ଵିଜ୍ଞାଯ ନିଶି ପନ୍ଥାନଂ ନକ୍ଷତ୍ରୈର୍ଦକ୍ଷିଣାମୁଖାଃ। ଵନାଦ୍ଵନାନ୍ତରଂ ରାଜନ୍ଗହନଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ
ରାତିରେ ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଖି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଚିହ୍ନି, ରାଜା, ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ, ଘନ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଶ୍ରାନ୍ତାସ୍ତତଃ ପିପାସାର୍ତାଃ କ୍ଷୁଧିତା ଭଯକାତରାଃ। ପୁନରୂଚୁର୍ମହାଵୀର୍ଯଂ ଭୀମସେନମିଦଂ ଵଚଃ
ତାପରେ, ସେମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ, ତ୍ରୁଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ, ଭୋକା ଓ ଭୟଭୀତ ହେଇ, ପୁଣିଥରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଇତଃ କଷ୍ଟତରଂ କିଂ ନୁ ଯଦ୍ଵଯଂ ଗହନେ ଵନେ। ଦିଶଶ୍ଚ ନ ପ୍ରଜାନୀମୋ ଗନ୍ତୁଂ ଚୈତେନ ଶକ୍ନୁମଃ। ତଂ ଚ ପାପଂ ନ ଜାନୀମୋ ଦଗ୍ଧୋ ଵାଥ ପୁରୋଚନଃ
ଏହାଠାରୁ ଆଉ କଣ ଦୁଃଖଦ ହେବ, ଯେ ଆମେ ଏହି ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଛୁ, ଦିଗ ଜାଣିନାହୁଁ, ଆଗକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ଏବଂ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୋଚନ ପୁଡ଼ିଗଲେ କି ନାହିଁ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହୁଁ।
କଥଂ ନୁ ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯେମ ଭଯାଦସ୍ମାଦଲକ୍ଷିତାଃ। ଶୀଘ୍ରମସ୍ମାନୁପାଦାଯ ତଥୈଵ ଵ୍ରଜ ଭାରତ
କିପରି ଆମେ ଏହି ଭୟରୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବୁ? ଆମକୁ ଉଠାଇ ଏଭଳି ଆଗକୁ ନେଇଯାଅ, ଭାରତ।
ତ୍ଵଂ ହି ନୋ ବଲଵାନେକୋ ଯଥା ସତତଗସ୍ତଥା। ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଧର୍ମରାଜେନ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ। ଆଦାଯ କୁନ୍ତୀଂ ଭ୍ରାତୄଂଶ୍ଚ ଜଗାମାଶୁ ସ ପାଵନିଃ
ତୁମେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯେପରି ବାୟୁଦେବ। ଏଭଳି ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପବନପୁତ୍ର ଭୀମସେନ ତୁରନ୍ତ କୁନ୍ତୀ ଓ ଭାଇମାନେଂକୁ ଉଠାଇ ଆଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଅଥ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ଵ୍ଯତୀତାଯାମଶେଷୋ ନାଗରୋ ଜନଃ। ତତ୍ରାଜଗାମ ତ୍ଵରିତୋ ଦିଦୃକ୍ଷୁଃ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନାନ୍
ପରେ, ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସମସ୍ତ ସହରବାସୀ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଶୀଘ୍ର ଶେଉଁଠିକୁ ଆସିଲେ।
ନିର୍ଵାପଯନ୍ତୋ ଜ୍ଵଲନଂ ତେ ଜନା ଦଦୃଶୁସ୍ତତଃ। ଜାତୁଷଂ ତଦ୍ଗୃହଂ ଦଗ୍ଧମମାତ୍ଯଂ ଚ ପୁରୋଚନମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଉଛନ୍ତି, ଲାଖାର ଘର ପୁଡ଼ିଯାଇଛି, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ପୁରୋଚନ ମଧ୍ୟ ତାହିଁରେ ପୁଡ଼ିଛି।
ନୂନଂ ଦୁର୍ଯୋଧନେନେଦଂ ଵିହିତଂ ପାପକର୍ମଣା। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଵିନାଶାଯେତ୍ଯେଵଂ ତେ ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଜନାଃ
'ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ସେଷ କରିବା ପାଇଁ,' ଏଭଳି ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଵିଦିତେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ନ ସଂଶଯଃ। ଦଗ୍ଧଵାନ୍ପାଣ୍ଡୁଦାଯାଦାନ୍ନ ହ୍ଯେତତ୍ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧଵାନ୍
ଏହା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଜଣାଯାଇଛି; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେଂକୁ ପୁଡ଼ିଦେଇଛି, କାରଣ ସେ ଏହାକୁ ବାଞ୍ଚିତ କରିନଥିଲେ।
ନୂନଂ ଶାନ୍ତନଵୋଽପୀହ ନ ଧର୍ମନୁଵର୍ତତେ। ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ଵିଦୁରଶ୍ଚୈଵ କୃପଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଚ କୌରଵାଃ
ନିଶ୍ଚୟ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଧର୍ମରେ ଚାଲୁନାହାନ୍ତି, ଡ୍ରୋଣ, ବିଦୁର, କୃପ ଓ ଅନ୍ୟ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ।
ନାଵେକ୍ଷନ୍ତେ ହ ତଂ ଧର୍ମଂ ଧର୍ମାତ୍ମାନୋଽପ୍ଯହୋ ଵିଧେଃ। ଶ୍ରୁତଵନ୍ତୋଽପି ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ଧନଵଦ୍ଵଶଗା ଅହୋ
ସେମାନେ ଧର୍ମକୁ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ହାୟ ଭାଗ୍ୟ! ଶିକ୍ଷା ଓ ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଧନର ଆସରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ସାଧୂନନାଥାନ୍ଧର୍ମିଷ୍ଠାତ୍ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣାନ୍। ନାଵେକ୍ଷନ୍ତେ ମହାନ୍ତୋଽପି ଦୈଵଂ ତେଷାଂ ପରାଯଣମ୍
ସଦ୍ଗୁଣୀ, ଧର୍ମିକ, ସତ୍ୟପଥରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକମାନେଂକୁ ବଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ।
ତେ ଵଯଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ପ୍ରେଷଯାମୋ ଦୁରାତ୍ମନେ। ସଂଵୃତ୍ତସ୍ତେ ପରଃ କାମଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଦଗ୍ଧଵାନସି
'ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ଦୁଷ୍ଟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ସୂଚନା ପଠାଉ—ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ପୁଡ଼ିଗଲେ।'
ତତୋ ଵ୍ଯପୋହମାନାସ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵାର୍ଥେ ହୁତାଶନମ୍। ନିଷାଦୀଂ ଦଦୃଶୁର୍ଦଗ୍ଧାଂ ପଞ୍ଚପୁତ୍ରାମନାଗସମ୍
ତାପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକୁ ହଟାଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ଜଣେ ନିଷାଦ ମହିଳା ଓ ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପୁଅକୁ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଇତଃ ପଶ୍ଯତ କୁନ୍ତୀଯଂ ଦଗ୍ଧା ଶେତେ ତପସ୍ଵିନୀ। ପୁତ୍ରୈଃ ସହୈଵ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯୀ ହନ୍ତେତ୍ଯାହୁଃ ସ୍ମ ନାଗରାଃ
'ଏଠାକୁ ଦେଖ, କୁନ୍ତୀ ଏଠି ପୁଡ଼ି ଶୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ଏହି ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ—ହାୟ!' ଏଭଳି ସହରବାସୀ କହିଲେ।
ଖନକେନ ତୁ ତେନୈଵ ଵେଶ୍ମ ଶୋଧଯତା ବିଲମ୍। ପାଂସୁଭିଃ ପିହିତଂ ତଚ୍ଚ ପୁରୁଷୈସ୍ତୈର୍ନ ଲକ୍ଷିତମ୍
କିନ୍ତୁ, ଯିଏ ଗୁହା ଖୋଦିଥିଲେ, ସେ ମଣିଷ ମାଟିରେ ଲୁଚାଇ ରଖିଥିବା ତାହିଁ ଗୁହାକୁ ଘର ତଲାଶ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତେ ପ୍ରେଷଯାମାସୁର୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ନାଗରାଃ। ପାଣ୍ଡଵାନଗ୍ନିନା ଦଗ୍ଧାନମାତ୍ଯଂ ଚ ପୁରୋଚନମ୍
ତାପରେ ସେହି ସହରବାସୀମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଖବର ପଠାଇଲେ ଯେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ପୁରୋଚନ ଆଗ୍ନିକାଣ୍ଡରେ ପୁଡ଼ି ମରିଯାଇଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ତଦ୍ରାଜା ସୁମହଦପ୍ରିଯମ୍। ଵିନାଶଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି, ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରିଲେ।
ଅନ୍ତର୍ହୃଷ୍ଟମନାଶ୍ଚାସୌ ବହିର୍ଦୁଃଖସମନ୍ଵିତଃ। ଅନ୍ତଃଶୀତୋ ବହିଶ୍ଚୋଷ୍ଣୋ ଗ୍ରୀଷ୍ମେଽଗାଧହ୍ଵଦୋଯଥା
ତାଙ୍କ ମନ ଭିତରେ ଲୁଚିଛି ଆନନ୍ଦ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବାହାରେ ଦୁଃଖ ଦେଖାଉଥିଲେ; ଭିତରେ ଶୀତଳ, ବାହାରେ ତାପ, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଗଭୀର ଝିଲିକ ଭଳି।
ଅଦ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁର୍ମୃତୋ ରାଜା ମମ ଭ୍ରାତା ମହାଯଶାଃ। ତେଷୁ ଵୀରେଷୁ ଦଗ୍ଧେଷୁ ମାତ୍ରା ସହ ଵିଶେଷତଃ
ଆଜି ପାଣ୍ଡୁ, ମୋର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାଇ, ଚାଲିଗଲେ; ଏବେ ଏହି ସାହସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମାଆ ସହିତ ଆଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି ମରିଗଲେ।
ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ପୁରୁଷାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ନଗରଂ ଵାରଣାଵତମ୍। ସତ୍କାରଯନ୍ତୁ ତାନ୍ଵୀରାନ୍କୁନ୍ତୀଂ ରାଜସୁତାଂ ଚ ତାମ୍
ଲୋକମାନେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବାରଣାବତ ନଗରକୁ ଯାଆନ୍ତୁ; ସେଠାରେ ସେହି ବୀରମାନେ ଓ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଆଦର ସହ କର୍ମ କରନ୍ତୁ।
ଯେ ଚ ତତ୍ର ମୃତାସ୍ତେଷାଂ ସୁହୃଦଃ ସନ୍ତି ତାନପି। କାରଯନ୍ତୁ ଚ କୁଲ୍ଯାନି ଶୁଭ୍ରାଣି ଚ ବୃହନ୍ତି ଚ
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମିତ୍ରମାନେ ଥାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଓ ବଡ଼ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ।
ମମ ଦଗ୍ଧା ମହାତ୍ମାନଃ କୁଲଵଂଶଵିଵର୍ଧନାଃ
ମୋର ସେହି ମହାନ ଆତ୍ମା, ଗୋତିଏ ବଂଶକୁ ଉନ୍ନତ କରୁଥିବା ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଆଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି ଯାଇଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ଗତେ ମଯା ଶକ୍ଯଂ ଯଦ୍ଯତ୍କାରଯିତୁଂ ହିତମ୍। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ କୁନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ କ୍ରିଯତାଂ ଧନୈଃ
ଏହି ଘଟଣା ହେବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଯେଉଁ କିଛି କରିପାରିବି, ସେସବୁ କାମ ଧନ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉ।
ସମେତାଶ୍ଚ ତତଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମେଣ ସହ କୌରଵାଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଗଙ୍ଗାମଭିମୁଖା ଯଯୁଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ କୌରବ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହିତ ଏକଠା ହେଲେ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଗଙ୍ଗା ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଏକଵସ୍ତ୍ରା ନିରାନନ୍ଦା ନିରାଭରଣଵେଷ୍ଟନଃ। ଉଦକଂ କର୍ତୁକାମା ଵୈ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ସମସ୍ତେ ଏକ ଜଣେ ଜଣେ ଜମା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧି, ଅନନ୍ଦ ହୀନ ଓ ଗହଣା ବିହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ, ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ଜଳଞ୍ଜଳି କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଏଵଂ ଗତ୍ଵା ତତଶ୍ଚକ୍ରେ ଜ୍ଞାତିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ। ଉଦକଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽମ୍ବିକାସୁତଃ
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପୁଅ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଜଳଞ୍ଜଳି କଲେ।
ରୁରୁଦୁଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଭୃଶଂ ଶୋକପରାଯଣାଃ। ହା ଯୁଧିଷ୍ଠିର କୌରଵ୍ଯ ହା ଭୀମ ଇତି ଚାପରେ
ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଶୋକରେ, ଭାରି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ; କେହି କହୁଥିଲେ, 'ହା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କୁରୁବଂଶୀ! ହା ଭୀମ!'
ହା ଫଲ୍ଗୁନେତି ଚାପ୍ଯନ୍ଯେ ହା ଯମାଵିତି ଚାପରେ। କୁନ୍ତୀମାର୍ତାଶ୍ଚ ଶୋଚନ୍ତ ଉଦକଂ ଚକ୍ରିରେ ଜନାଃ
ଅନ୍ୟମାନେ କହୁଥିଲେ, 'ହା ଫଳ୍ଗୁନ!' ଆଉ କେହି କହୁଥିଲେ, 'ହା ଯମଜମାନେ!' କୁନ୍ତୀ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ଲୋକମାନେ ଜଳଞ୍ଜଳି କରିଲେ।
ଅନ୍ଯେ ପୌରଜନାଶ୍ଚୈଵମନ୍ଵଶୋଚନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵାନ୍। ଵିଦୁରସ୍ତ୍ଵଲ୍ପଶଶ୍ଚକ୍ରେ ଶୋକଂ ଵେଦ ପରଂ ହି ସଃ
ଅନ୍ୟ ସହରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ଶୋକ କରିଲେ; କିନ୍ତୁ ବିଦୁର କମ୍ ଦୁଃଖ କଲେ, କାରଣ ସେ ସତ୍ୟ ଜାଣିଥିଲେ।