ଅନାପ୍ତୈର୍ଦତ୍ତମାଦତ୍ତେ ନରଃ ଶସ୍ତ୍ରମଲୋହଜମ୍। ଶ୍ଵାଵିଚ୍ଛରଣମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରମୁଚ୍ଯେତ ହୁତାଶନାତ୍
ଅଜଣା ଲୋକ ଦେଇଥିବା ଲୋହାର ଅସ୍ତ୍ର ଏକ ଲୋକ ନେଇପାରେ; କୁକୁରର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଅଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରେ।
ଚରନ୍ମାର୍ଗାନ୍ଵିଜାନାତି ନକ୍ଷତ୍ରୈର୍ଵିନ୍ଦତେ ଦିଶଃ। ଆତ୍ମନା ଚାତ୍ମନଃ ପଞ୍ଚ ପୀଡଯନ୍ନାନୁପୀଡ୍ଯତେ
ପଥରେ ଚାଲିଲେ ରାସ୍ତା ଜାଣିପାରିବ, ତାରା ଦେଖି ଦିଗ ଚିହ୍ନିପାରିବ; ନିଜ ପାଞ୍ଚେଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସଂଯମ କଲେ, ଜୀବନରେ କେହି ତାକୁ ଦୁଃଖିତ କରିପାରିବେନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଵିଦୁରଂ ଵିଦୁଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଜ୍ଞାତମିତ୍ଯେଵ ପାଣ୍ଡଵଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଜଣେ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦୁରଙ୍କୁ 'ମୁଁ ବୁଝିଲି' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଅନୁଶିକ୍ଷ୍ଯାନୁଗମ୍ଯୈତାନ୍କୃତ୍ଵା ଚୈଵ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ପାଣ୍ଡଵାନଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାଯ ଵିଦୁରଃ ପ୍ରଯଯୌ ଗୃହାନ୍
ସେମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ, ପରିଦକ୍ଷିଣା କରି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ ବିଦୁର ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ନିଵୃତ୍ତେ ଵିଦୁରେ ଚାପି ଭୀଷ୍ମେ ପୌରଜନେ ତଥା। ଅଜାତଶତ୍ରୁମାସାଦ୍ଯ କୁନ୍ତୀ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ବିଦୁର, ଭୀଷ୍ମ ଓ ସହରବାସୀମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ କୁନ୍ତୀ ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ ।
କ୍ଷତ୍ତା ଯଦବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଜନମଧ୍ଯେଽବ୍ରୁଵନ୍ନିଵ। ତ୍ଵଯା ଚ ସ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଜାନୀମୋ ନ ଚ ତଦ୍ଵଯମ୍
କ୍ଷତ୍ତା ବିଦୁର ଯେଉଁ କଥା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ କହିଥିଲେ, ତୁମେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲା, କିନ୍ତୁ ଆମେ କଣ କହିଥିଲେ ଜାଣିପାରିଲୁ ନାହିଁ ।
ଯଦୀଦଂ ଶକ୍ଯମସ୍ମାଭିର୍ଜ୍ଞାତୁଂ ନୈଵ ଚ ଦୋଷଵତ୍। ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ସର୍ଵଂ ସଂଵାଦଂ ତଵ ତସ୍ଯ ଚ
ଏହି କଥା ଯଦି ଆମେ ଜାଣିପାରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅନୁଚିତ ନୁହେଁ, ତେବେ ତୁମେ ବିଦୁରଙ୍କ ସହିତ କହିଥିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ।
ଵିଷାଦଗ୍ନେଶ୍ଚ ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯମିତି ମାଂ ଵିଦୁରୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ପନ୍ଥାନୋ ଵେଦିତଵ୍ଯାଶ୍ଚ ନକ୍ଷତ୍ରୈଶ୍ଚ ତଥା ଦିଶଃ। `କୁଡ୍ଯାଶ୍ଚଵିଦିତାଃକାର୍ଯାଃସ୍ଯାଚ୍ଛୁଦ୍ଧିରିତିଚାବ୍ରଵୀତ୍
ବିଦୁର ମୋତେ କହିଥିଲେ, 'ବିଷର ଅଗ୍ନି ବୁଝିବା, ତାରା ଓ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିବା, ଅଜଣା ଦିଵାଲ ତିଆରି କରିବା ଓ ପବିତ୍ରତା ରଖିବା ଦରକାର' ।
ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଶ୍ଚ ଵସୁଧାଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତୀତି ଚ ମେଽବ୍ରଵୀତ୍। ଵିଜ୍ଞାତମିତି ତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଵିଦୁରୋ ମଯା
ସେ ଆଉ କହିଥିଲେ, 'ଯିଏ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିପାରିବ, ସେ ପୃଥିବୀ ଅଧିକାର କରିବ' । ମୁଁ ବିଦୁରଙ୍କୁ କହିଲି, 'ଏହି ସବୁ ବୁଝିଲି' ।
ଅଷ୍ଟମେଽହନି ରୋହିଣ୍ଯାଂ ପ୍ରଯାତାଃ ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ତେ। ଵାରଣାଵତମାସାଦ୍ଯ ଦଦୃଶୁର୍ନାଗରଂ ଜନମ୍
ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ ସେମାନେ ବାରଣାବତକୁ ଯାଇ ସହରବାସୀମାନେକୁ ଦେଖିଲେ ।
ତତଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତଯୋ ନଗରାଦ୍ଵାରଣାଵତାତ୍। ସର୍ଵମଙ୍ଗଲସଂଯୁକ୍ତା ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ
ତାପରେ ବାରଣାବତ ସହରର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଦୃଢ଼ତାର ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽଗତାନ୍ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାନ୍ନାନାଯାନୈଃ ସହସ୍ରଶଃ। ଅଭିଜଗ୍ମୁର୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠାଞ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ପରଯା ମୁଦା
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ବିଭିନ୍ନ ଯାନରେ ଆସିଲେ ଓ ସମସ୍ତେ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ଆଗକୁ ଯାଇଲେ ।
ତେ ସମାସାଦ୍ଯ କୌନ୍ତେଯାନ୍ଵାରଣାଵତକା ଜନାଃ। କୃତ୍ଵା ଜଯାଶିଷଃ ସର୍ଵେ ପରିଵାର୍ଯୋପତସ୍ଥିରେ
ବାରଣାବତର ଲୋକମାନେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରମାନେକୁ ଭେଟି, ସମସ୍ତେ ଜୟାଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଚାରିପଟେ ଘେରି ଉଭୟ ଦିଗରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ ।
ତୈର୍ଵୃତଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଵିବଭୌ ଦେଵସଙ୍କାଶୋ ଵଜ୍ରପାଣିରିଵାମରୈଃ
ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗିଲେ ।
ସତ୍କୃତାଶ୍ଚୈଵ ପୌରୈସ୍ତେ ପୌରାନ୍ସତ୍କୃତ୍ଯ ଚାନଘ। ଅଲଙ୍କୃତଂ ଜନାକୀର୍ଣଂ ଵିଵିଶୁର୍ଵାରଣାଵତମ୍
ପୌରଜନମାନେ ଯେପରି ବନ୍ଦନା କଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୌରଜନମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ । ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଲୋକେ ଭରିଥିବା ବାରଣାବତ ସହରକୁ ସେମାନେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ତେ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ପୁରୀଂ ଵୀରାସ୍ତୂର୍ଣଂ ଜଗ୍ମୁରଥୋ ଗୃହାନ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମହୀପାଲ ରତାନାଂ ସ୍ଵେଷୁ କର୍ମସୁ
ସେ ଶୂରମାନେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ । ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜା ଓ ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କଲେ ।
ନଗରାଧିକୃତାନାଂ ଚ ଗୃହାଣି ରଥିନାଂ ଵରାଃ। ଉପତସ୍ଥୁର୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵୈଶ୍ଯଶୂଦ୍ରଗୃହାଣ୍ଯପି
ସହରର କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀମାନେ ଗଲେ, ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଇଲେ ।
ଅର୍ଚିତାଶ୍ଚ ନରୈଃ ପୌରୈଃ ପାଣ୍ଡଵା ଭରତର୍ଷଭ। ଜଗ୍ମୁରାଵସଥଂ ପଶ୍ଚାତ୍ପୁରୋଚନପୁରଃସରାଃ
ଲୋକମାନେ ଓ ପୌରଜନମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ । ଏହା ପରେ ପୁରୋଚନ ଆଗରେ ରହି, ସେମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ ।
ତେଭ୍ଯୋ ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ପାନାନି ଶଯନାନି ଶୁଭାନି ଚ। ଆସନାନି ଚ ମୁଖ୍ଯାନି ପ୍ରଦଦୌ ସ ପୁରୋଚନଃ
ପୁରୋଚନ ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ, ଶୁଭ ଶୟନ ଓ ଉତ୍ତମ ଆସନ ଦେଲେ ।
ତତ୍ର ତେ ସତ୍କୃତାସ୍ତେନ ସୁମହାର୍ହପରିଚ୍ଛଦାଃ। ଉପାସ୍ଯମାନାଃ ପୁରୁଷୈରୂଷୁଃ ପୁରନିଵାସିଭିଃ
ସେଠାରେ ପୁରୋଚନ ଦ୍ୱାରା ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ସହରବାସୀମାନଙ୍କ ସେବା ନେଇ ସେଠି ରହିଲେ ।
ଦଶରାତ୍ରୋଷିତାନାଂ ତୁ ତତ୍ର ତେଷାଂ ପୁରୋଚନଃ। ନିଵେଦଯାମାସ ଗୃହଂ ଶିଵାଖ୍ଯମଶିଵଂ ତଦା
ସେଠାରେ ଦଶ ରାତି କାଟିବା ପରେ, ପୁରୋଚନ ତାଙ୍କୁ 'ଶିବ' ନାମକ ଘର ଦେଖେଇଲେ, ଯାହା ସେ ସମୟରେ କିଛିମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଥିଲା ନାହିଁ।
ତତ୍ର ତେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରା ଵିଵିଶୁଃ ସପରିଚ୍ଛଦାଃ। ପୁରୋଚନସ୍ଯ ଵଚନାତ୍କୈଲାସମିଵ ଗୁହ୍ଯକାଃ
ସେଠାରେ ସେହି ପୁରୁଷସିଂହମାନେ ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ, ପୁରୋଚନଙ୍କ କଥାରେ, କୈଳାସକୁ ଯାଉଥିବା ଯକ୍ଷମାନେ ପରି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଚ୍ଚାଗାରମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ଉଵାଚାଗ୍ନେଯମିତ୍ଯେଵଂ ଭୀମସେନଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ସେଠାରେ ସେଇ ଘରକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖି, ଧର୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଅଗ୍ନିର ଘର ଅଟେ।'
ଜିଘ୍ରାଣୋଽସ୍ଯ ଵସାଗନ୍ଧଂ ସର୍ପିର୍ଜତୁଵିମିଶ୍ରିତମ୍। କୃତଂ ହି ଵ୍ଯକ୍ତମାଗ୍ନେଯମିଦଂ ଵେଶ୍ମ ପରନ୍ତପ
ଘରରେ ଚର୍ବି, ଘିଅ ଓ ଲାକ୍ ମିଶିଥିବା ଗନ୍ଧ ଶୁଘି, ସେ କହିଲେ, 'ଏହି ଘର ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପୋଡ଼ିବା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛି, ଶତ୍ରୁ ଦଳାଇବା ଭୟଙ୍କର।'
ଶଣସର୍ଜରସଂ ଵ୍ଯକ୍ତମାନୀଯ ଗୃହକର୍ମଣି। ମୁଞ୍ଜବଲ୍ଵଜଵଂଶାଦିଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ଘୃତୋକ୍ଷିତମ୍
ଘର ତିଆରି ପାଇଁ ଆଣାଯାଇଥିବା ଶଣ ଓ ସର୍ଜ ଗୁମ୍ମି ଚିହ୍ନଟ ହେଉଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ—ମୁଞ୍ଜ ଘାସ, ବଲ୍ବଜ, ବାଁସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ସବୁ ଘିଅରେ ଭିଜାଯାଇଛି।
ତୃଣବଲ୍ଵଜକାର୍ପାସଵଂଶଦାରୁକଟାନ୍ଯପି। ଆଗ୍ନେଯାନ୍ଯତ୍ର କ୍ଷିପ୍ତାନି ପରିତୋ ଵେଶ୍ମନସ୍ତଥା
ଘାସ, ବଲ୍ବଜ, କପାସ, ବାଁସ, କାଠ ଓ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲକଡ଼ି—ଏହି ସମସ୍ତ ଅଗ୍ନିଦାହ୍ୟ ଜିନିଷ ଘରର ସବୁଠାରେ ରଖାଯାଇଛି।
ଶିଲ୍ପିଭିଃ ସୁକୃତଂ ହ୍ଯାପ୍ତୈର୍ଵିନୀତୈର୍ଵେଶ୍ମକର୍ମଣି। ଵିଶ୍ଵସ୍ତଂ ମାମଯଂ ପାପୋ ଦଗ୍ଧୁକାମଃ ପୁରୋଚନଃ
ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଓ ଶିଷ୍ଟ କାରିଗରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଘର ଚତୁରତାରେ ତିଆରି ହୋଇଛି, ମୋତେ ଭୁଲାଇବାକୁ; ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୋଚନ ମୋତେ ପୋଡ଼ିବାକୁ ଚାହେ।
ତଥା ହି ଵର୍ତତେ ମନ୍ଦଃ ସୁଯୋଧନଵଶେ ସ୍ଥିତଃ। ଇମାଂ ତୁ ତାଂ ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ଵିଦୁରୋ ଦୃଷ୍ଟଵାଂସ୍ତଥା
ଏହି ମୂର୍ଖ ପୁରୋଚନ ସୁୟୋଧନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏପରି କରୁଛି; କିନ୍ତୁ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର ଏହି ସବୁ ଦେଖିପାରିଛନ୍ତି।
ଆପଦଂ ତେନ ମାଂ ପାର୍ଥ ସ ସଂବୋଧିତଵାନ୍ପୁରା। ତେ ଵଯଂ ବୋଧିତାସ୍ତେନ ନିତ୍ଯମସ୍ମଦ୍ଧିତୈଷିଣା
ପୂର୍ବରୁ ବିଦୁର ଏହି ବିପଦ ବିଷୟରେ ମୋତେ ସଚେତନ କରିଥିଲେ, ପାର୍ଥ; ସେ ସଦା ଆମ ଭଲ ପାଇଁ ଆମକୁ ସତର୍କ କରିଥିଲେ।
ପିତ୍ରା କନୀଯସା ସ୍ନେହାଦ୍ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ଶିଵଂ ଗୃହମ୍। ଅନାର୍ଯୈଃ ସୁକୃତଂ ଗୂଢୈର୍ଦୁର୍ଯୋଧନଵଶାନୁଗୈଃ
ପିତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ଆମ ସୁବୁଦ୍ଧିମାନ ଚାଚା, ସ୍ନେହବଶତଃ ଆମ ପାଇଁ ଏକ ନିରାପଦ ଘର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ, ଯଦ୍ୟପି ଏହା ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ଅନାର୍ୟ ଲୋକମାନେ ଲୁଚାଇ ତିଆରି କରିଥିଲେ।