ଲୋହିତାକ୍ଷୋ ମହାବାହୁରୂର୍ଧ୍ଵକେଶୋ ମହାନନଃ। ମେଘସଙ୍ଘାତଵର୍ଷ୍ମା ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ଭଯାନକଃ
ଲାଲ୍ ଆଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ଉଠିଥିବା କେଶ, ବଡ଼ ମୁହଁ, ମେଘମାଳା ପରି ଦେହ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାଁତ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପ।
ତଲଂ ତଲେନ ସଂହତ୍ଯ ବାହୂ ଵିକ୍ଷିପ୍ଯ ଚାସକୃତ୍। ଉଦ୍ଵୃତ୍ତନେତ୍ରଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦନ୍ତାନ୍ଦନ୍ତେଷୁ ନିଷ୍କୁଷନ୍
ତାଳି ମାରି, ବାହୁ ଉଠାଇ, ରାଗରେ ଚକ୍ଷୁ ଫୁଲାଇ, ଦାଁତ ଦେଖାଇ ଦାଁତ ଘସୁଥିଲେ।
କୋଽଦ୍ଯ ମେ ଭୋକ୍ତୁକାମସ୍ଯ ଵିଘ୍ନଂ ଚରତି ଦୁର୍ମତିଃ। ନ ବିଭେତି ହିଡିମ୍ବୀ ଚ ପ୍ରେଷିତା କିମନାଗତା
ଆଜି କିଏ ଏମିତି ମୂର୍ଖ ଯେ, ମୋତେ ଖାଇବାରେ ବାଧା ଦେଉଛି? ହିଡିମ୍ବୀ ଭୟ କରେନି, ତଥାପି ପଠାଯାଇଥିଲା—କାହିଁକି ଏଯାଁ ଫେରିଲିନି?
ତମାପତନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈ ତଥା ଵିକୃତଦର୍ଶନମ୍। ହିଡିମ୍ବୋଵାଚ ଵିତ୍ରସ୍ତା ଭୀମସେନମିଦଂ ଵଚଃ
ତାଙ୍କୁ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ହିଡିମ୍ବୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଆପତତ୍ଯେଷ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପୁରୁଷାଦକଃ। ସାଽହଂ ତ୍ଵାଂ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଯଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତଥା କୁରୁ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ, କ୍ରୁଧ୍ଧ ଏବଂ ମାନବଖାଦକ ଆସୁଛି। ତେଣୁ, ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି, ଭାଇମାନେ ସହିତ ତାହା କର।
ଅହଂ କାମଗମା ଵୀର ରକ୍ଷୋବଲସମନ୍ଵିତା। ଆରୁହେମାଂ ମମ ଶ୍ରୋଣିଂ ନେଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ଵିହାଯସା
ହେ ବୀର, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିପାରେ, ରାକ୍ଷସ ଶକ୍ତି ମୋରେ ଅଛି। ମୋର କମରେ ଚଢ଼, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆକାଶରେ ନେଇଯିବି।
ପ୍ରବୋଧଯୈତାନ୍ସଂସୁପ୍ତାନ୍ମାତରଂ ଚ ପରନ୍ତପ। ସର୍ଵାନେଵ ଗମିଷ୍ଯାଭି ଗୃହୀତ୍ଵା ଵୋ ଵିହାଯସା
ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟ କରୁଥିବା ବୀର, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏବଂ ତୁମ ମାଆଙ୍କୁ ଉଠାଇଦିଅ। ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଯିବି।
ମା ଭୈସ୍ତ୍ଵଂ ପୃଥୁସୁଶ୍ରୋଣି ନୈଷ କଶ୍ଚିନ୍ମଯି ସ୍ଥିତେ। ଅହମେନଂ ହନିଷ୍ଯାମି ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାସ୍ତେ ସୁମଧ୍ଯମେ
ବଡ଼ ନିତମ୍ଭବତୀ, ମୁଁ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ। ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ତୁମ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଏହାକୁ ମାରିଦେବି।
ନାଯଂ ପ୍ରତିବଲୋ ଭୀରୁ ରାକ୍ଷସାପସଦୋ ମମ। ସୋଢୁଂ ଯୁଧି ପରିସ୍ପନ୍ଦମଥଵା ସର୍ଵରାକ୍ଷସାଃ
ଭୟଭୀତା, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ମୋ ଶକ୍ତିକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସହିପାରିବ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।
ପଶ୍ଯ ବାହୂ ସୁଵୃତ୍ତୌ ମେ ହସ୍ତିହସ୍ତନିଭାଵିମୌ। ଊରୂ ପରିଘସଙ୍କାଶୌ ସଂହତଂ ଚାପ୍ଯୁରୋ ମହତ୍
ମୋ ଦୁଇଟି ବାହୁ ଦେଖ, ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ଭଳି ମଜବୁତ ଏବଂ ଗଠିତ। ମୋ ଉରୁ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଓ ମୋ ଛାତି ବଡ଼ ଏବଂ ଦୃଢ଼।
ଵିକ୍ରମଂ ମେ ଯଥେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସାଽଦ୍ଯ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ଶୋଭନେ। ମାଽଵମଂସ୍ଥାଃ ପୃଥୁଶ୍ରୋଣି ମତ୍ଵା ମାମିହ ମାନୁଷମ୍
ସୁନ୍ଦରୀ, ଆଜି ତୁମେ ମୋର ବଳ ଦେଖିବ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ। ବଡ଼ ନିତମ୍ଭବତୀ, ମୋତେ କେବଳ ମାନବ ବୋଲି ଅବହେଳା କରିବା ନାହିଁ।
ନାଵମନ୍ଯେ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ତ୍ଵାମହଂ ଦେଵରୂପିଣମ୍। ଦୃଷ୍ଟପ୍ରଭାଵସ୍ତୁ ମଯା ମାନୁଷେଷ୍ଵେଵ ରାକ୍ଷସଃ
ନରସିଂହ, ଦେବତା ସଦୃଶ ତୁମକୁ ମୁଁ କେବେ ଅବହେଳା କରୁନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖିଛି।
ତଥା ସଂଜଲ୍ପତସ୍ତସ୍ଯ ଭୀମସେନସ୍ଯ ଭାରତ। ଵାଚଃ ଶୁଶ୍ରାଵ ତାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାକ୍ଷସଃ ପୁରୁଷାଦକଃ
ଭାରତ, ଏପରି ଭାବେ ଭୀମସେନ କହୁଥିବାବେଳେ, ରାକ୍ଷସ ମନୁଷ୍ୟମାଂସ ଭୋଜନକାରୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେଇ କଥା ଶୁଣିଲା।
ଅଵେକ୍ଷମାଣସ୍ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ହିଡିମ୍ବୋ ମାନୁଷଂ ଵପୁଃ। ସ୍ରଗ୍ଦାମପୂରିତଶିଖାଂ ସମଗ୍ରେନ୍ଦୁନିଭାନନାମ୍
ହିଡିମ୍ବାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହିଡିମ୍ବ ତାଙ୍କର ମାନବ ରୂପ ଦେଖିଲା—ମୁଣ୍ଡରେ ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ଲଗାଇଥିବା, ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ସୁଭ୍ରୂନାସାକ୍ଷିକେଶାନ୍ତାଂ ସୁକୁମାରନଖତ୍ଵଚମ୍। ସର୍ଵାଭରଣସଂଯୁକ୍ତାଂ ସୁସୂକ୍ଷ୍ମାମ୍ବରଧାରିଣୀମ୍
ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି, ନାକ, ଆଖି ଓ କେଶ, କମଳା ନଖ ଓ ତ୍ୱକ୍, ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ସୁକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା।
ତାଂ ତଥା ମାନୁଷଂ ରୂପଂ ବିଭ୍ରତୀଂ ସୁମନୋହରମ୍। ପୁଂସ୍କାମାଂ ଶଙ୍କମାନଶ୍ଚ ଚୁକ୍ରୋଧ ପୁରୁଷାଦକଃ
ଏପରି ମନୋହର ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୁରୁଷ ଆଶାକାରୀ ବୋଲି ସନ୍ଦେହ କରି, ମନୁଷ୍ୟମାଂସ ଭୋଜନକାରୀ ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା।
ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାକ୍ଷସସ୍ତସ୍ଯା ଭଗିନ୍ଯାଃ କୁରୁସତ୍ତମ। ଉତ୍ଫାଲ୍ଯ ଵିପୁଲେ ନେତ୍ରେ ତତସ୍ତାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ କରି, ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଆଖି ଫାଟି ଦେଖାଇ, ଏହି କଥା କହିଲା।
କୋ ହି ମେ ଭୋକ୍ତୁକାମସ୍ଯ ଵିଘ୍ନଂ ଚରତି ଦୁର୍ମତିଃ। ନ ବିଭେଷି ହିଡିମ୍ବେ କିଂ ମତ୍କୋପାଦ୍ଵିପ୍ରମୋହିତା
ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବାବେଳେ, କେଉଁ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ମୋତେ ବାଘା କରୁଛି? ହିଡିମ୍ବା, ତୁମେ ଭୟ କରୁନାହଁ କି? ମୋ କ୍ରୋଧରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଛି କି?
ଧିକ୍ତ୍ଵାମସତି ପୁଂସ୍କାମେ ମମ ଵିପ୍ରିଯକାରିଣି। ପୂର୍ଵେଷାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାମଯଶସ୍କରି
ନିର୍ଲଜ୍ଜା, ପୁରୁଷ ଆଶାକାରିଣୀ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ବିରୁଦ୍ଧରେ କାମ କରୁଥିବା ତୁମକୁ ଲଜ୍ଜା ହେଉ। ପୂର୍ବତନ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ତୁମେ କୁଖ୍ୟାତି ଦେଉଛ।
ଯାନିମାନାଶ୍ରିତାଽକାର୍ଷୀର୍ଵିପ୍ରିଯଂ ସମୁହନ୍ମମ। ଏଷ ତାନଦ୍ଯ ଵୈ ସର୍ଵାନ୍ହନିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଯା ସହ
ତୁମେ ମୋ ଆଶ୍ରୟରେ ଥିବା ଏହିମାନେଙ୍କୁ ଏକଠା କରି, ମୋତେ ଅପମାନ କରିଛ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏବଂ ତୁମକୁ ଆଜି ମୁଁ ମାରିଦେବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ହିଡିମ୍ବାଂ ସ ହିଡିମ୍ବୋ ଲୋହିତେକ୍ଷଣଃ। ଵଧାଯାଭିପପାତୈନାନ୍ଦନ୍ତୈର୍ଦନ୍ତାନୁପସ୍ପୃଶନ୍
ଏପରି କହି, ଲାଲ ଆଖି ଥିବା ହିଡିମ୍ବ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲା, ଦାନ୍ତ ଦାନ୍ତ ଘସୁଥିଲା।
ଗର୍ଜନ୍ତମେଵଂ ଵିଜନେ ଭୀମସେନୋଽଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତମ୍। ରକ୍ଷନ୍ପ୍ରବୋଧଂ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ମାତୁଶ୍ଚ ପରଵୀରହା
ବନ୍ୟଜନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟ କରୁଥିବା ଭୀମସେନ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ଓ ମାଆଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବାର ଦେଖଭାଳ କରୁଥିଲେ।
ତମାପତାନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଭୀମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ। ଭର୍ତ୍ସଯାମାସ ତେଜସ୍ଵୀ ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ—'ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ!'
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସଂ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ। ଭଗିନୀଂ ପ୍ରତି ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଭୀମସେନ ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧିତ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କିଂ ତେ ହିଡିମ୍ବ ଏତୈର୍ଵା ସୁଖସୁପ୍ତୈଃ ପ୍ରବୋଧିତୈଃ। ମାମାସାଦଯ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ତରସା ତ୍ଵଂ ନରାଶନ
ହିଡିମ୍ବ, ଏହି ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଅଥିବା ଲୋକମାନେ ଜାଗିଲେ କିମ୍ବା ନ ଜାଗିଲେ, ତୁମ ପାଇଁ କଣ ଉପକାର? ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଛି, ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କର, ଦୁଷ୍ଟ ମାନବ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ତୁମେ।
ମଯ୍ଯେଵ ପ୍ରହରୈହି ତ୍ଵଂ ନ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ହନ୍ତୁମର୍ହସି। ଵିଶେଷତୋଽନପକୃତେ ପରେଣାପକୃତେ ସତି
ତୁମେ ମୋତେ ମାତ୍ର ଆକ୍ରମଣ କର; ଏଠାରେ ଏହି ଜଣେ ଜଣାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବିଶେଷ କରି ସେ ଯେଉଁଠି ଅପରାଧ କରିନାହାନ୍ତି, ଅପରାଧ ଅନ୍ୟଠାରେ ଅଛି।
ନ ହୀଯଂ ସ୍ଵଵଶା ବାଲା କାମଯତ୍ଯଦ୍ଯ ମାମିହ। ଚୋଦିତୈଷା ହ୍ଯନଙ୍ଗେନ ଶରୀରାନ୍ତରଚାରିଣା
ଏହି ଜଣାଣୀ ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ କିଛି କରୁନାହାନ୍ତି, ସେ ଆଜି ମୋତେ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି; ମନରେ ଘୁରୁଥିବା କାମ ତାଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟ କରିଛି।
ଭଗିନୀ ତଵ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତ ରକ୍ଷସାଂ ଵୈ ଯଶୋହର। ତ୍ଵନ୍ନିଯୋଗେନ ଚୈଵେଯଂ ରୂପଂ ମମ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ
ତୁମ ଭଉଣୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଥିବା ତୁମେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲଜ୍ଜାର କାରଣ; ତୁମ ଆଦେଶରେ ଏବଂ ମୋର ରୂପ ଦେଖି, ସେ ଏବେ ମୋତେ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
କାମଯତ୍ଯଦ୍ଯ ମାଂ ଭୀରୁସ୍ତଵ ନୈଷାପରାଧ୍ଯତି। ଅନଙ୍ଗେନ କୃତେ ଦୋଷେ ନେମାଂ ଗର୍ହିତୁମର୍ହସି
ସେ ଏବେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ମୋତେ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଏହା ତୁମ ଦ୍ୱାରା; ସେ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହାନ୍ତି। ଦୋଷ କାମର, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମଯି ତିଷ୍ଠତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନ୍ନ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ହନ୍ତୁମର୍ହସି। ସଂଗଚ୍ଛସ୍ଵ ମଯା ସାର୍ଧମେକେନୈକୋ ନରାଶନ
ମୁଁ ଏଠାରେ ଥିବାବେଳେ, ଦୁଷ୍ଟମନ, ତୁମେ ଏହି ଜଣାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏକାକି ମୋ ସହ ମୁହଁମୁହିଁ ହେଉ, ମାନବ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା।