କିଂ ନୁ ଦୁଃଖତରଂ ଶକ୍ଯଂ ମଯା ଦ୍ରଷ୍ଟୁମତଃ ପରମ୍। ଯୋଽହମଦ୍ଯ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରାନ୍ସୁପ୍ତାନ୍ପଶ୍ଯାମି ଭୂତଲେ
ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ମୁଁ ଆଉ କଣ ଦେଖିପାରିବି? ଯେଉଁମାନେ ପୁରୁଷସିଂହ, ସେମାନେ ଆଜି ଭୂମିରେ ଘୁମେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଯୋ ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମନିତ୍ଯୋଽର୍ହତେ ନୃପଃ। ସୋ।़ଯଂ ଭୂମୌ ପରିଶ୍ରାନ୍ତଃ ଶେତେ ପ୍ରାକୃତଵତ୍କଥମ୍
ତିନି ଲୋକରେ ରାଜ୍ୟ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଯିଏ, ହେ ରାଜା, ସେ ଏବେ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଭଳି ଭୂମିରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଶୋଇଛନ୍ତି—ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ?
ଅଯଂ ନୀଲାମ୍ବୁଦଶ୍ଯାମୋ ନରେଷ୍ଵପ୍ରତିମୋଽର୍ଜୁନଃ। ଶେତେ ପ୍ରାକୃତଵଦ୍ଭୂମୌ ତତୋ ଦୁଃଖତରଂ ନୁ କିମ୍
ଏହି ଅର୍ଜୁନ, ନୀଳ ମେଘ ଭଳି କଳା, ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସେ ଏବେ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଭଳି ଭୂମିରେ ଶୋଇଛନ୍ତି; ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କଣ ହେବ?
ଅଶ୍ଵିନାଵିଵ ଦେଵାନାଂ ଯାଵିମୌ ରୂପସଂପଦା। ତୌ ପ୍ରାକୃତଵଦଦ୍ଯେମୌ ପ୍ରସୁପ୍ତୌ ଧରଣୀତଲେ
ଏହି ଦୁଇଜଣ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ଭଳି ରୂପ ଓ ଶୋଭାରେ ସମାନ, ସେମାନେ ଆଜି ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଭଳି ଭୂମିରେ ଘୁମେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ଜ୍ଞାତଯୋ ଯସ୍ଯ ନୈ ସ୍ଯୁର୍ଵିଷମାଃ କୁଲପାଂସନାଃ। ସ ଜୀଵେତ ସୁଖଂ ଲୋକେ ଗ୍ରାମଦ୍ରୁମ ଇଵୈକଜଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ଲୋକଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଶତ୍ରୁତା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ସେ ନିଜ କୁଳକୁ କେବେ ଅପମାନିତ କରେ ନାହିଁ, ସେ ଏହି ସଂସାରରେ ଗ୍ରାମରେ ଥିବା ଏକା ଗଛ ପରି ଶାନ୍ତିରେ ବଞ୍ଚେ।
ଏକୋ ଵୃକ୍ଷୋ ହି ଯୋ ଗ୍ରାମେ ଭଵେତ୍ପର୍ଣଫଲାନ୍ଵିତଃ। ଚୈତ୍ଯୋ ଭଵତି ନିର୍ଜ୍ଞାତିରଧ୍ଵନୀନୈଶ୍ଚ ପୂଜିତଃ
ଗ୍ରାମରେ ଯଦି ଏକ ଗଛ ଥାଏ ଯାହାର ପତ୍ର ଓ ଫଳ ଅଛି, ସେହି ଗଛ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ହୋଇଯାଏ, ଯାତ୍ରୀମାନେ ତାହାକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଯଦିଓ ତାହାର କୌଣସି ଆତ୍ମୀୟ ନାହିଁ।
ଯେଷାଂ ଚ ବହଵଃ ଶୂରା ଜ୍ଞାତଯୋ ଧର୍ମମାଶ୍ରିତାଃ। ତେ ଜୀଵନ୍ତି ସୁଖଂ ଲୋକେ ଭଵନ୍ତି ଚ ନିରାମଯାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅନେକ ଶୂରବୀର ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଆତ୍ମୀୟ ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସଂସାରରେ ଶୁଭରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି ଏବଂ ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗରୁ ଦୂରେ ରହନ୍ତି।
ବଲଵନ୍ତଃ ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥା ମିତ୍ରବାନ୍ଧଵନନ୍ଦନାଃ। ଜୀଵନ୍ତ୍ଯନ୍ଯୋନ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦ୍ରୁମାଃ କାନନଜା ଇଵ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଓ ମିତ୍ର-ଆତ୍ମୀୟଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ଭରସା କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିବା ଗଛମାନେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ଆଶ୍ରିତ।
ଵଯଂ ତୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ଦୁଷ୍ପୁତ୍ରେଣ ଦୁରାତ୍ମନା। `ରାଜ୍ଯଲୁବ୍ଧେନ ମୂର୍ଖେଣ ଦୁର୍ମନ୍ତ୍ରିସହିତେନ ଵୈ
କିନ୍ତୁ ଆମେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ଏକ ଦୁଷ୍ଟ, ମୂର୍ଖ, ରାଜ୍ୟ ଲୋଭୀ ପୁଅ, ଯିଏ ଖରାପ ପରାମର୍ଶଦାତାମାନେ ସହିତ ରହିଛି—
ଦୁଷ୍ଟେନାଧର୍ମଶୀଲେନ ସ୍ଵାର୍ଥନିଷ୍ଠୈକବୁଦ୍ଧିନା।' ଵିଵାସିତା ନ ଦଗ୍ଧାଶ୍ଚ କ୍ଷତ୍ତୁର୍ବୁଦ୍ଧିପରାକ୍ରମାତ୍
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଉଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଛୁ, ତଥାପି ରଥଚାଳକଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରତାପରେ ଆମେ ପୁଣି ଜୀବିତ ରହିଛୁ।
ତସ୍ମାନ୍ମୁକ୍ତା ଵଯଂ ଦାହାଦିମଂ ଵୃକ୍ଷମୁପାଶ୍ରିତାଃ। କାଂ ଦିଶଂ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯାମଃ ପ୍ରାପ୍ତାଃ କ୍ଲେଶମନୁତ୍ତମମ୍
ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ଆମେ ଏହି ଗଛ ତଳେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛୁ; ଏବେ ଏତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗି, କେଉଁ ଦିଗକୁ ଯିବାଉଚିତ୍?
ସକାମୋ ଭଵ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଲ୍ପଦର୍ଶନ। ନୂନଂ ଦେଵାଃ ପ୍ରସନ୍ନାସ୍ତେ ନାନୁଜ୍ଞାଂ ମେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମୂର୍ଖ ଓ ଅଦୂରଦର୍ଶୀ ପୁଅ, ତୁମେ ଆପଣ ଇଚ୍ଛାରେ ଖୁସି ହେଉ; ନିଶ୍ଚୟ ଦେବତାମାନେ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, କାରଣ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୋତେ ଅନୁମତି ଦେଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ଵଧେ ତୁଭ୍ଯଂ ତେନ ଜୀଵସି ଦୁର୍ମତେ। ନନ୍ଵଦ୍ଯ ସସୁତାମାତ୍ଯଂ ସକର୍ଣାନୁଜସୌବଲମ୍
ସେ ତୁମକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷା କରି ଜୀବନ ଦେଉଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ତୁମେ, ତୁମ ପୁଅ, ମନ୍ତ୍ରୀ, କର୍ଣ୍ଣ, ଭାଇ ଓ ସୌବଳ ସହିତ ଜୀବିତ ଅଛ।
ଗତ୍ଵା କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟଃ ପ୍ରେଷଯିଷ୍ଯେ ଯମକ୍ଷଯମ୍। କିଂ ନୁ ଶକ୍ଯଂ ମଯା କର୍ତୁଂ ଯତ୍ତେନ କ୍ରୁଧ୍ଯତେ ନୃପଃ
ମୁଁ ଯାଇ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତୁମକୁ ଯମର ଗୃହକୁ ପଠାଇଦେବି; କିନ୍ତୁ ରାଜା ଏହି କାରଣରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୋର କଣ କରିବା ସମ୍ଭବ?
ଧର୍ମାତ୍ମା ପାଣ୍ଡଵଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପାପାଚାର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁଃ କ୍ରୋଧସନ୍ଦୀପ୍ତମାନସଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ, ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଲେ।
କରଂ କରେଣ ନିଷ୍ପିଷ୍ଯ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ଦୀନମାନସଃ। ପୁନର୍ଦୀନମନା ଭୂତ୍ଵା ଶାନ୍ତାର୍ଚିରିଵ ପାଵକଃ
ସେ ନିଜ ହାତରେ ହାତ ଚାପି, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟ ସହିତ ପୁଣି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ, ଯେପରି ଶାନ୍ତ ଅଗ୍ନି।
ଭ୍ରାତୄନ୍ମହୀତଲେ ସୁପ୍ତାନଵୈକ୍ଷତ ଵୃକୋଦରଃ। ଵିଶ୍ଵସ୍ତାନିଵ ସଂଵିଷ୍ଟାନ୍ପୃଥଗ୍ଜନସମାନିଵ
ଭୀମ ତଳେ ଶୋଇଥିବା ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଏକାଠି ଶୋଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ଭରସାରେ ଅଛନ୍ତି।
ନାତିଦୂରେଣ ନଗରଂ ଵନାଦସ୍ମାଦ୍ଧି ଲକ୍ଷଯେ। ଜାଗର୍ତଵ୍ଯେ ସ୍ଵପନ୍ତୀମେ ହନ୍ତ ଜାଗର୍ମ୍ଯହଂସ୍ଵଯମ୍
ଏହି ଜଙ୍ଗଲଠାରୁ ଅତି ଦୂରରେ ନୁହେଁ ଏକ ନଗର ଦେଖୁଛି; ଏମାନେ ଶୁଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ନିଜେ ଜାଗି ରହିବି।
ପ୍ରାଶ୍ଯନ୍ତୀମେ ଜଲଂ ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧା ଜିତକ୍ଲମାଃ। ଇତି ଭୀମୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଯୈଵ ଜଜାଗାର ସ୍ଵଯଂ ତଦା
ପାଣି ପିଇବା ପରେ, ସେମାନେ ଜାଗିବେ ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତି ହରିବେ; ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ସମୟରେ ଭୀମ ନିଜେ ଜାଗି ରହିଲେ।
ତତ୍ର ତେଷୁ ଶଯାନେଷୁ ହିଡିମ୍ବୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ। ଅଵିଦୂରେ ଵନାତ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛାଲଵୃକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ସେମାନେ ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲଠାରୁ ଅତି ଦୂରରେ ନୁହେଁ, ଏକ ଶାଳ ଗଛ ତଳେ ହିଡିମ୍ବ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଥିଲା।
କ୍ରୂରୋ ମାନୁଷମାଂସାଦୋ ମହାଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ପ୍ରାଵୃଡ୍ଜଲଧରଶ୍ଯାମଃ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷୋ ଦାରୁଣାକୃତିଃ
ସେ ଏକ କ୍ରୁର, ମାନବ ମାଂସ ଖାଉଥିବା, ବିପୁଳ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଥିବା, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି କଳା, ପିଙ୍ଗଳ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଥିବା।
ଦଷ୍ଟ୍ରାକରାଲଵଦନଃ କରାଲୋ ଭୀମଦର୍ଶନଃ। ଲମ୍ବସ୍ଫିଗ୍ଲମ୍ବଜଠରୋ ରକ୍ତଶ୍ମଶ୍ରୁଶିରୋରୁହଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ, ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର, ଲଟକୁଥିବା ପିଛା ଓ ପେଟ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଦାଢ଼ି ଓ କେଶ ଥିଲା।
ମହାଵୃକ୍ଷଗଲସ୍କନ୍ଧଃ ଶଙ୍କର୍ଣୋ ଵିଭୀଷଣଃ। ଯଦୃଚ୍ଛଯା ତାନପଶ୍ଯତ୍ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାନ୍ମହାରଥାନ୍
ବଡ଼ ଗଛର ଡାଲି ପରି ମଜବୁତ କାନ୍ଧ ଥିବା ଶଙ୍କର୍ଣ୍ଣ ବିଭୀଷଣ, ଏକାଏକି ଶୂରବୀର ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଵିରୂପରୂପଃ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷଃ କରାଲୋ ଘୋରଦର୍ଶନଃ। ପିଶିତେପ୍ସୁଃ କ୍ଷୁଧାର୍ତଶ୍ଚ ଜିଘ୍ରନ୍ଗନ୍ଧଂ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି, ପିତା ଆଖି, ଭୟଜନକ ଚେହେରା, ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଏବଂ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେ ଏକାଏକି ମାଂସର ଗନ୍ଧ ଧରିଲା।
ଊର୍ଧ୍ଵାଙ୍ଗୁଲିଃ ସ କଣ୍ଡୂଯନ୍ଧୁନ୍ଵନ୍ରୂକ୍ଷାଞ୍ଶିରୋରୁହାନ୍। ଜୃମ୍ଭମାଣୋ ମହାଵକ୍ତ୍ରଃ ପୁନଃପୁନରଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ
ଉଠାଇଥିବା ଆଠି, କଣ୍ଟାଳିଆ କେଶ ଚୁଲିଁଉଥିବା, ବଡ଼ ମୁହଁ ଫାଟି ହାଡ଼ୁଥିବା, ସେ ବାରମ୍ବାର ଚାରିପାଖକୁ ଦେଖୁଥିଲା।
ହୃଷ୍ଟୋ ମାନୁଷମାଂସସ୍ଯ ମହାକାଯୋ ମହାବଲଃ। ଆଘ୍ରାଯ ମାନୁଷଂ ଗନ୍ଧଂ ଭଗିନୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମାନବ ମାଂସର ଗନ୍ଧ ଉପରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବା ସେ, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ ଭଉଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉପପନ୍ନଂ ଚିରସ୍ଯାଦ୍ଯ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ମମ ମନଃପ୍ରିଯମ୍। ଜିଘ୍ରତଃ ପ୍ରସ୍ରୁତା ସ୍ନେହାଜ୍ଜିହ୍ଵା ପର୍ଯେତି ମେ ମୁଖାତ୍
ଏତେ ଦିନ ପରେ ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛାମତ ଭୋଜ୍ୟ ମିଳିଛି; ମୁଁ ଗନ୍ଧ ନେଉଥିବାବେଳେ, ଆଗ୍ରହରେ ମୋ ଜିଭ ମୁହଁରୁ ବାହାରିଯାଉଛି।
ଅଷ୍ଟୌ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାଶ୍ଚିରସ୍ଯାପାତଦୁଃସହାଃ। ଦେହେଷୁ ମଜ୍ଜଯିଷ୍ଯାମି ସ୍ନିଗ୍ଧେଷୁ ପିଶିତେଷୁ ଚ
ମୋ ଆଠଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାଁତ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅସହ୍ୟ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଓ ମୃଦୁ ମାଂସରେ ଗାଡ଼ିଦେବି।
ଆକ୍ରମ୍ଯ ମାନୁଷଂ କଣ୍ଠମାଚ୍ଛିଦ୍ଯ ଧମନୀମପି। ଉଷ୍ଣଂ ନଵଂ ପ୍ରପାସ୍ଯାମି ଫେନଲିଂ ରୁଧିରଂ ବହୁ
ମୁଁ ମାନବ ଗଳାକୁ ଧରି, ଶିରା କାଟି, ତାଜା ଓ ଉଷ୍ଣ ଫେନାଉଠୁଥିବା ରକ୍ତ ବହୁତ ପରିମାଣରେ ପିଇବି।
ଗଚ୍ଛ ଜାନୀହି କେ ତ୍ଵେତେ ଶେରତେ ଵନମାଶ୍ରିତାଃ। ମାନୁଷୋ ବଲଵାନ୍ଗନ୍ଧୋ ଘ୍ରାଣଂ ତର୍ପଯତୀଵ ମେ
ଯା, ଜାଣିଆ କିଏ ଏମାନେ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୁଇଛନ୍ତି; ମାନବ ଗନ୍ଧ ମୋ ନାକକୁ ବଡ଼ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଦେଉଛି।