ସା ପୀତ୍ଵା ମଦିରାଂ ମତ୍ତା ସପୁତ୍ରା ମଦଵିହ୍ଵଲା। ସହ ସର୍ଵୈଃ ସୁତୈ ରାଜଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ନିଵେଶନେ
ମଦ୍ୟପାନ କରି, ସେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପୁଅ ସହିତ ସେଇ ଘରରେ ରହିଗଲେ, ରାଜା।
ସୁଷ୍ଵାପ ଵିଗତଜ୍ଞାନା ମୃତକଲ୍ପା ନରାଧିପ। ଅଥ ପ୍ରଵାତେ ତୁମୁଲେ ନିଶି ସୁପ୍ତେ ଜନେ ତଦା
ସେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଗଭୀର ଶୁଇଁ ପଡିଥିଲେ, ମୃତ ନିମନ୍ତେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ନରପତି। ଏହିଭଳି, ରାତିରେ ସମସ୍ତେ ଶୁଇଁଥିବାବେଳେ, ତେଜ ବାତାସ ବହୁଥିଲା।
ତଦୁପାଦୀପଯଦ୍ଭୀମଃ ଶେତେ ଯତ୍ର ପୁରୋଚନଃ। ତତୋ ଜତୁଗୃହଦ୍ଵାରଂ ଦୀପଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵଃ
ତାପରେ ଭୀମ ଯେଉଁଠି ପୁରୋଚନ ଶୁଏଉଥିଲେ, ସେଠି ଆଗ ଲଗାଇଲେ। ତା'ପରେ ପାଣ୍ଡବ ଲକ୍କା ଘରର ଦ୍ୱାରକୁ ଆଗିଯାଇ ଜଳାଇଦେଲେ।
ସମନ୍ତତୋ ଦଦୌ ପଶ୍ଚାଦଗ୍ନିଂ ତତ୍ର ନିଵେଶନେ। `ପୂର୍ଵମେଵ ଗୃହଂ ଶୋଧ୍ଯ ଭୀମସେନୋ ମହାମତିଃ
ଭୀମସେନ ପ୍ରଥମେ ଘରଟିକୁ ଭଲଭାବେ ତଦନ୍ତ କରି, ପଛରୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚାରିପାଖରେ ଆଗ ଲଗାଇଦେଲେ।
ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହିତାଂ କୁନ୍ତୀଂ ପ୍ରାଵେଶଯତ ତଦ୍ବିଲମ୍। ଦତ୍ତ୍ଵାଗ୍ନିଂ ସହସା ଭୀମୋ ଗୃହେ ତତ୍ପରିତଃ ସୁଧୀଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ସେଇ ଗୁପ୍ତ ଗଲିରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ। ତା'ପରେ ଭୀମ ଦ୍ରୁତ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ଘରଟିର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆଗ ଲଗାଇଦେଲେ।
ଗୃହସ୍ଥଂ ଦ୍ରଵିଣଂ ଗୃହ୍ଯ ନିର୍ଜଗାମ ବିଲେନ ସଃ।' ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଗୃହଂ ସର୍ଵମାଦୀପ୍ତଂ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନାଃ
ଘରର ମୂଲ୍ୟବାନ ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ସେଇ ଗୁପ୍ତ ଗଲିରେ ଦ୍ୱାରା ବାହାରିଗଲେ। ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ ସମଗ୍ର ଘର ଆଗିଯାଇଛି।
ସୁରଙ୍ଗାଂ ଵିଵିଶୁସ୍ତୂର୍ଣଂ ମାତ୍ରା ସାର୍ଧମରିନ୍ଦମାଃ। ତତଃ ପ୍ରତାପଃ ସୁମହାଞ୍ଛବ୍ଦଶ୍ଚୈଵ ଵିଭାଵସୋଃ
ମାଆଙ୍କ ସହିତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗୁପ୍ତ ଗଲିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତା'ପରେ ଆଗରୁ ବଡ଼ ତାପ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ତଦା ତେନ ବୁବୁଧେ ସ ଜନଵ୍ରଜଃ। ତଦଵେକ୍ଷ୍ଯ ଗୃହଂ ଦୀପ୍ତମାହୁଃ ପୌରାଃ କୃଶାନନାଃ
ସେ ସମୟରେ ଆଗର ଜ୍ୱାଳା ଓ ଶବ୍ଦ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମବାସୀ ଜାଣିପାରିଲେ। ଘରଟି ଜଳୁଥିବା ଦେଖି ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ମୁହଁରେ କହିଲେ—
ଦୁର୍ଯୋଧନପ୍ରଯୁକ୍ତେନ ପାପେନାକୃତବୁଦ୍ଧିନା। ଗୃହମାତ୍ମଵିନାଶାଯ କାରିତଂ ଦାହିତଂ ଚ ତତ୍
—'ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ ଆଦେଶରେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ଲୋକ ଏହି ଘରଟି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ବନେଇଥିଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଜଳାଇଦେଲେ।'
ଅହୋ ଧିଗ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିର୍ନାତିସମଞ୍ଜସା। ଯଃ ଶୁଚୀନ୍ପାଣ୍ଡୁଦାଯାଦାନ୍ଦାହଯାମାସ ଶତ୍ରୁଵତ୍
—'ହାଁ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି କେତେ ଅନ୍ୟାୟ! ସେ ପବିତ୍ର ପାଣ୍ଡୁସନ୍ତାନମାନେ ଉପରେ ଶତ୍ରୁ ପରି ଆଗ ଲଗାଇଦେଲେ।'
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵିଦାନୀଂ ପାପାତ୍ମାଦଗ୍ଧ୍ଵା ଦଗ୍ଧଃ ପୁରୋଚନଃ। ଅନାଗସଃ ସୁଵିଶ୍ଵସ୍ତାନ୍ଯୋ ଦଦାହ ନରୋତ୍ତମାନ୍
—'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏବେ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୋଚନ ଆଗ ଲଗାଇ ନିଜେ ଆଗରେ ପୁଡ଼ିଗଲେ; ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଭରସା କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଆଗ ଲଗାଇଥିଲେ।'
ଏଵଂ ତେ ଵିଲପନ୍ତି ସ୍ମ ଵାରଣାଵତକା ଜନାଃ। ପରିଵାର୍ଯ ଗୃହଂ ତଚ୍ଚ ତସ୍ଥୂ ରାତ୍ରୌ ସମନ୍ତତଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ବାରଣାବତର ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଘରଟିକୁ ଘେରି ରାତି ସାରା ଚାରିପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚାପି ତେ ସର୍ଵେ ସହ ମାତ୍ରା ସୁଦୁଃଖିତାଃ। ବିଲେନ ତେନ ନିର୍ଗତ୍ଯ ଜଗ୍ମୁର୍ଦ୍ରୁତମଲକ୍ଷିତାଃ
କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖିତ ମାଆ, ସେଇ ଗୁପ୍ତ ଗଲି ଦ୍ୱାରା ଚୁପଚାପ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଗଲେ।
ତେନ ନିଦ୍ରୋପରୋଧେନ ସାଧ୍ଵସେନ ଚ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ନ ଶେକୁଃ ସହସା ଗନ୍ତୁଂ ସହ ମାତ୍ରା ପରନ୍ତପାଃ
କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଭୟରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ସହିତ ଏକାସାଥି ଦ୍ରୁତ ଚାଲିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭୀମଵେଗପରାକ୍ରମଃ। ଜଗାମ ଭ୍ରାତୄନାଦାଯ ସର୍ଵାନ୍ମାତରମେଵ ଚ
କିନ୍ତୁ ରାଜା, ଭୀମସେନ ଭୟଙ୍କର ତେଜ ଓ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇ, ସମସ୍ତ ଭାଇ ଓ ମାଆକୁ ଉଠାଇ ନେଲେ।
ସ୍କନ୍ଧମାରୋପ୍ଯ ଜନନୀଂ ଯମାଵଙ୍କେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ପାର୍ଥୌ ଗୃହୀତ୍ଵା ପାଣିଭ୍ଯାଂ ଭ୍ରାତରୌ ସୁମହାବଲଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ଜନନୀଙ୍କୁ କନ୍ଧରେ ଉଠାଇ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦୁଇ କୋଳରେ ଧରି, ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଭାଇକୁ ହାତରେ ଧରି ଚାଲିଲେ।
ଉରସା ପାଦପାନ୍ଭଞ୍ଜନ୍ମହୀଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଵିଦାରଯନ୍। ସ ଜଗାମାଶୁ ତେଜସ୍ଵୀ ଵାତରଂହା ଵୃକୋଦରଃ
ଅପାର ଶକ୍ତି ଥିବା ଭୀମ, ଛାତିରେ ଗଛ ଭାଙ୍ଗି, ପାଦରେ ମାଟି ଚିରି, ବାୟୁ ଭଳି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଯଥାସଂପ୍ରତ୍ଯଯଂ କଵିଃ। ଵିଦୁରଃ ପ୍ରେଷଯାମାସ ତଦ୍ଵନଂ ପୁରୁଷଂ ଶୁଚିମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଯେପରି ବିଚାର କରିଥିଲେ, ଚତୁର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର, ଏକ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କୁ ସେଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଠାଇଲେ।
ଆତ୍ମନଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ଵିଶ୍ଵାସ୍ଯଂ ଜ୍ଞାତପୂର୍ଵକମ୍। ଗଙ୍ଗାସଂତରଣାର୍ଥାଯ ଜ୍ଞାତାଭିଜ୍ଞାନଵାଚିକମ୍
ସେ ଲୋକ ନିଜେ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦୁହେଁଙ୍କ ଭରସାର ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ପରିଚିତ ଥିଲେ, ଗଙ୍ଗା ପାର କରାଇବା ପାଇଁ ଚିହ୍ନ ଓ ଚିଠି ନେଇ ଯାଉଥିଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ତୁ ଯଥୋଦ୍ଦେଶଂ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଦଦୃଶେ ଵନେ। ଜନନ୍ଯା ସହ କୌରଵ୍ଯାନନଯଜ୍ଜାହ୍ନଵୀତଟମ୍
ସେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ଜଙ୍ଗଲରେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଦେଖିଲେ। ତା'ପରେ ତାଙ୍କ ମାଆ ସହିତ କୌରବବଂଶୀମାନେକୁ ଜାହ୍ନବୀ ତଟକୁ ନେଇଗଲେ।
ଵିଦିତଂ ତନ୍ମହାବୁଦ୍ଧେର୍ଵିଦୁରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ତତସ୍ତ୍ରସ୍ଯାପି ଚାରେଣ ଚେଷ୍ଟିତଂ ପାପଚେତସଃ
ବିଦୁରଙ୍କ ମହାନ୍ ମନ ଓ ଅପାର ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସେ ସବୁ କଥା ଜାଣିଥିଲେ। ତେଣୁ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କଳାଚାଳିକୁ ବୁଝିପାରିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵାସିତୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଵିଦୁରେଣ ନରସ୍ତଦା। ପାର୍ଥାନାଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ମନୋମାରୁତଗାମିନୀମ୍
ତାପରେ, ସେଇ ସମୟରେ, ପଣ୍ଡିତ ବିଦୁର ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀକୁ ପ୍ରବାସକୁ ପଠାଇଲେ, ଯିଏ ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ମନର ବାତାସ ପରି ଦ୍ରୁତ ଏକ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇଲେ।
ସର୍ଵଵାତସହାଂ ନାଵଂ ଯନ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତାଂ ପତାକିନୀମ୍। ଶିଵେ ଭାଗୀରଥୀତୀରେ ନରୈର୍ଵିସ୍ରମ୍ଭିଭିଃ କୃତାମ୍
ସେ ଏକ ନୌକା ଦେଖାଇଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବାତାସକୁ ସହିପାରିବା, ଯନ୍ତ୍ର ଲାଗିଥିବା ଓ ପତାକା ଲାଗିଥିବା, ଭଗୀରଥୀ ତୀରରେ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ତତଃ ପୁନରଥୋଵାଚ ଜ୍ଞାପକଂ ପୂର୍ଵଚୋଦିତମ୍। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିବୋଧେଯଂ ସଂଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଵଚନଂ କଵେଃ
ତାପରେ ସେ ପୁଣି ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଦୂତକୁ କହିଲେ, 'ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହି କବିଙ୍କ କଥା ଚିହ୍ନ ସ୍ୱରୂପ ଶୁଣ।'
କକ୍ଷଘ୍ନଃ ଶିଶିରଘ୍ନଶ୍ଚ ମହାକକ୍ଷେ ବିଲୌକସଃ। ନ ହନ୍ତୀତ୍ଯେଵମାତ୍ମାନଂ ଯୋ ରକ୍ଷତି ସ ଜୀଵତି। `ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯମିତି ଯତ୍ପ୍ରାହ ଵିଦୁରସ୍ତଦିଦଂ ତଥା
'ଝାଡ଼ି ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା, ଶୀତ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ଓ ବଡ଼ ଗୁହାରେ ରହୁଥିବା ପଶୁମାନେଠାରୁ ଯିଏ ଦୂରେ ରହେ, ଏବଂ ମାରେ ନାହିଁ, ସେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରେ ଓ ବଞ୍ଚିଥାଏ।' ବିଦୁର ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ଏହାକୁ ଏଭଳି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ତେନ ମାଂ ପ୍ରେଷିତଂ ଵିଦିଧି ଵିଶ୍ଵସ୍ତଂ ସଂଜ୍ଞଯାଽନଯା। ଭୂଯଶ୍ଚୈଵାହ ମାଂ କ୍ଷତ୍ତା ଵିଦୁରଃ ସର୍ଵତୋଽର୍ଥଵିତ୍। `ଅଧିକ୍ଷିପନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସଭ୍ରାତୃକମୁଦାରଧୀଃ
ମୁଁ ଏହି ଚିହ୍ନ ସହିତ ବିଶ୍ୱାସରେ ପଠାଯାଇଛି; ଏବଂ ବିଦୁର, ସମସ୍ତ କଥାର ଜ୍ଞାନୀ, ମତେ ପୁଣି କହିଥିଲେ, 'ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ତୁମେ ତିରସ୍କାର କର', କାରଣ ସେ ସବୁ କଥା ବୁଝୁଥିଲେ।
କର୍ଣଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଚୈଵ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତଂ ରଣେ। ଶକୁନିଂ ଚୈଵ କୌନ୍ତେଯ ଵିଜେତାଽସି ନ ସଂଶଯଃ
'କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ଏବଂ ଶକୁନିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଶ୍ଚିତ ଜିତିବ। ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚାପି ଗତ୍ଵାଥ ଗଙ୍ଗାଯାସ୍ତୀରମୁତ୍ତମମ୍। ନିଷାଦାଧିପତିଂ ଵୀରଂ ଦାଶଂ ପରମଧାର୍ମିକମ୍
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତମ ତୀରକୁ ଯାଇ, ନିଷାଦମାନଙ୍କ ରାଜା, ଶୂର ଓ ଅତି ଧର୍ମିକ ଦାଶାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦୀପିକାଭିଃ କୃତାଲୋକଂ ମାର୍ଗମାଣଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵାନ୍। ଦଦୃଶୁଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାସ୍ତେ ନାଵିକଂ ତ୍ଵରଯାଽନ୍ଵିତମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦେଖିଲେ, ଜଣେ ନୌକାଚାଳକ ଦୀପ ଜଳାଇ ରାସ୍ତା ଦେଖୁଥିବା, ତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା, ଦ୍ରୁତ ଓ ଉତ୍ସାହିତ।
ନିଷାଦସ୍ତତ୍ର କୌନ୍ତେଯାନଭିଜ୍ଞାନଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଵିଦୁରସ୍ଯ ମହାବୁଦ୍ଧେର୍ମ୍ଲେଚ୍ଛଭାଷାଦି ଯତ୍ତଦା
ସେଠାରେ ନିଷାଦ ଦାଶା, ବିଦୁରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଅଜଣା ଭାଷାରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନେ ପରିଚିତ ହେବେ ନାହିଁ।