ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ପୁରୁଷାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ନଗରଂ ଵାରଣାଵତମ୍। ସତ୍କାରଯନ୍ତୁ ତାନ୍ଵୀରାନ୍କୁନ୍ତୀଂ ରାଜସୁତାଂ ଚ ତାମ୍
ଲୋକମାନେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବାରଣାବତ ନଗରକୁ ଯାଆନ୍ତୁ; ସେଠାରେ ସେହି ବୀରମାନେ ଓ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଆଦର ସହ କର୍ମ କରନ୍ତୁ।
ଯେ ଚ ତତ୍ର ମୃତାସ୍ତେଷାଂ ସୁହୃଦଃ ସନ୍ତି ତାନପି। କାରଯନ୍ତୁ ଚ କୁଲ୍ଯାନି ଶୁଭ୍ରାଣି ଚ ବୃହନ୍ତି ଚ
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମିତ୍ରମାନେ ଥାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଓ ବଡ଼ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ।
ମମ ଦଗ୍ଧା ମହାତ୍ମାନଃ କୁଲଵଂଶଵିଵର୍ଧନାଃ
ମୋର ସେହି ମହାନ ଆତ୍ମା, ଗୋତିଏ ବଂଶକୁ ଉନ୍ନତ କରୁଥିବା ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଆଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି ଯାଇଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ଗତେ ମଯା ଶକ୍ଯଂ ଯଦ୍ଯତ୍କାରଯିତୁଂ ହିତମ୍। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ କୁନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ କ୍ରିଯତାଂ ଧନୈଃ
ଏହି ଘଟଣା ହେବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଯେଉଁ କିଛି କରିପାରିବି, ସେସବୁ କାମ ଧନ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉ।
ସମେତାଶ୍ଚ ତତଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମେଣ ସହ କୌରଵାଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଗଙ୍ଗାମଭିମୁଖା ଯଯୁଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ କୌରବ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହିତ ଏକଠା ହେଲେ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଗଙ୍ଗା ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଏକଵସ୍ତ୍ରା ନିରାନନ୍ଦା ନିରାଭରଣଵେଷ୍ଟନଃ। ଉଦକଂ କର୍ତୁକାମା ଵୈ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ସମସ୍ତେ ଏକ ଜଣେ ଜଣେ ଜମା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧି, ଅନନ୍ଦ ହୀନ ଓ ଗହଣା ବିହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ, ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ଜଳଞ୍ଜଳି କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଏଵଂ ଗତ୍ଵା ତତଶ୍ଚକ୍ରେ ଜ୍ଞାତିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ। ଉଦକଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽମ୍ବିକାସୁତଃ
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପୁଅ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଜଳଞ୍ଜଳି କଲେ।
ରୁରୁଦୁଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଭୃଶଂ ଶୋକପରାଯଣାଃ। ହା ଯୁଧିଷ୍ଠିର କୌରଵ୍ଯ ହା ଭୀମ ଇତି ଚାପରେ
ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଶୋକରେ, ଭାରି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ; କେହି କହୁଥିଲେ, 'ହା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କୁରୁବଂଶୀ! ହା ଭୀମ!'
ହା ଫଲ୍ଗୁନେତି ଚାପ୍ଯନ୍ଯେ ହା ଯମାଵିତି ଚାପରେ। କୁନ୍ତୀମାର୍ତାଶ୍ଚ ଶୋଚନ୍ତ ଉଦକଂ ଚକ୍ରିରେ ଜନାଃ
ଅନ୍ୟମାନେ କହୁଥିଲେ, 'ହା ଫଳ୍ଗୁନ!' ଆଉ କେହି କହୁଥିଲେ, 'ହା ଯମଜମାନେ!' କୁନ୍ତୀ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ଲୋକମାନେ ଜଳଞ୍ଜଳି କରିଲେ।
ଅନ୍ଯେ ପୌରଜନାଶ୍ଚୈଵମନ୍ଵଶୋଚନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵାନ୍। ଵିଦୁରସ୍ତ୍ଵଲ୍ପଶଶ୍ଚକ୍ରେ ଶୋକଂ ଵେଦ ପରଂ ହି ସଃ
ଅନ୍ୟ ସହରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ଶୋକ କରିଲେ; କିନ୍ତୁ ବିଦୁର କମ୍ ଦୁଃଖ କଲେ, କାରଣ ସେ ସତ୍ୟ ଜାଣିଥିଲେ।
ଵିଦୁରୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଜାନନ୍ସର୍ଵଂ ମନୋଗତମ୍। ତେନାଯଂ ଵିଧିନା ସୃଷ୍ଟଃ କୁଟିଲଃ କପଟାଶଯଃ
ବିଦୁର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମନର ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିଲେ; ସେ ଏହି ଟେଢ଼ା ଓ ଚତୁର ଯୋଜନା ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେବାକୁ ବୁଝିଥିଲେ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ରାଜନ୍ଵିଦୁରୋ ଵିଦୁଷାଂ ଵରଃ। ଲୋକାନାଂ ଦର୍ଶଯନ୍ଦୁଃଖଂ ଦୁଃଖିତୈଃ ସହ ବାନ୍ଧଵୈଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ରାଜା, ବିଦୁର, ସବୁଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଦୁଃଖ ଦେଖାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ମନସାଽଚିନ୍ତଯତ୍ପାର୍ଥାନ୍କିଯଦ୍ଦୂରଂ ଗତା ଇତି। ସହିତାଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ ପୁତ୍ରା ଇତି ଚିନ୍ତାପରୋଽଭଵତ୍
ସେ ମନେ ଭାବୁଥିଲେ, ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ କେତେ ଦୂରେ ଗଲେ? ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତୋ ଭୀଷ୍ମଃ ପାଣ୍ଡୁରାଜସୁତାନ୍ମୃତାନ୍। ସହ ମାତ୍ରେତି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଲଲାପ ରୁରୋଦ ଚ
ତାପରେ, ଭୀଷ୍ମ ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଯେ ପାଣ୍ଡୁରାଜଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆ ସହିତ ମରିଯାଇଛନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରି, କାନ୍ଦିଲେ।
ହା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହା ଭୀମ ହା ଧନଞ୍ଜଯ ହା ଯମୌ। ହା ପୃଥେ ସହ ପୁତ୍ରୈସ୍ତ୍ଵମେକରାତ୍ରେଣ ସ୍ଵର୍ଗତା
ହା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ହା ଭୀମ, ହା ଧନଞ୍ଜୟ, ହା ଯମଦ୍ୱୟ, ହା ପୃଥା! ତୁମେ ତୁମ ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ ଏକ ରାତିରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲା।
ମାତ୍ରା ସହ କୁମାରାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ତତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତାଃ। ନ ହି ତୌ ନୋତ୍ସହେଯାତାଂ ଭୀମସେନଧନଞ୍ଜଯୌ
ମାଆ ସହିତ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ସେଠାରେ ଏକାଠି ଅଛନ୍ତି; ଭୀମସେନ ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ କେହି ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ତରସା ଵେଗିତାତ୍ମାନୌ ନିର୍ଭେତ୍ତୁମପି ମନ୍ଦରମ୍। ପରାସୁତ୍ଵଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ପୃଥାଯାଃ ସହ ପାଣ୍ଡଵୈଃ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦ୍ରୁତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିପାରିବେ; ପୃଥା ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ କେହି ହାରିପାରିବେ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବିପାରୁନି।
ସର୍ଵଥା ଵିକୃତଂ ତତ୍ତୁ ଯଦି ତେ ନିଧନଂ ଗତାଃ। ଧର୍ମରାଜଃ ସ ନିର୍ଦିଷ୍ଟୋ ନନୁ ଵିପ୍ରୈର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଯଦି ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ୱାଭାବିକ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଧର୍ମରାଜ ବୋଲି କହିଥିଲେ ନାହିଁ କି?
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚ ରଥିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭଵିତା ସ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ସତ୍ଯଵ୍ରତୋ ଧର୍ମଦତ୍ତଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ଛୁଭଲକ୍ଷଣଃ
ଧନଞ୍ଜୟ ପୃଥିବୀରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ ହେବେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା; ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିତ।
କଥଂ କାଲଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପାଣ୍ଡଵେଯୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଆତ୍ମାନମୁପମାଂ କୃତ୍ଵା ପରେଷାଂ ଵର୍ତତେ ତୁ ଯଃ
ଯିଏ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ନିଜକୁ ମାନେଇ ଚାଲିଥିଲେ, ସେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର କିପରି କାଳର ଅଧୀନକୁ ଆସିଗଲେ?
ମାତ୍ରା ସହୈଵ କୌରଵ୍ଯଃ କଥଂ କାଲଵଶଂ ଗତଃ। ପାଲିତଃ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ଫଲକାଲେ ଯଥା ଦ୍ରୁମଃ
ମାଆ ସହିତ କୌରବ କିପରି କାଳର ଅଧୀନ ହେଲେ? ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯାଏଁ ଯେପରି ଗଛକୁ ଫଳ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ଷା କରାଯାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲେ।
ଭଗ୍ନଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵାଯୁଵେଗେନ ତଥା ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଯୌଵରାଜ୍ଯେଽଭିଷିକ୍ତେନ ପିତୁର୍ଯେନାହୃତଂ ଯଶଃ
ଯେପରି ଗଛ ବାୟୁର ଝଟକାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ସେପରି ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଯିଏ ଯୌବରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ଓ ପିତାଙ୍କୁ ମହିମା ଦେଇଥିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ।
ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ପିତୁଶ୍ଚୈଵ ସତ୍ଯଧର୍ମପ୍ରଵୃତ୍ତିଭିଃ। ଯଚ୍ଚ ସା ଵନଵାସେନ ତନ୍ମାତା ଦୁଃଖଭାଗିନୀ
ନିଜ ଓ ପିତାଙ୍କ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ, ଓ ମାଆଙ୍କ ଅରଣ୍ୟବାସର ଦୁଃଖରେ, ସେ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଛନ୍ତି।
କାଲେନ ସହ ସଂମଗ୍ନୋ ଧିକ୍କୃତାନ୍ତମନର୍ଥକମ୍। ଯଚ୍ଚ ସା ଵନଵାସେନ ତନ୍ମାତା ଦୁଃଖଭାଗିନୀ
କାଳ ସହିତ ଲିନ୍ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଅବମାନିତ ଓ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଗଲେ; ମାଆ ଅରଣ୍ୟବାସରେ ଦୁଃଖ ଭାଗିନୀ ହେଲେ।
ପୁତ୍ରଗୃଧ୍ନୁତଯା କୁନ୍ତୀ ନ ଭର୍ତାରଂ ମୃତାତ୍ଵନୁ। ଅଲ୍ପକାଲଂ କୁଲେ ଜାତା ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରୀତିମଵାପ ଯା
ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶାରେ କୁନ୍ତୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ଅଗ୍ନିସାତ କରିଲେ ନାହିଁ; ଉଚ୍ଚ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସ୍ନେହ କମ୍ ସମୟ ପାଇଁ ମିଳିଥିଲା।
ଦଗ୍ଧାଽଦ୍ଯ ସହ ପୁତ୍ରୈଃ ସା ଅସଂପୂର୍ଣମନୋରା। ମୃତୋ ଭୀମ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନୋ ନ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାତି ମେ
ଆଜି ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଅଗ୍ନିସାତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା ନାହିଁ; ଭୀମ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ମନ ବିଶ୍ୱାସ କରୁନାହିଁ।
ଏତଚ୍ଚ ଚିନ୍ତଯାନସ୍ଯ ଵ୍ଯଥିତଂ ବହୁଧା ମନଃ। ଅଵଧୂଯ ଚ ମେ ଦେହଂ ହୃଦଯେନ ଵିଦୀର୍ଯତେ
ଏହି ସବୁ ଭାବିଲେ ମୋର ମନ ବହୁତ ଭାବେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛି; ଶରୀରକୁ ଅବହେଳା କରି, ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି।
ପୀନସ୍କନ୍ଧଶ୍ଚାରୁବାହୁର୍ମେରୁକୂଟସମୋ ଯୁଵା। ମୃତୋ ଭୀମ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନୋ ନ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାତି ମେ
ପୁଷ୍ଟ କନ୍ଧ, ସୁନ୍ଦର ବାହୁ, ଯୁବକ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି—ଭୀମ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ମନ ବିଶ୍ୱାସ କରୁନାହିଁ।
ଅତିତ୍ଯାଗୀ ଚ ଯୋଧୀ ଚ କ୍ଷିପ୍ରହସ୍ତୋ ଦୃଢାଯୁଧଃ। ପ୍ରପତ୍ତିମାଁଲ୍ଲବ୍ଧଲକ୍ଷୋ ରଥଯାନଵିଶାରଦଃ
ସେ ଦାନଶୀଳ, ଯୋଦ୍ଧା, ଦ୍ରୁତ ହସ୍ତ, ଦୃଢ଼ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଆକ୍ରମଣ ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟବେଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରଥ ଚଳାଣରେ ଦକ୍ଷ।
ଦୂରପାତୀ ତ୍ଵସଂଭ୍ରାନ୍ତୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାସ୍ତ୍ରଵାନ୍। ଅଦୀନାତ୍ମା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଧନୁଷ୍ମତାମ୍
ଦୂରରେ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଅନାୟାସରେ ବାଣ ଛାଡ଼ିପାରିଥିବା, ଅଚଳ, ବିରାଟ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଅଦମ୍ୟ ମନୋବଳ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।