ନାଵେକ୍ଷନ୍ତେ ହ ତଂ ଧର୍ମଂ ଧର୍ମାତ୍ମାନୋଽପ୍ଯହୋ ଵିଧେଃ। ଶ୍ରୁତଵନ୍ତୋଽପି ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ଧନଵଦ୍ଵଶଗା ଅହୋ
ସେମାନେ ଧର୍ମକୁ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ହାୟ ଭାଗ୍ୟ! ଶିକ୍ଷା ଓ ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଧନର ଆସରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ସାଧୂନନାଥାନ୍ଧର୍ମିଷ୍ଠାତ୍ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣାନ୍। ନାଵେକ୍ଷନ୍ତେ ମହାନ୍ତୋଽପି ଦୈଵଂ ତେଷାଂ ପରାଯଣମ୍
ସଦ୍ଗୁଣୀ, ଧର୍ମିକ, ସତ୍ୟପଥରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକମାନେଂକୁ ବଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ।
ତେ ଵଯଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ପ୍ରେଷଯାମୋ ଦୁରାତ୍ମନେ। ସଂଵୃତ୍ତସ୍ତେ ପରଃ କାମଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଦଗ୍ଧଵାନସି
'ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ଦୁଷ୍ଟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ସୂଚନା ପଠାଉ—ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ପୁଡ଼ିଗଲେ।'
ତତୋ ଵ୍ଯପୋହମାନାସ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵାର୍ଥେ ହୁତାଶନମ୍। ନିଷାଦୀଂ ଦଦୃଶୁର୍ଦଗ୍ଧାଂ ପଞ୍ଚପୁତ୍ରାମନାଗସମ୍
ତାପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକୁ ହଟାଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ଜଣେ ନିଷାଦ ମହିଳା ଓ ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପୁଅକୁ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଇତଃ ପଶ୍ଯତ କୁନ୍ତୀଯଂ ଦଗ୍ଧା ଶେତେ ତପସ୍ଵିନୀ। ପୁତ୍ରୈଃ ସହୈଵ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯୀ ହନ୍ତେତ୍ଯାହୁଃ ସ୍ମ ନାଗରାଃ
'ଏଠାକୁ ଦେଖ, କୁନ୍ତୀ ଏଠି ପୁଡ଼ି ଶୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ଏହି ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ—ହାୟ!' ଏଭଳି ସହରବାସୀ କହିଲେ।
ଖନକେନ ତୁ ତେନୈଵ ଵେଶ୍ମ ଶୋଧଯତା ବିଲମ୍। ପାଂସୁଭିଃ ପିହିତଂ ତଚ୍ଚ ପୁରୁଷୈସ୍ତୈର୍ନ ଲକ୍ଷିତମ୍
କିନ୍ତୁ, ଯିଏ ଗୁହା ଖୋଦିଥିଲେ, ସେ ମଣିଷ ମାଟିରେ ଲୁଚାଇ ରଖିଥିବା ତାହିଁ ଗୁହାକୁ ଘର ତଲାଶ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତେ ପ୍ରେଷଯାମାସୁର୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ନାଗରାଃ। ପାଣ୍ଡଵାନଗ୍ନିନା ଦଗ୍ଧାନମାତ୍ଯଂ ଚ ପୁରୋଚନମ୍
ତାପରେ ସେହି ସହରବାସୀମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଖବର ପଠାଇଲେ ଯେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ପୁରୋଚନ ଆଗ୍ନିକାଣ୍ଡରେ ପୁଡ଼ି ମରିଯାଇଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ତଦ୍ରାଜା ସୁମହଦପ୍ରିଯମ୍। ଵିନାଶଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି, ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରିଲେ।
ଅନ୍ତର୍ହୃଷ୍ଟମନାଶ୍ଚାସୌ ବହିର୍ଦୁଃଖସମନ୍ଵିତଃ। ଅନ୍ତଃଶୀତୋ ବହିଶ୍ଚୋଷ୍ଣୋ ଗ୍ରୀଷ୍ମେଽଗାଧହ୍ଵଦୋଯଥା
ତାଙ୍କ ମନ ଭିତରେ ଲୁଚିଛି ଆନନ୍ଦ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବାହାରେ ଦୁଃଖ ଦେଖାଉଥିଲେ; ଭିତରେ ଶୀତଳ, ବାହାରେ ତାପ, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଗଭୀର ଝିଲିକ ଭଳି।
ଅଦ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁର୍ମୃତୋ ରାଜା ମମ ଭ୍ରାତା ମହାଯଶାଃ। ତେଷୁ ଵୀରେଷୁ ଦଗ୍ଧେଷୁ ମାତ୍ରା ସହ ଵିଶେଷତଃ
ଆଜି ପାଣ୍ଡୁ, ମୋର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାଇ, ଚାଲିଗଲେ; ଏବେ ଏହି ସାହସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମାଆ ସହିତ ଆଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି ମରିଗଲେ।
ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ପୁରୁଷାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ନଗରଂ ଵାରଣାଵତମ୍। ସତ୍କାରଯନ୍ତୁ ତାନ୍ଵୀରାନ୍କୁନ୍ତୀଂ ରାଜସୁତାଂ ଚ ତାମ୍
ଲୋକମାନେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବାରଣାବତ ନଗରକୁ ଯାଆନ୍ତୁ; ସେଠାରେ ସେହି ବୀରମାନେ ଓ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଆଦର ସହ କର୍ମ କରନ୍ତୁ।
ଯେ ଚ ତତ୍ର ମୃତାସ୍ତେଷାଂ ସୁହୃଦଃ ସନ୍ତି ତାନପି। କାରଯନ୍ତୁ ଚ କୁଲ୍ଯାନି ଶୁଭ୍ରାଣି ଚ ବୃହନ୍ତି ଚ
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମିତ୍ରମାନେ ଥାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଓ ବଡ଼ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ।
ମମ ଦଗ୍ଧା ମହାତ୍ମାନଃ କୁଲଵଂଶଵିଵର୍ଧନାଃ
ମୋର ସେହି ମହାନ ଆତ୍ମା, ଗୋତିଏ ବଂଶକୁ ଉନ୍ନତ କରୁଥିବା ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଆଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି ଯାଇଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ଗତେ ମଯା ଶକ୍ଯଂ ଯଦ୍ଯତ୍କାରଯିତୁଂ ହିତମ୍। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ କୁନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ କ୍ରିଯତାଂ ଧନୈଃ
ଏହି ଘଟଣା ହେବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଯେଉଁ କିଛି କରିପାରିବି, ସେସବୁ କାମ ଧନ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉ।
ସମେତାଶ୍ଚ ତତଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମେଣ ସହ କୌରଵାଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଗଙ୍ଗାମଭିମୁଖା ଯଯୁଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ କୌରବ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହିତ ଏକଠା ହେଲେ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଗଙ୍ଗା ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଏକଵସ୍ତ୍ରା ନିରାନନ୍ଦା ନିରାଭରଣଵେଷ୍ଟନଃ। ଉଦକଂ କର୍ତୁକାମା ଵୈ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ସମସ୍ତେ ଏକ ଜଣେ ଜଣେ ଜମା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧି, ଅନନ୍ଦ ହୀନ ଓ ଗହଣା ବିହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ, ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ଜଳଞ୍ଜଳି କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଏଵଂ ଗତ୍ଵା ତତଶ୍ଚକ୍ରେ ଜ୍ଞାତିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ। ଉଦକଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽମ୍ବିକାସୁତଃ
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପୁଅ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଜଳଞ୍ଜଳି କଲେ।
ରୁରୁଦୁଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଭୃଶଂ ଶୋକପରାଯଣାଃ। ହା ଯୁଧିଷ୍ଠିର କୌରଵ୍ଯ ହା ଭୀମ ଇତି ଚାପରେ
ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଶୋକରେ, ଭାରି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ; କେହି କହୁଥିଲେ, 'ହା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କୁରୁବଂଶୀ! ହା ଭୀମ!'
ହା ଫଲ୍ଗୁନେତି ଚାପ୍ଯନ୍ଯେ ହା ଯମାଵିତି ଚାପରେ। କୁନ୍ତୀମାର୍ତାଶ୍ଚ ଶୋଚନ୍ତ ଉଦକଂ ଚକ୍ରିରେ ଜନାଃ
ଅନ୍ୟମାନେ କହୁଥିଲେ, 'ହା ଫଳ୍ଗୁନ!' ଆଉ କେହି କହୁଥିଲେ, 'ହା ଯମଜମାନେ!' କୁନ୍ତୀ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ଲୋକମାନେ ଜଳଞ୍ଜଳି କରିଲେ।
ଅନ୍ଯେ ପୌରଜନାଶ୍ଚୈଵମନ୍ଵଶୋଚନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵାନ୍। ଵିଦୁରସ୍ତ୍ଵଲ୍ପଶଶ୍ଚକ୍ରେ ଶୋକଂ ଵେଦ ପରଂ ହି ସଃ
ଅନ୍ୟ ସହରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ଶୋକ କରିଲେ; କିନ୍ତୁ ବିଦୁର କମ୍ ଦୁଃଖ କଲେ, କାରଣ ସେ ସତ୍ୟ ଜାଣିଥିଲେ।
ଵିଦୁରୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଜାନନ୍ସର୍ଵଂ ମନୋଗତମ୍। ତେନାଯଂ ଵିଧିନା ସୃଷ୍ଟଃ କୁଟିଲଃ କପଟାଶଯଃ
ବିଦୁର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମନର ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିଲେ; ସେ ଏହି ଟେଢ଼ା ଓ ଚତୁର ଯୋଜନା ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେବାକୁ ବୁଝିଥିଲେ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ରାଜନ୍ଵିଦୁରୋ ଵିଦୁଷାଂ ଵରଃ। ଲୋକାନାଂ ଦର୍ଶଯନ୍ଦୁଃଖଂ ଦୁଃଖିତୈଃ ସହ ବାନ୍ଧଵୈଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ରାଜା, ବିଦୁର, ସବୁଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଦୁଃଖ ଦେଖାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ମନସାଽଚିନ୍ତଯତ୍ପାର୍ଥାନ୍କିଯଦ୍ଦୂରଂ ଗତା ଇତି। ସହିତାଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ ପୁତ୍ରା ଇତି ଚିନ୍ତାପରୋଽଭଵତ୍
ସେ ମନେ ଭାବୁଥିଲେ, ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ କେତେ ଦୂରେ ଗଲେ? ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତୋ ଭୀଷ୍ମଃ ପାଣ୍ଡୁରାଜସୁତାନ୍ମୃତାନ୍। ସହ ମାତ୍ରେତି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଲଲାପ ରୁରୋଦ ଚ
ତାପରେ, ଭୀଷ୍ମ ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଯେ ପାଣ୍ଡୁରାଜଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆ ସହିତ ମରିଯାଇଛନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରି, କାନ୍ଦିଲେ।
ହା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହା ଭୀମ ହା ଧନଞ୍ଜଯ ହା ଯମୌ। ହା ପୃଥେ ସହ ପୁତ୍ରୈସ୍ତ୍ଵମେକରାତ୍ରେଣ ସ୍ଵର୍ଗତା
ହା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ହା ଭୀମ, ହା ଧନଞ୍ଜୟ, ହା ଯମଦ୍ୱୟ, ହା ପୃଥା! ତୁମେ ତୁମ ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ ଏକ ରାତିରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲା।
ମାତ୍ରା ସହ କୁମାରାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ତତ୍ରୈଵ ସଂସ୍ଥିତାଃ। ନ ହି ତୌ ନୋତ୍ସହେଯାତାଂ ଭୀମସେନଧନଞ୍ଜଯୌ
ମାଆ ସହିତ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ସେଠାରେ ଏକାଠି ଅଛନ୍ତି; ଭୀମସେନ ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ କେହି ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ତରସା ଵେଗିତାତ୍ମାନୌ ନିର୍ଭେତ୍ତୁମପି ମନ୍ଦରମ୍। ପରାସୁତ୍ଵଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ପୃଥାଯାଃ ସହ ପାଣ୍ଡଵୈଃ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦ୍ରୁତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିପାରିବେ; ପୃଥା ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ କେହି ହାରିପାରିବେ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବିପାରୁନି।
ସର୍ଵଥା ଵିକୃତଂ ତତ୍ତୁ ଯଦି ତେ ନିଧନଂ ଗତାଃ। ଧର୍ମରାଜଃ ସ ନିର୍ଦିଷ୍ଟୋ ନନୁ ଵିପ୍ରୈର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଯଦି ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ୱାଭାବିକ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଧର୍ମରାଜ ବୋଲି କହିଥିଲେ ନାହିଁ କି?
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚ ରଥିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭଵିତା ସ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ସତ୍ଯଵ୍ରତୋ ଧର୍ମଦତ୍ତଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ଛୁଭଲକ୍ଷଣଃ
ଧନଞ୍ଜୟ ପୃଥିବୀରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ ହେବେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା; ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିତ।
କଥଂ କାଲଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପାଣ୍ଡଵେଯୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଆତ୍ମାନମୁପମାଂ କୃତ୍ଵା ପରେଷାଂ ଵର୍ତତେ ତୁ ଯଃ
ଯିଏ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ନିଜକୁ ମାନେଇ ଚାଲିଥିଲେ, ସେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର କିପରି କାଳର ଅଧୀନକୁ ଆସିଗଲେ?