ତତଃ ଖନକମାହୂଯ ସୁରଙ୍ଗଂ ଵୈ ବିଲଂ ତଦା। ସୁଗୂଢଂ କାରଯିତ୍ଵା ତେ କୁନ୍ତ୍ଯା ପାଣ୍ଡୁସୁତାସ୍ତଦା
ତାପରେ ଖୋଦକକୁ ଡାକି, ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ଗୁପ୍ତ ସୁରଙ୍ଗ ଏବଂ ଗଭୀର ରାସ୍ତା ତିଆରି କଲେ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ରାସ୍ତାକୁ ଭଲଭାବେ ଲୁଚାଇ ରଖି, କୁନ୍ତୀ ସହିତ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଏହା କରିଥିଲେ।
ନିଷ୍କ୍ରାମିତା ମଯା ପୂର୍ଵଂ ମା ସ୍ମ ଶୋକେ ମନଃ କୃଥାଃ। ତତସ୍ତୁ ନାଵମାରୋପ୍ଯ ସହପୁତ୍ରାଂ ପୃଥାମହମ୍
ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ବାହାରିଯାଇଥିଲି; ତୁମେ ଦୁଃଖରେ ମନ ଦିଅନି। ତାପରେ, ପୃଥାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ନୌକାରେ ବସାଇ, ମୁଁ ଚାଲିଗଲି।
ଦତ୍ତ୍ଵାଽଭଯଂ ସପୁତ୍ରାଯୈ କୁନ୍ତ୍ଯୈ ଗୃହମଦାହଯମ୍। ତସ୍ମାତ୍ତେ ମା ସ୍ମ ଭୂଦ୍ଦୁଃଖଂ ମୁକ୍ତାଃ ପାପାତ୍ତୁ ପାଣ୍ଡଵାଃ
କୁନ୍ତୀ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ମୁଁ ଘରକୁ ଆଗୁନ ଲଗାଇଦେଲି। ତେଣୁ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରନି; ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ନିର୍ଗତାଃ ପାଣ୍ଡଵା ରାଜନ୍ମାତ୍ରା ସହ ପରନ୍ତପାଃ। ଅଗ୍ନିହାଦାନ୍ମହାଘୋରାନ୍ମଯା ତସ୍ମାଦୁପାଯତଃ
ହେ ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଭୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବାହାରିଯାଇଥିଲେ। ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଆଗୁନରୁ ପଳାଇପାରିଲେ।
ମା ସ୍ମ ଶୋକମିମଂ କାର୍ଷୀର୍ଜୀଵନ୍ତ୍ଯେଵ ଚ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନା ଵିଚିରିଷ୍ଯନ୍ତି ଯାଵତ୍କାଲସ୍ଯ ପର୍ଯଯଃ
ଏହି ଦୁଃଖକୁ ମନରେ ଧରନି; ପାଣ୍ଡବମାନେ ବଞ୍ଚିଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଲୁଚି ରହିବେ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ତସ୍ମିନ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ କାଲେ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଭୁଵି ମାନଵାଃ। ଵିମଲଂ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷାନ୍ତେ ଜଗଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରମିଵୋଦିତମ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ମଣିଷମାନେ ଭୂମିରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖିବେ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅମାବାସ୍ୟାର ଶେଷରେ ଯେମିତି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦିତ ହୁଏ, ସେପରି।
ନ ତସ୍ଯ ନାଶଂ ପଶ୍ଯାମି ଯସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଭୀମସେନଶ୍ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷୌ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ଚ ତୌ ଯମୌ
ଯାହାଙ୍କ ଭାଇ ଧନଞ୍ଜୟ ଓ ଭୀମସେନ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ଯମ ଝିଅ, ସେମାନେ ଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ତାଙ୍କର କେହି ନାଶ ଦେଖୁନି।
ତତଃ ସଂହୃଷ୍ଟସର୍ଵାଙ୍ଗୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଵିଦୁରମବ୍ରଵୀତ୍। ଦିଷ୍ଟ୍ଯାଦିଷ୍ଟ୍ଯେତି ସଂହୃଷ୍ଟଃ ପୂଜଯାନୋ ମହାମତିମ୍
ତାପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ଭୀଷ୍ମ ଭିଦୁରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭାଗ୍ୟରେ, ଭାଗ୍ୟରେ!' ବୋଲି ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଯୁକ୍ତଂ ଚୈଵାନୁରୂପଂ ଚ କୃତଂ ତାତ ଶୁଭଂ ତ୍ଵଯା। ଵଯଂ ଵିମୋକ୍ଷିତା ଦୁଃଖାତ୍ପାଣ୍ଡୁପକ୍ଷୋ ନ ନାଶିତଃ
ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ତାତ, ଏହା ଠିକ୍ ଏବଂ ଯଥାଯଥ; ତୁମର ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆମେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲୁ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପକ୍ଷ ନାଶ ହେଲାନି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵିଵେଶାଥ ପୁରଂ ଜନଶତାକୁଲମ୍। କୁରୁଭିଃ ସହିତୋ ରାଜନ୍ନାଗରୈଶ୍ଚ ପିତାମହଃ
ଏଭଳି କହି, ପିତାମହ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଶତଶଃ ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ିଥିବା ସହର, କୁରୁମାନେ ଓ ସହରବାସୀମାନେ ସହିତ।
ଅଥାମ୍ବିକେଯଃ ସାମାତ୍ଯଃ ସକର୍ଣଃ ସହସୌବଲଃ। ସାତ୍ମଜଃ ପାର୍ଥନାଶସ୍ଯ ସ୍ମରଂସ୍ତଥ୍ଯଂ ଜର୍ଷ ଚ
ତାପରେ ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, କର୍ଣ୍ଣ, ଶକୁନି ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ନାଶ ହେବାକୁ ଭାବି, ମନରେ ବୟସ୍କ ହେଇଗଲେ।
ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ ରାଜନ୍ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଵିଦୁରଶ୍ଚ ମହାମତିଃ। ଜହୃଷାତେ ସ୍ମରନ୍ତୌ ତୌ ଜାତୁଷାଗ୍ନେର୍ଵିମୋଚନମ୍
ହେ ରାଜା, ଭୟଙ୍କର ଭୀଷ୍ମ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର, ଲାକଡ଼ିଘର ଆଗୁନରୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ମନେପକାଇ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ସତ୍ଯଶୀଲଗୁଣାଚାରୈ ରାଗୈର୍ଜାନପଦୋଦ୍ଭଵୈଃ। ଦ୍ରୋଣାଦଯଶ୍ଚ ଧର୍ମୈସ୍ତୁ ତେଷାଂ ତାନ୍ମୋଚିତାନ୍ଵିଦୁଃ
ସତ୍ୟବ୍ରତ, ଗୁଣ, ଆଚରଣ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଧର୍ମରେ ଜାଣିଲେ ଯେ, ସେମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଛନ୍ତି।
ଶୌର୍ଯଲାଵଣ୍ଯମାହାତ୍ମ୍ଯୈ ରୂପୈଃ ପ୍ରାଣବଲୈରପି। ସ୍ଵସ୍ଥାନ୍ପାର୍ଥାନମନ୍ଯନ୍ତ ପୌରଜାନପଦାସ୍ତଥା
ସେମାନଙ୍କର ସୌର୍ଯ୍ୟ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ମହତ୍ତ୍ୱ, ରୂପ ଏବଂ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଦେଖି, ସହର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ପାର୍ଥମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ଅନ୍ଯେ ଜନାଃ ପ୍ରାକୃତାଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚ ବହୁଲାସ୍ତଦା। ଶଙ୍କମାନା ଵଦନ୍ତି ସ୍ମ ଦଗ୍ଧା ଜୀଵନ୍ତି ଵା ନ ଵା
ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଏବଂ ବହୁତ ଜଣେ ମହିଳା, ସେ ସମୟରେ ସନ୍ଦେହ କରି କହୁଥିଲେ: 'ସେମାନେ ପୁଡ଼ିଗଲେ କି? ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି କି? କିମ୍ବା ନୁହେଁ?'
ତେନ ଵିକ୍ରମମାଣେନ ଊରୁଵେଗସମୀରିତମ୍। ଵନଂ ସଵୃକ୍ଷଵିଟପଂ ଵ୍ଯାଘୂର୍ଣିତମିଵାଭଵତ୍
ତାଙ୍କର ଗତିରେ, ଉରୁର ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ଜଙ୍ଗଲ ଗଛ ଓ ଡାଳ ସହିତ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ଜଙ୍ଗାଵାତୋ ଵଵୌ ଚାସ୍ଯ ଶୁଚିଶୁକ୍ରାଗମେ ଯଥା। ଆଵର୍ଜିତାଲତାଵୃକ୍ଷଂ ମାର୍ଗଂ ଚକ୍ରେ ମହାବଲଃ
ତାଙ୍କ ଗୋଡ଼ ଉପରେ ପବନ ବହୁଥିଲା, ଯେପରି ଶୁଭ ପକ୍ଷରେ ଶିତଳ ବାତାସ ବହେ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲତା ଓ ଗଛମାନେକୁ ଭାଙ୍ଗି ଏକ ରାସ୍ତା ତିଆରି କଲେ।
ସ ମୃଦ୍ଗନ୍ପୁଷ୍ପିତାଂଶ୍ଚୈଵ ଫଲିତାଂଶ୍ଚ ଵନସ୍ପତୀନ୍। ଅଵରୁଜ୍ଯ ଯଯୌ ଗୁଲ୍ମାନ୍ପଥସ୍ତସ୍ଯ ସମୀପଜାନ୍
ସେ ପୁଷ୍ପିତ ଓ ଫଳିତ ଜଙ୍ଗଲ ଗଛମାନେକୁ ଭାଙ୍ଗି, ତାଙ୍କ ରାସ୍ତା ନିକଟର ଝାଡ଼ି ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଗଲେ।
ସ ରୋଷିତ ଇଵ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵନେ ଭଞ୍ଜନ୍ମହାଦ୍ରୁମାନ୍। ତ୍ରିପ୍ରସ୍ରୁତମଦଃ ଶୁଷ୍ମୀ ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷୋ ମତଙ୍ଗରାଟ୍
ସେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇଥିବା ପରି, ଜଙ୍ଗଲରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛକୁ ଭାଙ୍ଗୁଥିଲେ; ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀରାଜ, ଅଠଷଠି ବର୍ଷ ବୟସରେ, ତିନି ଧାରା ମଦ ଝରୁଥିଲା।
ଗଚ୍ଛତସ୍ତସ୍ଯ ଵେଗେନ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯମାରୁତରଂହସଃ। ଭୀମସ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ମୂର୍ଚ୍ଛେଵ ସମଜାଯତ
ସେ ଗରୁଡ଼ ବା ପବନ ସମ ତେଜରେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୋକାଯାଉଥିବା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ମନେ କରିଲେ ଯେ ତେମାନେ ଅଚେତନ ହେଉଛନ୍ତି।
ଅସକୃଚ୍ଚାପି ସତୀର୍ଯ ଦୂରପାରଂ ଭୁଜପ୍ଲଵୈଃ। ପଥି ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନମାସେଦୁର୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଭଯାତ୍ତଦା
ସେ, ନିଜ ହାତକୁ ନୌକାର ଛେପ ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରି, ପୁନିପୁନି ଦୂର ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ ଲୁଚିଥିବା ପଥ ଧରିଲେ।
କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ମାତରଂ ଚୈଵ ସୁକୁମାରୀଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ଅଵହତ୍ସ ତୁ ପୃଷ୍ଠେନ ରୋଧଃସୁ ଵିଷମେଷୁ ଚ
ବହୁ ଦୁଃଖରେ, ସେ ନିଜର ସୁକୁମାର ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାଆକୁ ପିଠିରେ ବୋକି, ଅପରିସ୍ଥିତି ଓ କଠିନ ଜାଗା ଦେଇ ଯାଉଥିଲେ।
ଅଗମଚ୍ଚ ଵନୋଦ୍ଦେଶମଲ୍ପମୂଲଫଲୋଦକମ୍। କ୍ରୂରପକ୍ଷିମୃଗଂ ଘୋରଂ ସାଯାହ୍ନେ ଭରତର୍ଷଭ
ସେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅତି କମ ମୂଳ, ଫଳ ଓ ପାଣି ମିଳୁଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନେ ଥିଲେ, ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଘୋରା ସମଭଵତ୍ସନ୍ଧ୍ଯା ଦାରୁଣା ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ। ଅପ୍ରକାଶା ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଵାତୈରାସନ୍ନନାର୍ତଵୈଃ
ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆସିଗଲା, କ୍ରୁର ପଶୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅନ୍ଧାର ହେଲା, ଝଡ଼ ଋତୁ ଆସୁଥିବା ହେତୁ ବାତାସ ବହୁଥିଲା।
ଶୀର୍ଣପର୍ଣଫଲୈ ରାଜନ୍ବହୁଗୁଲ୍ମକ୍ଷୁପଦ୍ରୁମୈଃ। ଭଗ୍ନାଵଭୁଗ୍ନଭୂଯିଷ୍ଠୈର୍ନାନାଦ୍ରୁମସମାକୁଲୈଃ
ସେଠାରେ ଝରିପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର ଓ ଫଳ, ବହୁ ଝାଡ଼, ଗଛ ଓ ବୃକ୍ଷ ଥିଲେ; ବେଶିଭାଗ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ବେଙ୍କିଯାଇଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛରେ ଭରିଥିଲା।
ତେ ଶ୍ରମେଣ ଚ କୌରଵ୍ଯାସ୍ତୃଷ୍ଣଯା ଚ ପ୍ରପୀଡିତାଃ। ନାଶକ୍ନୁଵଂସ୍ତଦା ଗନ୍ତୁଂ ନିଦ୍ରଯା ଚ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଯା
କୌରବମାନେ କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ତିଆରେ ଅତିଶୟ ପୀଡ଼ିତ ହେଇ, ଏହି ସମୟରେ ଆଉ ଆଗକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେନି, ଘୁମ୍ ଭି ଭରିଯାଇଥିଲା।
ନ୍ଯଵିଶନ୍ତି ହି ତେ ସର୍ଵେ ନିରାସ୍ଵାଦେ ମହାଵନେ। `ରାତ୍ର୍ଯାମେଵ ଗତାସ୍ତୂର୍ଣଂ ଚତୁର୍ଵିଂଶତିଯୋଜନମ୍।' ତତସ୍ତୃଷା ପରିକ୍ଲନ୍ତା କୁନ୍ତୀ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେମାନେ ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ କୌଣସି ସୁଖ ନ ପାଇ, ଶୋଇପଡ଼ିଲେ; ଏହି ରାତିରେ ଚବିଶ ଯୋଜନା ଦୂର ଦୌଡ଼ିଆସିଥିଲେ। ପରେ, ତିଆରେ ଅତିଶୟ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, କୁନ୍ତୀ କହିଲେ—
ମାତା ସତୀ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ପଞ୍ଚାନାଂ ମଧ୍ଯତଃ ସ୍ଥିତା। ତୃଷ୍ଣଯା ହି ପରୀତାଽହମନାଥେଵ ମହାଵନେ
ପାଞ୍ଚ ପୁଅଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦାଉଡ଼ିଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମାଆ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ତିଆରେ ଦ୍ୱାରା ଅତି ଦୁଃଖିତ, ଅନାଥ ଭଳି ଅନୁଭବ କରୁଛି।'
ଇତଃ ପରଂ ତୁ ଶକ୍ତାହଂ ଗନ୍ତୁଂ ଚ ନ ପଦାତ୍ପଦମ୍। ଶଯିଷ୍ଯେ ଵୃକ୍ଷମୂଲେଽତ୍ର ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ହରନ୍ତୁ ମାମ୍
'ଏଠାରୁ ଆଉ ଏକ ପଦ ଚାଲିପାରିବିନି; ଏହି ଗଛ ତଳେ ଶୋଇପଡ଼ିବି—ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ମୋତେ ନେଇଯାଉନ୍ତୁ।'
ଶୃଣୁ ଭୀମ ଵଚୋ ମହ୍ଯଂ ତଵ ବାହୁବଲାତ୍ପୁରଃ। ସ୍ଥାତୁଂ ନ ଶକ୍ତାଃ କୌରଵ୍ଯାଃ କିଂ ବିଭେଷି ପୃଥାସୁତ
'ଭୀମ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ତୋର ବାହୁବଳରେ କୌରବମାନେ ତୋର ସାମ୍ନାରେ ଟିକିପାରିଲେନି। ପୃଥାପୁତ୍ର, କାହିଁକି ଭୟ କରୁଛୁ?'