ଦ୍ଵୈପାଯନୌଷ୍ଠପୁଟନିଃସୃତମପ୍ରମେଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରମଥ ପାପହରଂ ଶିଵଂ ଚ। ଯୋ ଭାରତଂ ସମଧିଗଚ୍ଛତି ଵାଚ୍ଯମାନଂ କିଂ ତସ୍ଯ ପୁଷ୍କରଜଲୈରଭିଷେଚନେନ
ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ମୁଁହରୁ ବାହାରିଥିବା ଅପାର, ପବିତ୍ର, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ପାପ ନାଶକ ମହାଭାରତ ଯିଏ ଶୁଣିବେ, ସେଠାରେ ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହେନାହିଁ।
ଯଦହ୍ନା କୁରୁତେ ପାପ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତ୍ଵିନ୍ଦ୍ରିଯୈଶ୍ଚରନ୍। ମହାଭାରତମାଖ୍ଯାଯ ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ମୁଚ୍ଯତି ପଶ୍ଚିମାମ୍
ଦିନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ପାପ କରନ୍ତି, ମହାଭାରତ ପାଠ କଲେ ସେମାନେ ସାଂଧ୍ୟା ବେଳରେ ସେଥିରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଯଦ୍ରାତ୍ରୌ କୁରୁତେ ପାପଂ କର୍ମଣା ମନସା ଗିରା। ମହାଭାରତମାଖ୍ଯାଯ ପୂର୍ଵାଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ରାତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ପାପ କରନ୍ତି, ମହାଭାରତ ପାଠ କଲେ ପ୍ରଭାତ ସାଂଧ୍ୟାରେ ସେଥିରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଯୋ ଗୋଶତଂ କନକଶୃଙ୍ଗମଯଂ ଦଦାତି ଵିପ୍ରାଯ ଵେଦଵିଦୁଷେ ଚ ବହୁଶ୍ରୁତାଯ। ପୁଣ୍ଯାଂ ଚ ଭାରତକଥାଂ ଶୃଣୁଯାଚ୍ଚ ନିତ୍ଯଂ ତୁଲ୍ଯଂ ଫଲଂ ଭଵତି ତସ୍ଯ ଚ ତସ୍ଯ ଚୈଵ
ଯିଏ ଶତ ଟି ସୁନା ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ଗାଈ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ପବିତ୍ର ଭାରତ କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଭୟରୁ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଆଖ୍ଯାନଂ ତଦିଦମନୁତ୍ତମଂ ମହାର୍ଥଂ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ମହଦିହ ପର୍ଵସଂଗ୍ରହେଣ। ଶ୍ରୁତ୍ଵାଦୌ ଭଵତି ନୃଣାଂ ସୁଖାଵଗାହଂ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଲଵଣଜଲଂ ଯଥା ପ୍ଲଵେନ
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବିଶାଳ କଥାକୁ ପର୍ବଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଆରମ୍ଭରେ ଏହା ଶୁଣିଲେ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଯେପରି ବିସ୍ତୃତ ଲବଣ ଜଳରେ ତରି ଚଢ଼ି ଅପରାହ୍ନ କରାଯାଏ।
ପୌରାଣିକଃ ପୁରାଣେ କୃତଶ୍ରମଃ ସ କୃତାଞ୍ଜଲିସ୍ତାନୁଵାଚ। `ମଯୋତ୍ତଙ୍କସ୍ଯ ଚରିତମଶେଷମୁକ୍ତଂ ଜନମେଜଯସ୍ଯ ସାର୍ପସତ୍ରେ ନିମିତ୍ତାନ୍ତରମିଦମପି।' କିଂ ଭଵନ୍ତଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛନ୍ତି କିମହଂ ବ୍ରଵାଣୀତି
ପୁରାଣରେ ଶ୍ରମ କରିଥିବା ପୁରାଣବେତା ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: 'ମୁଁ ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିସାରିଛି, ଯାହା ଜନମେଜୟଙ୍କ ସର୍ପସତ୍ରରେ ଉପକଥା ଭାବେ କହାଯାଇଥିଲା। ଆପଣମାନେ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି? ମୁଁ କଣ କହିବି?'
ପରଂ ରୌମହର୍ଷଣେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମସ୍ତ୍ଵାଂ ନଃ ପ୍ରତିଵକ୍ଷ୍ଯସି ଵଚଃ ଶୁଶ୍ରୂଷତାଂ କଥାଯୋଗଂ ନଃ କଥାଯୋଗେ
ହେ ରୌମହର୍ଷଣ, ଆମେ ତୁମକୁ କହିବାକୁ ଯାଉଛୁ, ତୁମେ ଆମକୁ ଉତ୍ତର ଦେବେ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଏହି କଥାରେ ଏକାଠି ଯୋଗ ଦେବା।
ତତ୍ର ଭଗଵାନ୍ କୁଲପତିସ୍ତୁ ଶୌନକୋଽଗ୍ନିଶରଣମଧ୍ଯାସ୍ତେ। `ଦୀର୍ଘସତ୍ରତ୍ଵାତ୍ସର୍ଵାଃ କଥାଃ ଶ୍ରୋତୁଂ କାଲୋସ୍ତି
ସେଠାରେ ପୂଜ୍ୟ କୁଳପତି ଶୌନକ ଅଗ୍ନିକୁ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିଛନ୍ତି: 'ଏହି ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ ଥିବାରୁ, ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ସମୟ ଅଛି।'
ଯୌଽସୌ ଦିଵ୍ଯାଃ କଥା ଵେଦ ଦେଵତାସୁରସଂଶ୍ରିତାଃ। ମନୁଷ୍ଯୋରଗଗନ୍ଧର୍ଵକଥା ଵେଦ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସେ ଦେବତା ଓ ଅସୁର ସଂପୃକ୍ତ ଦିବ୍ୟ କଥା ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ, ନାଗ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କଥା ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି।
ସ ଚାପ୍ଯସ୍ମିନ୍ମଶେ ସୌତେ ଵିଦ୍ଵାନ୍କୁଲପତିର୍ଦିଵଜଃ। ଦକ୍ଷୋ ଧୃତଵ୍ରତୋ ଧୀମାଞ୍ଶାସ୍ତ୍ରେ ଚାରଣ୍ଯକେ ଗୁରୁଃ
ଏହି ସଭାରେ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନୀ କୁଳପତି, ଦ୍ୱିଜ, ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଦୃଢ଼, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଅରଣ୍ୟ ପରମ୍ପରାରେ ଗୁରୁ ଅଛନ୍ତି।
ସତ୍ଯଵାଦୀ ଶମପରସ୍ତପସ୍ଵୀ ନିଯତଵ୍ରତଃ। ସର୍ଵେଷାମେଵ ନୋ ମାନ୍ଯଃ ସ ତାଵତ୍ପ୍ରତିପାଲ୍ଯତାମ୍
ସେ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି, ଶାନ୍ତିରେ ଲାଗିଥିବା, ତପସ୍ଵୀ ଓ ନିୟମିତ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ମିନ୍ନଧ୍ଯାସତି ଗୁରାଵାସନଂ ପରମାର୍ଚିତମ୍। ତତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯସି ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ସ ପ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ଗୁରୁ ଉଚ୍ଚ ସମ୍ମାନିତ ଆସନରେ ବସିଲେ, ତାପରେ ସେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବେ, ତୁମେ ସେଇଁ କଥା କହିବା।
ଏଵମସ୍ତୁ ଗୁରୌ ତସ୍ମିନ୍ନୁପଵିଷ୍ଟେ ମହାତ୍ମନି। ତେନ ପୃଷ୍ଟଃ କଥାଃ ପୁଣ୍ଯା ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିଵିଧାଶ୍ରଯାଃ
ଏହିପରି ହେଉ। ସେ ମହାତ୍ମା ଗୁରୁ ଉପବେଶ କରିଥିବାବେଳେ, ସେଠାରେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର କଥାମାନେ ପଚାରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଳ୍ପ ମୁଁ କହିବି।
ସୋଽଥ ଵିପ୍ରର୍ଷଭଃ ସର୍ଵଂ କୃତ୍ଵା କାର୍ଯଂ ଯଥାଵିଧି। ଦେଵାନ୍ଵାଗ୍ଭିଃ ପିତୄନଦ୍ଭିସ୍ତର୍ପଯିତ୍ଵାଽଽଜଗାମ ହ
ତାପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରି, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ହୋମ, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଜଳ ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କଥା କହି, ତାପରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଃ ସିଦ୍ଧାଃ ସୁଖାସୀନା ଧୃତଵ୍ରତାଃ। ଯଜ୍ଞାଯତନମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସୂତପୁତ୍ରପୁରସ୍ପରାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ନିଜ ନିଜ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳୀରେ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ, ସେଠି ସୂତପୁତ୍ର ସମ୍ମୁଖରେ ବସିଥିଲେ।
ଋତ୍ଵିକ୍ଷ୍ଵଥ ସଦସ୍ଯେଷୁ ସ ଵୈ ଗୃହପତିସ୍ତଦା। ଉପଵିଷ୍ଟେଷୂପଵିଷ୍ଟଃ ଶୌନକୋଽଥାବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ଯେତେବେଳେ ଋତ୍ବିଜ୍ ଓ ସଭ୍ୟମାନେ ବସିଗଲେ, ଗୃହସ୍ଥ ମଧ୍ୟ ବସିଲେ। ତାପରେ ଶୌନକ କହିଲେ—
ପୁରାଣମଖିଲଂ ତାତ ପିତା ତେଽଧୀତଵାନ୍ପୁରା। `ଭାରତାଧ୍ଯଯନଂ ସର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନାତ୍ତଦା।' କଚ୍ଚିତ୍ତ୍ଵମପି ତତ୍ସର୍ଵମଧୀଷେ ରୌମହର୍ଷଣେ
ହେ ପୁତ୍ର, ପୂର୍ବେ ତୁମ ପିତା ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ଓ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାରତ ପଢ଼ିଥିଲେ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ରୋମହର୍ଷଣପୁତ୍ର, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଭଲଭାବେ ପଢ଼ିଛ କି?
ପୁରାଣେ ହି କଥା ଦିଵ୍ଯା ଆଦିଵଂଶାଶ୍ଚ ଧୀମତାମ୍। କଥ୍ଯନ୍ତେ ଯେ ପୁରାଽସ୍ମାଭିଃ ଶ୍ରୁତପୂର୍ଵାଃ ପିତୁସ୍ତଵ
ପୁରାଣରେ ଦେବତାମୟ କଥାମାନେ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ପୁରୁଣା ବଂଶାବଳୀ ରହିଛି, ଯାହା ଆମେ ପୂର୍ବେ ତୁମ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲୁ।
ତତ୍ର ଵଂଶମହଂ ପୂର୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଭାର୍ଗଵମ୍। କଥଯସ୍ଵ କଥାମେତାଂ କଲ୍ଯାଃ ସ୍ମଃ ଶ୍ରଵଣେ ତଵ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଭାର୍ଗବ ବଂଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହି କଥା ଆମକୁ କହ, କାରଣ ତୁମେ କହିଲେ ଆମେ ଶୁଣି ଧନ୍ୟ ହେବୁ।
ଯଦଧୀତଂ ପୁରା ସମ୍ଯଗ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ। ଵୈଶଂପାଯନଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯୈସ୍ତୈଶ୍ଚାପି କଥିତଂ ଯଥା
ଯାହା ପୂର୍ବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମହାତ୍ମା ବୈଶଂପାୟନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭଲଭାବେ ପଢ଼ିଥିଲେ, ଏବଂ ଯେପରି ତାଙ୍କମାନେ କହିଥିଲେ—
ଯଦଧୀତଂ ଚ ପିତ୍ରା ମେ ସମ୍ଯକ୍କୈଵ ତତୋ ମଯା। ତାଵଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ଯୋ ଦେଵୈଃ ସେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସର୍ଷିମରୁଦ୍ଗଣୈଃ
ଯାହା ମୋର ପିତା ଭଲଭାବେ ପଢ଼ିଥିଲେ, ସେଇପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିଛି। ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, ଯାହାକୁ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଋଷି ଓ ମରୁତମାନେ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ।
ପୂଜିତଃ ପ୍ରଵରୋ ଵଂଶୋ ଭାର୍ଗଵୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ। ଇମଂ ଵଂଶମହଂ ପୂର୍ଵଂ ଭାର୍ଗଵଂ ତେ ମହାମୁନେ
ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ବୃହତ୍ ଭାର୍ଗବ ବଂଶକୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ହେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ, ଏହି ପୁରୁଣା ଭାର୍ଗବ ବଂଶ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ମହାମୁନି।
ନିଗଦାମି ଯଥାଯୁକ୍ତଂ ପୁରାଣାଶ୍ରଯସଂଯୁତମ୍। ଭୃଗୁର୍ମହର୍ଷିର୍ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ଵୈ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ମୁଁ ଏହି କଥାକୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ, ପୁରାଣ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଭାବେ କହିବି। ଭୃଗୁ ମହାର୍ଷି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ।
ଵରୁଣସ୍ଯ କ୍ରତୌ ଜାତଃ ପାଵକାଦିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ଭୃଗୋଃ ସୁଦଯିତଃ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ୍ଯଵନୋ ନାମ ଭାର୍ଗଵଃ
ବରୁଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ, ଅଗ୍ନିରୁ ଭୃଗୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ଭୃଗୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ଚ ଦାଯାଦଃ ପ୍ରମତିର୍ନାମ ଧାର୍ମିକଃ। ପ୍ରମତେରପ୍ଯଭୂତ୍ପୁତ୍ରୋ ଘୃତାଚ୍ଯାଂ ରୁରୁରିତ୍ଯୁତ
ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଧର୍ମିକ ପ୍ରମତି ନାମକ ଥିଲେ। ପ୍ରମତିଙ୍କ ଘୃତାଚୀରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁତ୍ର ରୁରୁ।
ରୁରୋରପି ସୁତୋ ଜଜ୍ଞେ ଶୁନକୋ ଵେଦପାରଗଃ। ପ୍ରମଦ୍ଵରାଯାଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ତଵ ପୂର୍ଵପିତାମହଃ
ରୁରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁନକ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତୁମ ପୂର୍ବପିତାମହ।
ତପସ୍ଵୀ ଚ ଯଶସ୍ଵୀ ଚ ଶ୍ରୁତଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ। ଧାର୍ମିକଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଚ ନିଯତୋ ନିଯତାଶନଃ
ସେ ତପସ୍ବୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞାନୀ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମିକ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ନିୟମିତ ଓ ସଂଯମିତ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ।
ସୂତପୁତ୍ର ଯଥା ତସ୍ଯ ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଚ୍ଯଵନତ୍ଵଂ ପରିଖ୍ଯାତଂ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଚ୍ଛତଃ
ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ଯେପରି ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଚ୍ୟବନ ରୂପ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ତୁମେ ସେ କଥା ମୋତେ କହ।
ଭୃଗୋଃ ସୁଦଯିତା ଭାର୍ଯା ପୁଲୋମେତ୍ଯଭିଵିଶ୍ରୁତା। ତସ୍ଯାଂ ସମଭଵଦ୍ଗର୍ଭୋ ଭୃଗୁଵୀର୍ଯସମୁଦ୍ଭଵଃ
ଭୃଗୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁଲୋମା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ତଜ୍ଜନ୍ୟ ସନ୍ତାନ ହୋଇଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଗର୍ଭେଽଥ ସଂଭୂତେ ପୁଲୋମାଯାଂ ଭୃଗୂଦ୍ଵହ। ସମଯେ ସମଶୀଲିନ୍ଯାଂ ଧର୍ମପତ୍ନ୍ଯାଂ ଯଶସ୍ଵିନଃ
ପୁଲୋମାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସେ ସନ୍ତାନ ଆସିଥିବାବେଳେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଓ ନିୟମିତ ଚରିତ୍ରରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ତେତେବେଳେ ଯଶସ୍ବୀ ଭୃଗୁ ସେଠାରେ ଥିଲେ।