ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵିଦାନୀଂ ପାପାତ୍ମାଦଗ୍ଧ୍ଵା ଦଗ୍ଧଃ ପୁରୋଚନଃ। ଅନାଗସଃ ସୁଵିଶ୍ଵସ୍ତାନ୍ଯୋ ଦଦାହ ନରୋତ୍ତମାନ୍
—'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏବେ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୋଚନ ଆଗ ଲଗାଇ ନିଜେ ଆଗରେ ପୁଡ଼ିଗଲେ; ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଭରସା କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଆଗ ଲଗାଇଥିଲେ।'
ଏଵଂ ତେ ଵିଲପନ୍ତି ସ୍ମ ଵାରଣାଵତକା ଜନାଃ। ପରିଵାର୍ଯ ଗୃହଂ ତଚ୍ଚ ତସ୍ଥୂ ରାତ୍ରୌ ସମନ୍ତତଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ବାରଣାବତର ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଘରଟିକୁ ଘେରି ରାତି ସାରା ଚାରିପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚାପି ତେ ସର୍ଵେ ସହ ମାତ୍ରା ସୁଦୁଃଖିତାଃ। ବିଲେନ ତେନ ନିର୍ଗତ୍ଯ ଜଗ୍ମୁର୍ଦ୍ରୁତମଲକ୍ଷିତାଃ
କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖିତ ମାଆ, ସେଇ ଗୁପ୍ତ ଗଲି ଦ୍ୱାରା ଚୁପଚାପ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଗଲେ।
ତେନ ନିଦ୍ରୋପରୋଧେନ ସାଧ୍ଵସେନ ଚ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ନ ଶେକୁଃ ସହସା ଗନ୍ତୁଂ ସହ ମାତ୍ରା ପରନ୍ତପାଃ
କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଭୟରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ସହିତ ଏକାସାଥି ଦ୍ରୁତ ଚାଲିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭୀମଵେଗପରାକ୍ରମଃ। ଜଗାମ ଭ୍ରାତୄନାଦାଯ ସର୍ଵାନ୍ମାତରମେଵ ଚ
କିନ୍ତୁ ରାଜା, ଭୀମସେନ ଭୟଙ୍କର ତେଜ ଓ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇ, ସମସ୍ତ ଭାଇ ଓ ମାଆକୁ ଉଠାଇ ନେଲେ।
ସ୍କନ୍ଧମାରୋପ୍ଯ ଜନନୀଂ ଯମାଵଙ୍କେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ପାର୍ଥୌ ଗୃହୀତ୍ଵା ପାଣିଭ୍ଯାଂ ଭ୍ରାତରୌ ସୁମହାବଲଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ଜନନୀଙ୍କୁ କନ୍ଧରେ ଉଠାଇ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦୁଇ କୋଳରେ ଧରି, ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଭାଇକୁ ହାତରେ ଧରି ଚାଲିଲେ।
ଉରସା ପାଦପାନ୍ଭଞ୍ଜନ୍ମହୀଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଵିଦାରଯନ୍। ସ ଜଗାମାଶୁ ତେଜସ୍ଵୀ ଵାତରଂହା ଵୃକୋଦରଃ
ଅପାର ଶକ୍ତି ଥିବା ଭୀମ, ଛାତିରେ ଗଛ ଭାଙ୍ଗି, ପାଦରେ ମାଟି ଚିରି, ବାୟୁ ଭଳି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଯଥାସଂପ୍ରତ୍ଯଯଂ କଵିଃ। ଵିଦୁରଃ ପ୍ରେଷଯାମାସ ତଦ୍ଵନଂ ପୁରୁଷଂ ଶୁଚିମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଯେପରି ବିଚାର କରିଥିଲେ, ଚତୁର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର, ଏକ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କୁ ସେଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଠାଇଲେ।
ଆତ୍ମନଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ଵିଶ୍ଵାସ୍ଯଂ ଜ୍ଞାତପୂର୍ଵକମ୍। ଗଙ୍ଗାସଂତରଣାର୍ଥାଯ ଜ୍ଞାତାଭିଜ୍ଞାନଵାଚିକମ୍
ସେ ଲୋକ ନିଜେ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦୁହେଁଙ୍କ ଭରସାର ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ପରିଚିତ ଥିଲେ, ଗଙ୍ଗା ପାର କରାଇବା ପାଇଁ ଚିହ୍ନ ଓ ଚିଠି ନେଇ ଯାଉଥିଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ତୁ ଯଥୋଦ୍ଦେଶଂ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଦଦୃଶେ ଵନେ। ଜନନ୍ଯା ସହ କୌରଵ୍ଯାନନଯଜ୍ଜାହ୍ନଵୀତଟମ୍
ସେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ଜଙ୍ଗଲରେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଦେଖିଲେ। ତା'ପରେ ତାଙ୍କ ମାଆ ସହିତ କୌରବବଂଶୀମାନେକୁ ଜାହ୍ନବୀ ତଟକୁ ନେଇଗଲେ।
ଵିଦିତଂ ତନ୍ମହାବୁଦ୍ଧେର୍ଵିଦୁରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ତତସ୍ତ୍ରସ୍ଯାପି ଚାରେଣ ଚେଷ୍ଟିତଂ ପାପଚେତସଃ
ବିଦୁରଙ୍କ ମହାନ୍ ମନ ଓ ଅପାର ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସେ ସବୁ କଥା ଜାଣିଥିଲେ। ତେଣୁ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କଳାଚାଳିକୁ ବୁଝିପାରିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵାସିତୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଵିଦୁରେଣ ନରସ୍ତଦା। ପାର୍ଥାନାଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ମନୋମାରୁତଗାମିନୀମ୍
ତାପରେ, ସେଇ ସମୟରେ, ପଣ୍ଡିତ ବିଦୁର ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀକୁ ପ୍ରବାସକୁ ପଠାଇଲେ, ଯିଏ ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ମନର ବାତାସ ପରି ଦ୍ରୁତ ଏକ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇଲେ।
ସର୍ଵଵାତସହାଂ ନାଵଂ ଯନ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତାଂ ପତାକିନୀମ୍। ଶିଵେ ଭାଗୀରଥୀତୀରେ ନରୈର୍ଵିସ୍ରମ୍ଭିଭିଃ କୃତାମ୍
ସେ ଏକ ନୌକା ଦେଖାଇଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବାତାସକୁ ସହିପାରିବା, ଯନ୍ତ୍ର ଲାଗିଥିବା ଓ ପତାକା ଲାଗିଥିବା, ଭଗୀରଥୀ ତୀରରେ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ତତଃ ପୁନରଥୋଵାଚ ଜ୍ଞାପକଂ ପୂର୍ଵଚୋଦିତମ୍। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିବୋଧେଯଂ ସଂଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଵଚନଂ କଵେଃ
ତାପରେ ସେ ପୁଣି ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଦୂତକୁ କହିଲେ, 'ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହି କବିଙ୍କ କଥା ଚିହ୍ନ ସ୍ୱରୂପ ଶୁଣ।'
କକ୍ଷଘ୍ନଃ ଶିଶିରଘ୍ନଶ୍ଚ ମହାକକ୍ଷେ ବିଲୌକସଃ। ନ ହନ୍ତୀତ୍ଯେଵମାତ୍ମାନଂ ଯୋ ରକ୍ଷତି ସ ଜୀଵତି। `ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯମିତି ଯତ୍ପ୍ରାହ ଵିଦୁରସ୍ତଦିଦଂ ତଥା
'ଝାଡ଼ି ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା, ଶୀତ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ଓ ବଡ଼ ଗୁହାରେ ରହୁଥିବା ପଶୁମାନେଠାରୁ ଯିଏ ଦୂରେ ରହେ, ଏବଂ ମାରେ ନାହିଁ, ସେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରେ ଓ ବଞ୍ଚିଥାଏ।' ବିଦୁର ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ଏହାକୁ ଏଭଳି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ତେନ ମାଂ ପ୍ରେଷିତଂ ଵିଦିଧି ଵିଶ୍ଵସ୍ତଂ ସଂଜ୍ଞଯାଽନଯା। ଭୂଯଶ୍ଚୈଵାହ ମାଂ କ୍ଷତ୍ତା ଵିଦୁରଃ ସର୍ଵତୋଽର୍ଥଵିତ୍। `ଅଧିକ୍ଷିପନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସଭ୍ରାତୃକମୁଦାରଧୀଃ
ମୁଁ ଏହି ଚିହ୍ନ ସହିତ ବିଶ୍ୱାସରେ ପଠାଯାଇଛି; ଏବଂ ବିଦୁର, ସମସ୍ତ କଥାର ଜ୍ଞାନୀ, ମତେ ପୁଣି କହିଥିଲେ, 'ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ତୁମେ ତିରସ୍କାର କର', କାରଣ ସେ ସବୁ କଥା ବୁଝୁଥିଲେ।
କର୍ଣଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଚୈଵ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତଂ ରଣେ। ଶକୁନିଂ ଚୈଵ କୌନ୍ତେଯ ଵିଜେତାଽସି ନ ସଂଶଯଃ
'କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ଏବଂ ଶକୁନିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଶ୍ଚିତ ଜିତିବ। ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚାପି ଗତ୍ଵାଥ ଗଙ୍ଗାଯାସ୍ତୀରମୁତ୍ତମମ୍। ନିଷାଦାଧିପତିଂ ଵୀରଂ ଦାଶଂ ପରମଧାର୍ମିକମ୍
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତମ ତୀରକୁ ଯାଇ, ନିଷାଦମାନଙ୍କ ରାଜା, ଶୂର ଓ ଅତି ଧର୍ମିକ ଦାଶାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦୀପିକାଭିଃ କୃତାଲୋକଂ ମାର୍ଗମାଣଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵାନ୍। ଦଦୃଶୁଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାସ୍ତେ ନାଵିକଂ ତ୍ଵରଯାଽନ୍ଵିତମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦେଖିଲେ, ଜଣେ ନୌକାଚାଳକ ଦୀପ ଜଳାଇ ରାସ୍ତା ଦେଖୁଥିବା, ତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା, ଦ୍ରୁତ ଓ ଉତ୍ସାହିତ।
ନିଷାଦସ୍ତତ୍ର କୌନ୍ତେଯାନଭିଜ୍ଞାନଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଵିଦୁରସ୍ଯ ମହାବୁଦ୍ଧେର୍ମ୍ଲେଚ୍ଛଭାଷାଦି ଯତ୍ତଦା
ସେଠାରେ ନିଷାଦ ଦାଶା, ବିଦୁରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଅଜଣା ଭାଷାରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନେ ପରିଚିତ ହେବେ ନାହିଁ।
ଵିଦୁରେଣାସ୍ମି ସନ୍ଦିଷ୍ଟୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ବହୁ ଧନଂ ମହତ୍। ଗଙ୍ଗାତୀରେ ନିଵିଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଂ ପାଣ୍ଡଵାଂସ୍ତାରଯେତି ହ
'ମୁଁ ବିଦୁରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ, ବହୁ ଧନ ନେଇ, ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ରହିଛି, ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ପାର କରିବା ପାଇଁ।'
ସୋଽହଂ ଚତୁର୍ଦଶୀମଦ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଯା ଅଵିଦୂରତଃ। ଚାରେରନ୍ଵେଷଯାମ୍ଯସ୍ମିନ୍ଵନେ ମୃଗଗଣାନ୍ଵିତେ
'ଆଜି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ, ଗଙ୍ଗା ନିକଟରେ, ଏହି ମୃଗମାନେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲି।'
ପ୍ରଭଵନ୍ତୋଽଥ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ନାଵମାରୁହ୍ଯ ଗମ୍ଯତାମ୍। ଯୁକ୍ତାରିତ୍ରପତାକାଂ ଚ ନିଶ୍ଛିଦ୍ରାଂ ମନ୍ଦିରୋପମାମ୍
'ହେ ଶୁଭ ଲୋକମାନେ, ଏବେ ନୌକାରେ ଚଢ଼ି ଯାଆନ୍ତୁ; ଏହି ନୌକା ଚପୁ ଓ ପତାକା ସହିତ, କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିବା, ଗୃହ ପରି ଦେଖାଯାଏ।'
ଇଯଂ ଵାରିପଥେ ଯୁକ୍ତା ନୌରପ୍ସୁ ସୁଖଗାମିନୀ। ମୋଚଯିଷ୍ଯତି ଵଃ ସର୍ଵାନସ୍ମାଦ୍ଦେଶାନ୍ନ ସଂଶଯଃ
'ଏହି ନୌକା ଜଳପଥ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ଜଳରେ ସୁବିଧାରେ ଚାଲିପାରିବ; ଏହା ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ଦେବ।'
ଅଥ ତାନ୍ଵ୍ଯଥିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହ ମାତ୍ରା ନରୋତ୍ତମାନ୍। ନାଵମାରୋପ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପ୍ରସ୍ଥିତାନବ୍ରଵୀତ୍ପୁନଃ
ତାପରେ, ସେ ଦୁଃଖିତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗାରେ ନୌକାରେ ବସାଇଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସେ ପୁଣି କହିଲେ।
ଵିଦୁରୋ ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯୁପାଘ୍ରାଯ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଵଚୋ ମୁହୁଃ। ଅରିଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛତାଵ୍ଯଗ୍ରାଃ ପନ୍ଥାନମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ବିଦୁର ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ବାରମ୍ବାର କହିଲେ: 'ନିର୍ଭୟ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ତୁମେ ଏହି ପଥରେ ଯାଅ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ତୁ ତାନ୍ଵୀରାନ୍ପୁମାନ୍ଵିଦୁରଚୋଦିତଃ। ତାରଯାମାସ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଗଙ୍ଗାଂ ନାଵା ନରର୍ଷଭାନ୍
ଏଭଳି କହି, ବିଦୁରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ଲୋକ, ରାଜା, ସେହି ବଳଶାଳୀ ପୁରୁଷମାନେଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ନୌକାରେ ପାର କରାଇଲେ।
ତାରଯିତ୍ଵା ତତୋ ଗଙ୍ଗାଂ ପାରଂ ପ୍ରାପ୍ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଜଯାଶିଷଃ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯାଥ ଯଥାଗତମଗାଦ୍ଧି ସଃ
ଗଙ୍ଗା ପାର କରାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅପାରେ ପହଞ୍ଚିବା ଦେଖି, ସେ ବିଜୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ପ୍ରତିସନ୍ଦିଶ୍ଯ ଵୈ କଵେଃ। ଗଙ୍ଗାମୁତ୍ତୀର୍ଯ ଵେଗେନ ଜଗ୍ମୁର୍ଗୂଢମଲକ୍ଷିତାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଥିବା, ଋଷିଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଇ, ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଏବଂ କାହାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ନ ପଡ଼ି, ତେଜରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଚଲିଗଲେ।
ତତସ୍ତେ ତତ୍ର ତୀର୍ତ୍ଵା ତୁ ଗଙ୍ଗାମୁତ୍ତୁଙ୍ଗଵୀଚିକାମ୍। ଜଵେନ ପ୍ରଯଯୁର୍ଵୀରା ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମାସ୍ଥିତାଃ
ତାପରେ, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ତରଙ୍ଗ ଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ତେଜରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।