୍ନ ଚକ୍ଷମେ
ସେମାନେ କନ୍ଦୁଥିବା ଓ ବିଳାପ କରୁଥିବା ଦେଖି, କୁନ୍ତୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଦୟା ଓ ଉତ୍ତମତା ଜାଗିଲା, ଓ ରାଜା, ସେ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ମଥ୍ଯମାନେଵ ଦୁଃଖେନ ହୃଦଯେନ ପୃଥା ତଦା। ଉଵାଚ ଭୀମଂ କଲ୍ଯାଣୀ କୃପାନ୍ଵିତମିଦଂ ଵଚଃ
ସେ ସମୟରେ, ପୃଥାଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭାରି ହୋଇଥିଲା, ସେ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ କଥା ଭୀମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵସାମଃ ସୁସୁଖଂ ପୁତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ଅଜ୍ଞାତା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସତ୍କୃତାଂ ଵୀତମନ୍ଯଵଃ
ପୁଅ, ଆମେ ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ବହୁତ ସୁଖରେ ରହୁଛୁ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଆମକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଆମେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ରାଗ ଛାଡି ରହୁଛୁ।
ସା ଚିନ୍ତଯେ ସଦା ପୁତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାସ୍ଯ କିଂ ନ୍ଵହମ୍।। କଦା ପ୍ରିଯଂ କରିଷ୍ଯାମି ଯତ୍କୁର୍ଯୁରୁଷିତାଃ ସୁଖମ୍
ପୁଅ, ମୁଁ ସଦା ଭାବୁଛି ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବି; କେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କିଛି କରିପାରିବି, ଯାହାରେ ଏଠାରେ ରୁହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସୁଖ ପାଇବେ?
ଏତାଵାନ୍ପୁରୁଷସ୍ତାତ କୃତଂ ଯସ୍ମିନ୍ନ ନଶ୍ଯତି। ଯାଵଚ୍ଚ କୁର୍ଯାଦନ୍ଯୋଽସ୍ଯ କୁର୍ଯାଦଭ୍ଯଧିକଂ ତତଃ
ପୁଅ, ଯେଉଁ କାମରେ କିଛି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଲୋକ ନିଷ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହାଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅନ୍ୟେ କିଛି ଅଧିକ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେହି କାମ ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ତଦିଦଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାସ୍ଯ ଦୁଃଖମାପତିତଂ ଧ୍ରୁଵମ୍। ନ ତତ୍ର ଯଦି ସାହାଯ୍ଯଂ କୁର୍ଯାମ ସୁକୃତଂ ଭଵେତ୍
ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଦୁଃଖ ଆସିଛି; ଯଦି ଆମେ ସାହାଯ୍ୟ ନ କରିବା, ତେବେ କୌଣସି ଭଲ କାମ ହେବ ନାହିଁ।
ଜ୍ଞାଯତାମସ୍ଯ ଯଦ୍ଦୁଃଖଂ ଯତଶ୍ଚୈଵ ସମୁତ୍ଥିତମ୍। ଵିଦିତ୍ଵା ଵ୍ଯଵସିଷ୍ଯାମି ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯାତ୍ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ କଣ ଏବଂ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି, ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଦେଖ; ଜାଣିଲେ, ମୁଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବି, ଯଦିଓ ଏହା ବହୁତ କଷ୍ଟକର ହେଉ।
ଏଵଂ ତୌ କଥଯନ୍ତୌ ଚ ଭୂଯଃ ସୁଶ୍ରୁଵତୁଃ ସ୍ଵନମ୍। ଆର୍ତିଜଂ ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ସଭାର୍ଯସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ
ଏଭଳି କଥାହେଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ପୁଣି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଃଖର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ହେ ରାଜା।
ଅନ୍ତଃପୁରଂ ତତସ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଵିଵେଶ ତ୍ଵରିତା କୁନ୍ତୀ ବଦ୍ଧଵତ୍ସେଵ ସୌରଭୀ
ତାପରେ, ଗାଈ ଯେପରି ତାର ଛୁଆଁ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଏ, ସେପରି କୁନ୍ତୀ ତୁରନ୍ତ ସେ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତସ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତତ୍ର ଭାର୍ଯଯା ଚ ସୁତେନ ଚ। ଦୁହିତ୍ରା ଚୈଵ ସହିତଂ ଦଦର୍ଶ ଵିକୃତାନନମ୍
ସେଠାରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ ଓ ଝିଅଙ୍କୁ ଏକାଠି ଦୁଃଖରେ ବିକୃତ ମୁହଁ ସହିତ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଧିଗିଦଂ ଜୀଵିତଂ ଲୋକେ ଗତସାରମନର୍ଥକମ୍। ଦୁଃଖମୂଲଂ ପରାଧୀନଂ ଭୃଶମପ୍ରିଯଭାଗି ଚ
ଏହି ସଂସାରର ଜୀବନ ଅର୍ଥହୀନ ଓ ଅନାବଶ୍ୟକ, ଦୁଃଖର ମୂଳ, ଅନ୍ୟର ଉପରେ ନିର୍ଭର ଓ ବହୁତ ଅପ୍ରିୟ ଦେଖାଯାଏ।
ଜୀଵିତେ ପରମଂ ଦୁଃଖଂ ଜୀଵିତେ ପରମୋ ଜ୍ଵରଃ। ଜୀଵିତେ ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାନାମାଗମୋ ଧ୍ରୁଵଃ
ଜୀବନରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଜୀବନରେ ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ଅସୁବିଧା ଅଛି; ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ଅଛି, ସେଠି ସବୁବେଳେ ଶୀତ-ଗରମ, ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଭଳି ବିପରୀତ ଅନୁଭବ ଆସିଥାଏ।
ଆତ୍ମା ହ୍ଯେକୋ ହି ଧର୍ମାର୍ଥୌ କାମଂ ଚୈଵ ନିଷେଵତେ। ଏତୈଶ୍ଚ ଵିପ୍ରଯୋଗୋଽପି ଦୁଃଖଂ ପରମନନ୍ତକମ୍
ମାନବ ଏକାକି ଧର୍ମ, ଧନ ଓ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ; ଏହାଠାରୁ ବିଚ୍ଛେଦ ହେଲେ ଅନନ୍ତ ଓ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଆସେ।
ଆହୁଃ କେଚିତ୍ପରଂ ମୋକ୍ଷଂ ସ ଚ ନାସ୍ତି କଥଂଚନ। ଅର୍ଥପ୍ରାପ୍ତୌ ତୁ ନରକଃ କୃତ୍ସ୍ନ ଏଵୋପପଦ୍ଯତେ
କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି ମୋକ୍ଷ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିନ୍ତୁ ଏହା କେବେ ମିଳେ ନାହିଁ; ଧନ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନରକ ଦେଖାଯାଏ।
ଅର୍ଥେପ୍ସୁତା ପରଂ ଦୁଃଖମର୍ଥପ୍ରାପ୍ତୌ ତତୋଽଧିକମ୍। ଜାତସ୍ନେହସ୍ଯ ଚାର୍ଥେଷୁ ଵିପ୍ରଯୋଗେ ମହତ୍ତରମ୍
ଧନ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ବହୁତ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି, ଧନ ମିଳିଲେ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଧନରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ବିଚ୍ଛେଦ ହେଲେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା ମିଳେ।
ଯାଵନ୍ତୋ ଯସ୍ଯ ସଂଯୋଗା ଦ୍ରଵ୍ଯୈରିଷ୍ଟୈର୍ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ। ତାଵନ୍ତୋଽସ୍ଯ ନିଖ୍ଯନ୍ତେ ହୃଦଯେ ଶୋକଶଙ୍କଵଃ
ଯେତେ ଲୋକ ନିଜର ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ସହିତ ଯେତେ ଅନୁରାଗ ରଖନ୍ତି, ସେତେ ଦୁଃଖର କାଂଟା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଘୁସିଯାଏ।
ତଦିଦଂ ଜୀଵିତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଅଲ୍ପକାଲଂ ମହାଭଯମ୍। ତ୍ଯାଗୋ ହି ନ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭାର୍ଯଯା ସହିତେନ ଚ
ଏହି ଅଳ୍ପ ସମୟର ଏବଂ ବଡ଼ ଭୟର ଜୀବନକୁ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ମଧ୍ୟ ବିରାଗ ପାଇପାରିନାହିଁ।
ନ ହି ଯୋଗଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ଯେନ ମୁଚ୍ଯେଯମାପଦଃ। ପୁତ୍ରଦାରେଣ ଵା ସାର୍ଧଂ ପ୍ରାଦ୍ରଵେଯମନାମଯମ୍
ମୁଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ବିପଦରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରିବ, ଏବଂ ପୁଅ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ନିରାପଦରେ ପଳାଇଯିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଯତିତଂ ଵୈ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଵେତ୍ଥ ବ୍ରାହ୍ମଣି ତତ୍ତଥା। କ୍ଷେମଂ ଯତସ୍ତତୋ ଗନ୍ତୁଂ ତ୍ଵଯା ତୁ ମମ ନ ଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ତୁମେ ଜାଣ, ଆଗରୁ ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ନିରାପଦ ମିଳିପାରିବ ବୋଲି ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋ କଥା ଶୁଣିନଥିଲ।