ଯେନ ପ୍ରାଚ୍ଯାଶ୍ଚ ସୌଵୀରା ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଶ୍ଚ ନିର୍ଜିତାଃ। ଖ୍ଯାପିତଂ ଯେନ ଶୂରେଣ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପୌରୁଷମ୍
ଯିଏ ପୂର୍ବଦିଗ, ସୌବୀର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଲୋକମାନେକୁ ଜିତିଥିଲେ; ଯାହାର ପ୍ରତାପରେ ତିନି ଲୋକରେ ପୁରୁଷର ସାହସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।
ଯସ୍ମିଞ୍ଜାତେ ଵିଶୋକାଽଭୂତ୍କୁନ୍ତୀ ପାଣ୍ଡୁଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ପୁରନ୍ଦରସମୋ ଜିଷ୍ଣୁଃ କଥଂ କାଲଵଶଂ ଗତଃ
ଯାହାଙ୍କ ଜନ୍ମରେ କୁନ୍ତୀ ଓ ପ୍ରଭଳ ପାଣ୍ଡୁ ଦୁଃଖ ହୀନ ହୋଇଥିଲେ; ପୁରନ୍ଦର ସମାନ ଶୂରବୀର ଅର୍ଜୁନ କିପରି କାଳର ଅଧୀନ ହେଲେ?
କଥଂ ତାଵୃଷଭଷ୍କନ୍ଧୌ ସିଂହଵିକ୍ରାନ୍ତଗାମିନୌ। ମର୍ତ୍ଯଧର୍ମମନୁପ୍ରାପ୍ତୌ ଯମାଵରିନିଵର୍ହଣୌ
ଏମିତି ବଳଶାଳୀ, ବୃଷଭ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସିଂହ ପଦେ ପଦେ ଚାଲୁଥିବା, ଯେଉଁମାନେ ଯମର ଦୂତମାନେ ମଧ୍ୟ ରୋକିପାରିନଥିଲେ, ସେମାନେ କିପରି ମରଣର ନିୟମକୁ ଅନୁସରିଲେ?
ଵତ୍ସା ଗତାଃ କ୍ଵ ମାଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ଵିହାଯ ଭୃଶମାତୁରମ୍। ହା ସ୍ନୁଷେ ମମ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯି ନିଧାଯ ହୃଦି ମେ ଶୁଚମ୍
ମୋ ପୁଅମାନେ କେଉଁଠି ଗଲେ, ମୋତେ ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ଛାଡ଼ି? ହା ବାର୍ଷ୍ଣେୟୀ, ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖ ରଖି ଚାଲିଗଲା।
ଵାରଣାଵତଯାତ୍ରାଯାଂ କେ ସ୍ଯୁର୍ଵୈ ଶକୁନାଃ ପଥି। ଏଵମଲ୍ପାଯୁଷୋ ଲୋକେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ପୃଥାସୁତାଃ
ବାରଣାବତକୁ ଯିବା ବେଳେ ପଥରେ କେଉଁ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଦେଲା? ଏହିପରି ଅଲ୍ପଆୟୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ଜଗତରେ ପୃଥାର ପୁଅମାନେ ଏମିତି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ଦେଖିବେ।
ସଂଶପ୍ତା ଇତି କୈର୍ଯୂଯଂ ଵତ୍ସାନ୍ଦର୍ଶଯ ମେ ପୃଥେ। ମମୈଵ ନାଥା ମନ୍ନାଥା ମମ ନେତ୍ରାଣି ପାଣ୍ଡଵାଃ
ଯଦି ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ପୃଥା, ମୋ ପୁଅମାନେକୁ ମୋତେ ଦେଖାଅ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ମୋ ଆଶ୍ରୟ, ମୋ ଚକ୍ଷୁ, ମୋର ସମସ୍ତ।
ହା ପାଣ୍ଡଵା ମେ ହେ ଵତ୍ସା ହା ସିଂହଶିଶଵୋ ମମ। ମାତଙ୍ଗା ହା ମମୋତ୍ତୁଙ୍ଗା ହା ମମାନନ୍ଦଵର୍ଧନାଃ
ହା ମୋ ପାଣ୍ଡବମାନେ! ହା ମୋ ପୁଅମାନେ! ହା ମୋ ସିଂହଶାବକମାନେ! ହା ମୋ ମହାବଳୀ ହାତୀମାନେ! ହା ମୋ ଗର୍ବିତ, ମୋ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବାମାନେ!
ମମ ହୀନସ୍ଯ ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ସର୍ଵଲୋକାସ୍ତମୋଵୃତାଃ। କଦା ଦ୍ରଷ୍ଟାଽସ୍ମି କୌନ୍ତେଯାଂସ୍ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସଃ
ତୁମେ ଛାଡ଼ି ଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଛି। କେବେ ମୁଁ ପୁଣି କୁନ୍ତୀର ପୁଅମାନେ, ଯୁବ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେମାନେକୁ ଦେଖିପାରିବି?
ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୋ ମହାବାହୂନ୍ପୁତ୍ରଵନ୍ମମ ନନ୍ଦନାଃ। କ୍ଵ ଗତିର୍ମେ କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି କୁତୋ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ମେ ଶିଶୂନ୍
ମୋ ପ୍ରିୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅମାନେ, ତୁମେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନହେଲେ, ମୋ ଚାଲିବା ପଥ କେଉଁଠି? ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି? କେଉଁଠୁ ମୁଁ ମୋ ଶିଶୁମାନେକୁ ଦେଖିପାରିବି?
ହା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହା ଭୀମ ହା ହା ଫଲ୍ଗୁନ ହା ଯମୌ। ମା ଗଚ୍ଛତ ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ ମଯି କୋପଂ ଵିମୁଞ୍ଚତ
ହା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ହା ଭୀମ, ହା ଅର୍ଜୁନ, ହା ଯମଜ ଭାଇମାନେ! ଯିଅନି, ଫେରିଆସ, ମୋପ୍ରତି ରୋଷ ଛାଡ଼।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍କ୍ରନ୍ଦିତଂ ତସ୍ଯ ତିଲୋଦଂ ଚ ପ୍ରସିଞ୍ଚତଃ। ଦେଶଂ କାଲଂ ସମାଜ୍ଞାଯ ଵିଦୁରଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ତାଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଏବଂ ତିଳୋଦକ ଦେଉଥିବାକୁ ଶୁଣି, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ବୁଝି, ବିଦୁର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମା ଶୋଚୀସ୍ତ୍ଵଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଜହି ଶୋକଂ ମହାଧୃତେ। ନ ତେଷାଂ ଵିଦ୍ଯତେ ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ କୃତଂ ମଯା
ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଦୁଃଖ କରନି, ଦୁଃଖ ପକାଇ ଦିଅ। ସେମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ନାହିଁ, ସମୟ ଆସିନାହିଁ, ଏହା ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ କହୁଛି।
ଏତଚ୍ଚ ତେଭ୍ଯ ଉଦକଂ ଵିପ୍ରସିଞ୍ଚ ନ ଭାରତ। କ୍ଷତ୍ତେଦମବ୍ରଵୀଦ୍ଭୀଷ୍ମଂ କୌରଵାଣାମଶୃଣ୍ଵତାମ୍
ଭାରତ, ସେମାନେ ପାଇଁ ତିଳୋଦକ ଦିଅନି; ଏହି କଥା କ୍ଷତ୍ତା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, କୌରବମାନେ ଶୁଣୁଥିଲେ।
କ୍ଷତ୍ତାରମୁପସଂଗମ୍ଯ ବାଷ୍ପୋତ୍ପୀଡକଲସ୍ଵରଃ। ମନ୍ଦଂମନ୍ଦମୁଵାଚେଦଂ ଵିଦୁରଂ ସଂଗମେ ନୃପ
କ୍ଷତ୍ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, କନ୍ଦାକଣ୍ଠରେ ରଜା ମନ୍ଦ ମନ୍ଦ କଥା କହିଲେ, ବିଦୁରଙ୍କୁ ସମାବେଶରେ।
କଥଂ ତେ ତାତ ଜୀଵନ୍ତି ପାଣ୍ଡୋଃ ପୁତ୍ରା ମହାବଲାଃ। କଥମସ୍ମତ୍କୃତେ ପକ୍ଷଃ ପାଣ୍ଡୋର୍ନ ହି ନିପାତିତଃ
ତାତ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅମାନେ କିପରି ଏଯାଁ ଜୀବନ୍ତ? ଆମ ପାଇଁ ପାଣ୍ଡୁବଂଶ କିପରି ନଷ୍ଟ ହେଲାନି?
କଥଂ ମତ୍ପ୍ରମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରମୁକ୍ତା ମହତୋ ଭଯାତ୍। ଜନନୀ ଗରୁଡେନେଵ କୁରଵସ୍ତେ ସମୁଦ୍ଧୃତାଃ
ମୋ ଅଗ୍ରଣୀ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେ କିପରି ବଡ଼ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ? ମାଆକୁ ଗରୁଡ଼ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିବା ପରି କୁରୁମାନେ କିପରି ରକ୍ଷିତ ହେଲେ?
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୌରଵ୍ଯ କୌରଵାଣାମଶୃଣ୍ଵତାମ୍। ଆଚଚକ୍ଷେ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମାଯାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣେ
ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, କୌରବମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଦୁର ସମସ୍ତ କଥା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଶକୁନେ ରାଜ୍ଞୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ଚ। ଵିନାଶେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ କୃତୋ ମତିଵିନିଶ୍ଚଯଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଶକୁନି, ରାଜା ଓ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଏମାନେ ମିଶି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ରାହମପି ଚ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯମ୍। ତଂ ଜିଘାଂସୁରହଂ ଚାପି ତେଷାମନୁମତେ ସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୁଷ୍ଟର ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣି, ତାକୁ ସେଷ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ସେମାନଙ୍କର ଅନୁମତିରେ ସେଠାରେ ରହିଲି।
ତତୋ ଜତୁଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ଦହନେଽସ୍ମିନ୍ନିଯୋଜିତେ। ପୃଥାଯାଶ୍ଚ ସପୁତ୍ରାଯା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଶାସନାତ୍
ତାପରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଲାକଡ଼ିଘରକୁ ଆଗୁନ ଲଗାଯିବା ସମୟରେ, ପୃଥା ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହ ଶେଠାକୁ ଗଲେ।
ତତଃ ଖନକମାହୂଯ ସୁରଙ୍ଗଂ ଵୈ ବିଲଂ ତଦା। ସୁଗୂଢଂ କାରଯିତ୍ଵା ତେ କୁନ୍ତ୍ଯା ପାଣ୍ଡୁସୁତାସ୍ତଦା
ତାପରେ ଖୋଦକକୁ ଡାକି, ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ଗୁପ୍ତ ସୁରଙ୍ଗ ଏବଂ ଗଭୀର ରାସ୍ତା ତିଆରି କଲେ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ରାସ୍ତାକୁ ଭଲଭାବେ ଲୁଚାଇ ରଖି, କୁନ୍ତୀ ସହିତ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଏହା କରିଥିଲେ।
ନିଷ୍କ୍ରାମିତା ମଯା ପୂର୍ଵଂ ମା ସ୍ମ ଶୋକେ ମନଃ କୃଥାଃ। ତତସ୍ତୁ ନାଵମାରୋପ୍ଯ ସହପୁତ୍ରାଂ ପୃଥାମହମ୍
ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ବାହାରିଯାଇଥିଲି; ତୁମେ ଦୁଃଖରେ ମନ ଦିଅନି। ତାପରେ, ପୃଥାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ନୌକାରେ ବସାଇ, ମୁଁ ଚାଲିଗଲି।
ଦତ୍ତ୍ଵାଽଭଯଂ ସପୁତ୍ରାଯୈ କୁନ୍ତ୍ଯୈ ଗୃହମଦାହଯମ୍। ତସ୍ମାତ୍ତେ ମା ସ୍ମ ଭୂଦ୍ଦୁଃଖଂ ମୁକ୍ତାଃ ପାପାତ୍ତୁ ପାଣ୍ଡଵାଃ
କୁନ୍ତୀ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ମୁଁ ଘରକୁ ଆଗୁନ ଲଗାଇଦେଲି। ତେଣୁ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରନି; ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ନିର୍ଗତାଃ ପାଣ୍ଡଵା ରାଜନ୍ମାତ୍ରା ସହ ପରନ୍ତପାଃ। ଅଗ୍ନିହାଦାନ୍ମହାଘୋରାନ୍ମଯା ତସ୍ମାଦୁପାଯତଃ
ହେ ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଭୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବାହାରିଯାଇଥିଲେ। ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଆଗୁନରୁ ପଳାଇପାରିଲେ।
ମା ସ୍ମ ଶୋକମିମଂ କାର୍ଷୀର୍ଜୀଵନ୍ତ୍ଯେଵ ଚ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନା ଵିଚିରିଷ୍ଯନ୍ତି ଯାଵତ୍କାଲସ୍ଯ ପର୍ଯଯଃ
ଏହି ଦୁଃଖକୁ ମନରେ ଧରନି; ପାଣ୍ଡବମାନେ ବଞ୍ଚିଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଲୁଚି ରହିବେ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ତସ୍ମିନ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ କାଲେ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଭୁଵି ମାନଵାଃ। ଵିମଲଂ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷାନ୍ତେ ଜଗଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରମିଵୋଦିତମ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ମଣିଷମାନେ ଭୂମିରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖିବେ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅମାବାସ୍ୟାର ଶେଷରେ ଯେମିତି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦିତ ହୁଏ, ସେପରି।
ନ ତସ୍ଯ ନାଶଂ ପଶ୍ଯାମି ଯସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଭୀମସେନଶ୍ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷୌ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ଚ ତୌ ଯମୌ
ଯାହାଙ୍କ ଭାଇ ଧନଞ୍ଜୟ ଓ ଭୀମସେନ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ଯମ ଝିଅ, ସେମାନେ ଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ତାଙ୍କର କେହି ନାଶ ଦେଖୁନି।
ତତଃ ସଂହୃଷ୍ଟସର୍ଵାଙ୍ଗୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଵିଦୁରମବ୍ରଵୀତ୍। ଦିଷ୍ଟ୍ଯାଦିଷ୍ଟ୍ଯେତି ସଂହୃଷ୍ଟଃ ପୂଜଯାନୋ ମହାମତିମ୍
ତାପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ଭୀଷ୍ମ ଭିଦୁରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭାଗ୍ୟରେ, ଭାଗ୍ୟରେ!' ବୋଲି ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଯୁକ୍ତଂ ଚୈଵାନୁରୂପଂ ଚ କୃତଂ ତାତ ଶୁଭଂ ତ୍ଵଯା। ଵଯଂ ଵିମୋକ୍ଷିତା ଦୁଃଖାତ୍ପାଣ୍ଡୁପକ୍ଷୋ ନ ନାଶିତଃ
ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ତାତ, ଏହା ଠିକ୍ ଏବଂ ଯଥାଯଥ; ତୁମର ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆମେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲୁ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପକ୍ଷ ନାଶ ହେଲାନି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵିଵେଶାଥ ପୁରଂ ଜନଶତାକୁଲମ୍। କୁରୁଭିଃ ସହିତୋ ରାଜନ୍ନାଗରୈଶ୍ଚ ପିତାମହଃ
ଏଭଳି କହି, ପିତାମହ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଶତଶଃ ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ିଥିବା ସହର, କୁରୁମାନେ ଓ ସହରବାସୀମାନେ ସହିତ।