ଵିଦିତଂ ତନ୍ମହାବୁଦ୍ଧେର୍ଵିଦୁରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ତତସ୍ତ୍ରସ୍ଯାପି ଚାରେଣ ଚେଷ୍ଟିତଂ ପାପଚେତସଃ
ବିଦୁରଙ୍କ ମହାନ୍ ମନ ଓ ଅପାର ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସେ ସବୁ କଥା ଜାଣିଥିଲେ। ତେଣୁ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କଳାଚାଳିକୁ ବୁଝିପାରିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵାସିତୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଵିଦୁରେଣ ନରସ୍ତଦା। ପାର୍ଥାନାଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ମନୋମାରୁତଗାମିନୀମ୍
ତାପରେ, ସେଇ ସମୟରେ, ପଣ୍ଡିତ ବିଦୁର ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀକୁ ପ୍ରବାସକୁ ପଠାଇଲେ, ଯିଏ ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ମନର ବାତାସ ପରି ଦ୍ରୁତ ଏକ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇଲେ।
ସର୍ଵଵାତସହାଂ ନାଵଂ ଯନ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତାଂ ପତାକିନୀମ୍। ଶିଵେ ଭାଗୀରଥୀତୀରେ ନରୈର୍ଵିସ୍ରମ୍ଭିଭିଃ କୃତାମ୍
ସେ ଏକ ନୌକା ଦେଖାଇଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବାତାସକୁ ସହିପାରିବା, ଯନ୍ତ୍ର ଲାଗିଥିବା ଓ ପତାକା ଲାଗିଥିବା, ଭଗୀରଥୀ ତୀରରେ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ତତଃ ପୁନରଥୋଵାଚ ଜ୍ଞାପକଂ ପୂର୍ଵଚୋଦିତମ୍। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିବୋଧେଯଂ ସଂଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଵଚନଂ କଵେଃ
ତାପରେ ସେ ପୁଣି ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଦୂତକୁ କହିଲେ, 'ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହି କବିଙ୍କ କଥା ଚିହ୍ନ ସ୍ୱରୂପ ଶୁଣ।'
କକ୍ଷଘ୍ନଃ ଶିଶିରଘ୍ନଶ୍ଚ ମହାକକ୍ଷେ ବିଲୌକସଃ। ନ ହନ୍ତୀତ୍ଯେଵମାତ୍ମାନଂ ଯୋ ରକ୍ଷତି ସ ଜୀଵତି। `ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯମିତି ଯତ୍ପ୍ରାହ ଵିଦୁରସ୍ତଦିଦଂ ତଥା
'ଝାଡ଼ି ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା, ଶୀତ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ଓ ବଡ଼ ଗୁହାରେ ରହୁଥିବା ପଶୁମାନେଠାରୁ ଯିଏ ଦୂରେ ରହେ, ଏବଂ ମାରେ ନାହିଁ, ସେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରେ ଓ ବଞ୍ଚିଥାଏ।' ବିଦୁର ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ଏହାକୁ ଏଭଳି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ତେନ ମାଂ ପ୍ରେଷିତଂ ଵିଦିଧି ଵିଶ୍ଵସ୍ତଂ ସଂଜ୍ଞଯାଽନଯା। ଭୂଯଶ୍ଚୈଵାହ ମାଂ କ୍ଷତ୍ତା ଵିଦୁରଃ ସର୍ଵତୋଽର୍ଥଵିତ୍। `ଅଧିକ୍ଷିପନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସଭ୍ରାତୃକମୁଦାରଧୀଃ
ମୁଁ ଏହି ଚିହ୍ନ ସହିତ ବିଶ୍ୱାସରେ ପଠାଯାଇଛି; ଏବଂ ବିଦୁର, ସମସ୍ତ କଥାର ଜ୍ଞାନୀ, ମତେ ପୁଣି କହିଥିଲେ, 'ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ତୁମେ ତିରସ୍କାର କର', କାରଣ ସେ ସବୁ କଥା ବୁଝୁଥିଲେ।
କର୍ଣଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଚୈଵ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତଂ ରଣେ। ଶକୁନିଂ ଚୈଵ କୌନ୍ତେଯ ଵିଜେତାଽସି ନ ସଂଶଯଃ
'କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ଏବଂ ଶକୁନିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଶ୍ଚିତ ଜିତିବ। ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚାପି ଗତ୍ଵାଥ ଗଙ୍ଗାଯାସ୍ତୀରମୁତ୍ତମମ୍। ନିଷାଦାଧିପତିଂ ଵୀରଂ ଦାଶଂ ପରମଧାର୍ମିକମ୍
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତମ ତୀରକୁ ଯାଇ, ନିଷାଦମାନଙ୍କ ରାଜା, ଶୂର ଓ ଅତି ଧର୍ମିକ ଦାଶାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦୀପିକାଭିଃ କୃତାଲୋକଂ ମାର୍ଗମାଣଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵାନ୍। ଦଦୃଶୁଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାସ୍ତେ ନାଵିକଂ ତ୍ଵରଯାଽନ୍ଵିତମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦେଖିଲେ, ଜଣେ ନୌକାଚାଳକ ଦୀପ ଜଳାଇ ରାସ୍ତା ଦେଖୁଥିବା, ତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା, ଦ୍ରୁତ ଓ ଉତ୍ସାହିତ।
ନିଷାଦସ୍ତତ୍ର କୌନ୍ତେଯାନଭିଜ୍ଞାନଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଵିଦୁରସ୍ଯ ମହାବୁଦ୍ଧେର୍ମ୍ଲେଚ୍ଛଭାଷାଦି ଯତ୍ତଦା
ସେଠାରେ ନିଷାଦ ଦାଶା, ବିଦୁରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଅଜଣା ଭାଷାରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନେ ପରିଚିତ ହେବେ ନାହିଁ।
ଵିଦୁରେଣାସ୍ମି ସନ୍ଦିଷ୍ଟୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ବହୁ ଧନଂ ମହତ୍। ଗଙ୍ଗାତୀରେ ନିଵିଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଂ ପାଣ୍ଡଵାଂସ୍ତାରଯେତି ହ
'ମୁଁ ବିଦୁରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ, ବହୁ ଧନ ନେଇ, ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ରହିଛି, ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ପାର କରିବା ପାଇଁ।'
ସୋଽହଂ ଚତୁର୍ଦଶୀମଦ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଯା ଅଵିଦୂରତଃ। ଚାରେରନ୍ଵେଷଯାମ୍ଯସ୍ମିନ୍ଵନେ ମୃଗଗଣାନ୍ଵିତେ
'ଆଜି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ, ଗଙ୍ଗା ନିକଟରେ, ଏହି ମୃଗମାନେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲି।'
ପ୍ରଭଵନ୍ତୋଽଥ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ନାଵମାରୁହ୍ଯ ଗମ୍ଯତାମ୍। ଯୁକ୍ତାରିତ୍ରପତାକାଂ ଚ ନିଶ୍ଛିଦ୍ରାଂ ମନ୍ଦିରୋପମାମ୍
'ହେ ଶୁଭ ଲୋକମାନେ, ଏବେ ନୌକାରେ ଚଢ଼ି ଯାଆନ୍ତୁ; ଏହି ନୌକା ଚପୁ ଓ ପତାକା ସହିତ, କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିବା, ଗୃହ ପରି ଦେଖାଯାଏ।'
ଇଯଂ ଵାରିପଥେ ଯୁକ୍ତା ନୌରପ୍ସୁ ସୁଖଗାମିନୀ। ମୋଚଯିଷ୍ଯତି ଵଃ ସର୍ଵାନସ୍ମାଦ୍ଦେଶାନ୍ନ ସଂଶଯଃ
'ଏହି ନୌକା ଜଳପଥ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ଜଳରେ ସୁବିଧାରେ ଚାଲିପାରିବ; ଏହା ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ଦେବ।'
ଅଥ ତାନ୍ଵ୍ଯଥିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହ ମାତ୍ରା ନରୋତ୍ତମାନ୍। ନାଵମାରୋପ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପ୍ରସ୍ଥିତାନବ୍ରଵୀତ୍ପୁନଃ
ତାପରେ, ସେ ଦୁଃଖିତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗାରେ ନୌକାରେ ବସାଇଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସେ ପୁଣି କହିଲେ।
ଵିଦୁରୋ ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯୁପାଘ୍ରାଯ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଵଚୋ ମୁହୁଃ। ଅରିଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛତାଵ୍ଯଗ୍ରାଃ ପନ୍ଥାନମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ବିଦୁର ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ବାରମ୍ବାର କହିଲେ: 'ନିର୍ଭୟ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ତୁମେ ଏହି ପଥରେ ଯାଅ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ତୁ ତାନ୍ଵୀରାନ୍ପୁମାନ୍ଵିଦୁରଚୋଦିତଃ। ତାରଯାମାସ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଗଙ୍ଗାଂ ନାଵା ନରର୍ଷଭାନ୍
ଏଭଳି କହି, ବିଦୁରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ଲୋକ, ରାଜା, ସେହି ବଳଶାଳୀ ପୁରୁଷମାନେଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ନୌକାରେ ପାର କରାଇଲେ।
ତାରଯିତ୍ଵା ତତୋ ଗଙ୍ଗାଂ ପାରଂ ପ୍ରାପ୍ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଜଯାଶିଷଃ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯାଥ ଯଥାଗତମଗାଦ୍ଧି ସଃ
ଗଙ୍ଗା ପାର କରାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅପାରେ ପହଞ୍ଚିବା ଦେଖି, ସେ ବିଜୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ପ୍ରତିସନ୍ଦିଶ୍ଯ ଵୈ କଵେଃ। ଗଙ୍ଗାମୁତ୍ତୀର୍ଯ ଵେଗେନ ଜଗ୍ମୁର୍ଗୂଢମଲକ୍ଷିତାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଥିବା, ଋଷିଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଇ, ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଏବଂ କାହାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ନ ପଡ଼ି, ତେଜରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଚଲିଗଲେ।
ତତସ୍ତେ ତତ୍ର ତୀର୍ତ୍ଵା ତୁ ଗଙ୍ଗାମୁତ୍ତୁଙ୍ଗଵୀଚିକାମ୍। ଜଵେନ ପ୍ରଯଯୁର୍ଵୀରା ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମାସ୍ଥିତାଃ
ତାପରେ, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ତରଙ୍ଗ ଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ତେଜରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଵିଜ୍ଞାଯ ନିଶି ପନ୍ଥାନଂ ନକ୍ଷତ୍ରୈର୍ଦକ୍ଷିଣାମୁଖାଃ। ଵନାଦ୍ଵନାନ୍ତରଂ ରାଜନ୍ଗହନଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ
ରାତିରେ ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଖି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଚିହ୍ନି, ରାଜା, ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ, ଘନ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଶ୍ରାନ୍ତାସ୍ତତଃ ପିପାସାର୍ତାଃ କ୍ଷୁଧିତା ଭଯକାତରାଃ। ପୁନରୂଚୁର୍ମହାଵୀର୍ଯଂ ଭୀମସେନମିଦଂ ଵଚଃ
ତାପରେ, ସେମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ, ତ୍ରୁଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ, ଭୋକା ଓ ଭୟଭୀତ ହେଇ, ପୁଣିଥରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଇତଃ କଷ୍ଟତରଂ କିଂ ନୁ ଯଦ୍ଵଯଂ ଗହନେ ଵନେ। ଦିଶଶ୍ଚ ନ ପ୍ରଜାନୀମୋ ଗନ୍ତୁଂ ଚୈତେନ ଶକ୍ନୁମଃ। ତଂ ଚ ପାପଂ ନ ଜାନୀମୋ ଦଗ୍ଧୋ ଵାଥ ପୁରୋଚନଃ
ଏହାଠାରୁ ଆଉ କଣ ଦୁଃଖଦ ହେବ, ଯେ ଆମେ ଏହି ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଛୁ, ଦିଗ ଜାଣିନାହୁଁ, ଆଗକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ଏବଂ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୋଚନ ପୁଡ଼ିଗଲେ କି ନାହିଁ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହୁଁ।
କଥଂ ନୁ ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯେମ ଭଯାଦସ୍ମାଦଲକ୍ଷିତାଃ। ଶୀଘ୍ରମସ୍ମାନୁପାଦାଯ ତଥୈଵ ଵ୍ରଜ ଭାରତ
କିପରି ଆମେ ଏହି ଭୟରୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବୁ? ଆମକୁ ଉଠାଇ ଏଭଳି ଆଗକୁ ନେଇଯାଅ, ଭାରତ।
ତ୍ଵଂ ହି ନୋ ବଲଵାନେକୋ ଯଥା ସତତଗସ୍ତଥା। ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଧର୍ମରାଜେନ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ। ଆଦାଯ କୁନ୍ତୀଂ ଭ୍ରାତୄଂଶ୍ଚ ଜଗାମାଶୁ ସ ପାଵନିଃ
ତୁମେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯେପରି ବାୟୁଦେବ। ଏଭଳି ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପବନପୁତ୍ର ଭୀମସେନ ତୁରନ୍ତ କୁନ୍ତୀ ଓ ଭାଇମାନେଂକୁ ଉଠାଇ ଆଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଅଥ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ଵ୍ଯତୀତାଯାମଶେଷୋ ନାଗରୋ ଜନଃ। ତତ୍ରାଜଗାମ ତ୍ଵରିତୋ ଦିଦୃକ୍ଷୁଃ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନାନ୍
ପରେ, ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସମସ୍ତ ସହରବାସୀ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଶୀଘ୍ର ଶେଉଁଠିକୁ ଆସିଲେ।
ନିର୍ଵାପଯନ୍ତୋ ଜ୍ଵଲନଂ ତେ ଜନା ଦଦୃଶୁସ୍ତତଃ। ଜାତୁଷଂ ତଦ୍ଗୃହଂ ଦଗ୍ଧମମାତ୍ଯଂ ଚ ପୁରୋଚନମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଉଛନ୍ତି, ଲାଖାର ଘର ପୁଡ଼ିଯାଇଛି, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ପୁରୋଚନ ମଧ୍ୟ ତାହିଁରେ ପୁଡ଼ିଛି।
ନୂନଂ ଦୁର୍ଯୋଧନେନେଦଂ ଵିହିତଂ ପାପକର୍ମଣା। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଵିନାଶାଯେତ୍ଯେଵଂ ତେ ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଜନାଃ
'ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ସେଷ କରିବା ପାଇଁ,' ଏଭଳି ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଵିଦିତେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ନ ସଂଶଯଃ। ଦଗ୍ଧଵାନ୍ପାଣ୍ଡୁଦାଯାଦାନ୍ନ ହ୍ଯେତତ୍ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧଵାନ୍
ଏହା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଜଣାଯାଇଛି; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେଂକୁ ପୁଡ଼ିଦେଇଛି, କାରଣ ସେ ଏହାକୁ ବାଞ୍ଚିତ କରିନଥିଲେ।
ନୂନଂ ଶାନ୍ତନଵୋଽପୀହ ନ ଧର୍ମନୁଵର୍ତତେ। ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ଵିଦୁରଶ୍ଚୈଵ କୃପଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଚ କୌରଵାଃ
ନିଶ୍ଚୟ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଧର୍ମରେ ଚାଲୁନାହାନ୍ତି, ଡ୍ରୋଣ, ବିଦୁର, କୃପ ଓ ଅନ୍ୟ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ।