ଵିଦୁରେଣାସ୍ମି ସନ୍ଦିଷ୍ଟୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ବହୁ ଧନଂ ମହତ୍। ଗଙ୍ଗାତୀରେ ନିଵିଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଂ ପାଣ୍ଡଵାଂସ୍ତାରଯେତି ହ
'ମୁଁ ବିଦୁରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ, ବହୁ ଧନ ନେଇ, ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ରହିଛି, ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ପାର କରିବା ପାଇଁ।'
ସୋଽହଂ ଚତୁର୍ଦଶୀମଦ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଯା ଅଵିଦୂରତଃ। ଚାରେରନ୍ଵେଷଯାମ୍ଯସ୍ମିନ୍ଵନେ ମୃଗଗଣାନ୍ଵିତେ
'ଆଜି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ, ଗଙ୍ଗା ନିକଟରେ, ଏହି ମୃଗମାନେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲି।'
ପ୍ରଭଵନ୍ତୋଽଥ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ନାଵମାରୁହ୍ଯ ଗମ୍ଯତାମ୍। ଯୁକ୍ତାରିତ୍ରପତାକାଂ ଚ ନିଶ୍ଛିଦ୍ରାଂ ମନ୍ଦିରୋପମାମ୍
'ହେ ଶୁଭ ଲୋକମାନେ, ଏବେ ନୌକାରେ ଚଢ଼ି ଯାଆନ୍ତୁ; ଏହି ନୌକା ଚପୁ ଓ ପତାକା ସହିତ, କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିବା, ଗୃହ ପରି ଦେଖାଯାଏ।'
ଇଯଂ ଵାରିପଥେ ଯୁକ୍ତା ନୌରପ୍ସୁ ସୁଖଗାମିନୀ। ମୋଚଯିଷ୍ଯତି ଵଃ ସର୍ଵାନସ୍ମାଦ୍ଦେଶାନ୍ନ ସଂଶଯଃ
'ଏହି ନୌକା ଜଳପଥ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ଜଳରେ ସୁବିଧାରେ ଚାଲିପାରିବ; ଏହା ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ଦେବ।'
ଅଥ ତାନ୍ଵ୍ଯଥିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହ ମାତ୍ରା ନରୋତ୍ତମାନ୍। ନାଵମାରୋପ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପ୍ରସ୍ଥିତାନବ୍ରଵୀତ୍ପୁନଃ
ତାପରେ, ସେ ଦୁଃଖିତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗାରେ ନୌକାରେ ବସାଇଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସେ ପୁଣି କହିଲେ।
ଵିଦୁରୋ ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯୁପାଘ୍ରାଯ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଵଚୋ ମୁହୁଃ। ଅରିଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛତାଵ୍ଯଗ୍ରାଃ ପନ୍ଥାନମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ବିଦୁର ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ବାରମ୍ବାର କହିଲେ: 'ନିର୍ଭୟ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ତୁମେ ଏହି ପଥରେ ଯାଅ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ତୁ ତାନ୍ଵୀରାନ୍ପୁମାନ୍ଵିଦୁରଚୋଦିତଃ। ତାରଯାମାସ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଗଙ୍ଗାଂ ନାଵା ନରର୍ଷଭାନ୍
ଏଭଳି କହି, ବିଦୁରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ଲୋକ, ରାଜା, ସେହି ବଳଶାଳୀ ପୁରୁଷମାନେଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ନୌକାରେ ପାର କରାଇଲେ।
ତାରଯିତ୍ଵା ତତୋ ଗଙ୍ଗାଂ ପାରଂ ପ୍ରାପ୍ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଜଯାଶିଷଃ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯାଥ ଯଥାଗତମଗାଦ୍ଧି ସଃ
ଗଙ୍ଗା ପାର କରାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅପାରେ ପହଞ୍ଚିବା ଦେଖି, ସେ ବିଜୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ପ୍ରତିସନ୍ଦିଶ୍ଯ ଵୈ କଵେଃ। ଗଙ୍ଗାମୁତ୍ତୀର୍ଯ ଵେଗେନ ଜଗ୍ମୁର୍ଗୂଢମଲକ୍ଷିତାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଥିବା, ଋଷିଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଇ, ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଏବଂ କାହାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ନ ପଡ଼ି, ତେଜରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଚଲିଗଲେ।
ତତସ୍ତେ ତତ୍ର ତୀର୍ତ୍ଵା ତୁ ଗଙ୍ଗାମୁତ୍ତୁଙ୍ଗଵୀଚିକାମ୍। ଜଵେନ ପ୍ରଯଯୁର୍ଵୀରା ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମାସ୍ଥିତାଃ
ତାପରେ, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ତରଙ୍ଗ ଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ତେଜରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଵିଜ୍ଞାଯ ନିଶି ପନ୍ଥାନଂ ନକ୍ଷତ୍ରୈର୍ଦକ୍ଷିଣାମୁଖାଃ। ଵନାଦ୍ଵନାନ୍ତରଂ ରାଜନ୍ଗହନଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ
ରାତିରେ ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଖି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଚିହ୍ନି, ରାଜା, ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ, ଘନ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଶ୍ରାନ୍ତାସ୍ତତଃ ପିପାସାର୍ତାଃ କ୍ଷୁଧିତା ଭଯକାତରାଃ। ପୁନରୂଚୁର୍ମହାଵୀର୍ଯଂ ଭୀମସେନମିଦଂ ଵଚଃ
ତାପରେ, ସେମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ, ତ୍ରୁଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ, ଭୋକା ଓ ଭୟଭୀତ ହେଇ, ପୁଣିଥରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଇତଃ କଷ୍ଟତରଂ କିଂ ନୁ ଯଦ୍ଵଯଂ ଗହନେ ଵନେ। ଦିଶଶ୍ଚ ନ ପ୍ରଜାନୀମୋ ଗନ୍ତୁଂ ଚୈତେନ ଶକ୍ନୁମଃ। ତଂ ଚ ପାପଂ ନ ଜାନୀମୋ ଦଗ୍ଧୋ ଵାଥ ପୁରୋଚନଃ
ଏହାଠାରୁ ଆଉ କଣ ଦୁଃଖଦ ହେବ, ଯେ ଆମେ ଏହି ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଛୁ, ଦିଗ ଜାଣିନାହୁଁ, ଆଗକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ଏବଂ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୋଚନ ପୁଡ଼ିଗଲେ କି ନାହିଁ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହୁଁ।
କଥଂ ନୁ ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯେମ ଭଯାଦସ୍ମାଦଲକ୍ଷିତାଃ। ଶୀଘ୍ରମସ୍ମାନୁପାଦାଯ ତଥୈଵ ଵ୍ରଜ ଭାରତ
କିପରି ଆମେ ଏହି ଭୟରୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବୁ? ଆମକୁ ଉଠାଇ ଏଭଳି ଆଗକୁ ନେଇଯାଅ, ଭାରତ।
ତ୍ଵଂ ହି ନୋ ବଲଵାନେକୋ ଯଥା ସତତଗସ୍ତଥା। ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଧର୍ମରାଜେନ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ। ଆଦାଯ କୁନ୍ତୀଂ ଭ୍ରାତୄଂଶ୍ଚ ଜଗାମାଶୁ ସ ପାଵନିଃ
ତୁମେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯେପରି ବାୟୁଦେବ। ଏଭଳି ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପବନପୁତ୍ର ଭୀମସେନ ତୁରନ୍ତ କୁନ୍ତୀ ଓ ଭାଇମାନେଂକୁ ଉଠାଇ ଆଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଅଥ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ଵ୍ଯତୀତାଯାମଶେଷୋ ନାଗରୋ ଜନଃ। ତତ୍ରାଜଗାମ ତ୍ଵରିତୋ ଦିଦୃକ୍ଷୁଃ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନାନ୍
ପରେ, ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସମସ୍ତ ସହରବାସୀ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଶୀଘ୍ର ଶେଉଁଠିକୁ ଆସିଲେ।
ନିର୍ଵାପଯନ୍ତୋ ଜ୍ଵଲନଂ ତେ ଜନା ଦଦୃଶୁସ୍ତତଃ। ଜାତୁଷଂ ତଦ୍ଗୃହଂ ଦଗ୍ଧମମାତ୍ଯଂ ଚ ପୁରୋଚନମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଉଛନ୍ତି, ଲାଖାର ଘର ପୁଡ଼ିଯାଇଛି, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ପୁରୋଚନ ମଧ୍ୟ ତାହିଁରେ ପୁଡ଼ିଛି।
ନୂନଂ ଦୁର୍ଯୋଧନେନେଦଂ ଵିହିତଂ ପାପକର୍ମଣା। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଵିନାଶାଯେତ୍ଯେଵଂ ତେ ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଜନାଃ
'ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ସେଷ କରିବା ପାଇଁ,' ଏଭଳି ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଵିଦିତେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ନ ସଂଶଯଃ। ଦଗ୍ଧଵାନ୍ପାଣ୍ଡୁଦାଯାଦାନ୍ନ ହ୍ଯେତତ୍ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧଵାନ୍
ଏହା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଜଣାଯାଇଛି; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେଂକୁ ପୁଡ଼ିଦେଇଛି, କାରଣ ସେ ଏହାକୁ ବାଞ୍ଚିତ କରିନଥିଲେ।
ନୂନଂ ଶାନ୍ତନଵୋଽପୀହ ନ ଧର୍ମନୁଵର୍ତତେ। ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ଵିଦୁରଶ୍ଚୈଵ କୃପଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଚ କୌରଵାଃ
ନିଶ୍ଚୟ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଧର୍ମରେ ଚାଲୁନାହାନ୍ତି, ଡ୍ରୋଣ, ବିଦୁର, କୃପ ଓ ଅନ୍ୟ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ।
ନାଵେକ୍ଷନ୍ତେ ହ ତଂ ଧର୍ମଂ ଧର୍ମାତ୍ମାନୋଽପ୍ଯହୋ ଵିଧେଃ। ଶ୍ରୁତଵନ୍ତୋଽପି ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ଧନଵଦ୍ଵଶଗା ଅହୋ
ସେମାନେ ଧର୍ମକୁ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ହାୟ ଭାଗ୍ୟ! ଶିକ୍ଷା ଓ ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଧନର ଆସରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ସାଧୂନନାଥାନ୍ଧର୍ମିଷ୍ଠାତ୍ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣାନ୍। ନାଵେକ୍ଷନ୍ତେ ମହାନ୍ତୋଽପି ଦୈଵଂ ତେଷାଂ ପରାଯଣମ୍
ସଦ୍ଗୁଣୀ, ଧର୍ମିକ, ସତ୍ୟପଥରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକମାନେଂକୁ ବଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ।
ତେ ଵଯଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ପ୍ରେଷଯାମୋ ଦୁରାତ୍ମନେ। ସଂଵୃତ୍ତସ୍ତେ ପରଃ କାମଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଦଗ୍ଧଵାନସି
'ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ଦୁଷ୍ଟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ସୂଚନା ପଠାଉ—ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ପୁଡ଼ିଗଲେ।'
ତତୋ ଵ୍ଯପୋହମାନାସ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵାର୍ଥେ ହୁତାଶନମ୍। ନିଷାଦୀଂ ଦଦୃଶୁର୍ଦଗ୍ଧାଂ ପଞ୍ଚପୁତ୍ରାମନାଗସମ୍
ତାପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକୁ ହଟାଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ଜଣେ ନିଷାଦ ମହିଳା ଓ ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପୁଅକୁ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଇତଃ ପଶ୍ଯତ କୁନ୍ତୀଯଂ ଦଗ୍ଧା ଶେତେ ତପସ୍ଵିନୀ। ପୁତ୍ରୈଃ ସହୈଵ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯୀ ହନ୍ତେତ୍ଯାହୁଃ ସ୍ମ ନାଗରାଃ
'ଏଠାକୁ ଦେଖ, କୁନ୍ତୀ ଏଠି ପୁଡ଼ି ଶୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ଏହି ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ—ହାୟ!' ଏଭଳି ସହରବାସୀ କହିଲେ।
ଖନକେନ ତୁ ତେନୈଵ ଵେଶ୍ମ ଶୋଧଯତା ବିଲମ୍। ପାଂସୁଭିଃ ପିହିତଂ ତଚ୍ଚ ପୁରୁଷୈସ୍ତୈର୍ନ ଲକ୍ଷିତମ୍
କିନ୍ତୁ, ଯିଏ ଗୁହା ଖୋଦିଥିଲେ, ସେ ମଣିଷ ମାଟିରେ ଲୁଚାଇ ରଖିଥିବା ତାହିଁ ଗୁହାକୁ ଘର ତଲାଶ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତେ ପ୍ରେଷଯାମାସୁର୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ନାଗରାଃ। ପାଣ୍ଡଵାନଗ୍ନିନା ଦଗ୍ଧାନମାତ୍ଯଂ ଚ ପୁରୋଚନମ୍
ତାପରେ ସେହି ସହରବାସୀମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଖବର ପଠାଇଲେ ଯେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ପୁରୋଚନ ଆଗ୍ନିକାଣ୍ଡରେ ପୁଡ଼ି ମରିଯାଇଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ତଦ୍ରାଜା ସୁମହଦପ୍ରିଯମ୍। ଵିନାଶଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି, ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରିଲେ।
ଅନ୍ତର୍ହୃଷ୍ଟମନାଶ୍ଚାସୌ ବହିର୍ଦୁଃଖସମନ୍ଵିତଃ। ଅନ୍ତଃଶୀତୋ ବହିଶ୍ଚୋଷ୍ଣୋ ଗ୍ରୀଷ୍ମେଽଗାଧହ୍ଵଦୋଯଥା
ତାଙ୍କ ମନ ଭିତରେ ଲୁଚିଛି ଆନନ୍ଦ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବାହାରେ ଦୁଃଖ ଦେଖାଉଥିଲେ; ଭିତରେ ଶୀତଳ, ବାହାରେ ତାପ, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଗଭୀର ଝିଲିକ ଭଳି।
ଅଦ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁର୍ମୃତୋ ରାଜା ମମ ଭ୍ରାତା ମହାଯଶାଃ। ତେଷୁ ଵୀରେଷୁ ଦଗ୍ଧେଷୁ ମାତ୍ରା ସହ ଵିଶେଷତଃ
ଆଜି ପାଣ୍ଡୁ, ମୋର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାଇ, ଚାଲିଗଲେ; ଏବେ ଏହି ସାହସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମାଆ ସହିତ ଆଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି ମରିଗଲେ।